бугунги ўзбек романида давр, тарих. замон масаласи

DOC 73,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662585362.doc бугунги ўзбек романида дазр, тарих. замон масаласи режа: 1. романнинг жамият маънавий тараққиётида, инсон камолотида тутган ўрни, аналитик қаҳрамонга эга бўлган романлар. 2. тарихий ва ижтимоий воқелик ўзининг ҳақикий ифодасини топган романлар. з. тоталитар тузум иллатлари туб моҳияти очиб берилган романлар. 4. роман жанридаги изланишлар: модернистик йўналишдаги романларнинг юзага келиши. сиртдан қараганда ҳозирги давр адабиёти зкспериментал адабиётдек таассурот қолдиради. ҳақиқатан ҳам кейинги йиллар шундай асарлар (омон мухторнинг «кўзгу олдидаги одам», «тепаликдаги хароба», «ффу» романлари, шоим бўтаевнинг «муюлишдаги уй» қиссаси ва б.) вужудга келдики, уларнинг замирида ётган адиблар ниятини махсус тайёргарликсиз англаш қийин. чунки анъанавий услубда эмас, ғарбнинг модернистик абиёт деб аталмиш йуналишида ёзишган. маълумки, бу тарздаги, абиётда объектив олам, воқелик, инсон, унинг хатти-ҳаракати, у яшаган ёки яшаётган жамият муҳити, мафкураси ёзувчининг тасвир объекти бўлмай, балки инсоннинг уларга муносабати, тўғрироги, /унинг тафаккур йуналиши асосий объект саналади. китобхон бевосита қаҳрамон билан эмас, унинг тафаккури билан муносабатга киришади, қаҳрамон эса ёзувчи томонидан …

лишини, инсон манфаатлари учун ижобий ёки салбий роль ўйнаши уни бошқарувчи инсонга боғлиқлигини уйлаб кўрмаймиз. ҳатто мумтоз адабиётдаги ' адолатли шоҳ образи талқинига дунёқарашнинг чекланганлиги деб унга қарши чиққанмиз. антик дунё адабиётининг тамал тошини қўйган эсхил, эврипид, софоклларнинг тақдири азаллик ғоясига ҳам қарши чиқиб, уни инкор қилганмиз. лекин ботинан ҳамиша бир нарсага тан бериб келганмиз ва ҳис қилганмиз. яъни инсон зийнатидаги инсоний хусусиятлар - ҳаллоллик, диёнатлилик, иймонлик унинг тақдирида катта ижобий роль ўйнашини. маълумки, бу ижтимоий масала ислом дини таъсиридаги адабиётнинг бош масаласи ҳисобланган. бутунги кунда буни ҳақиқат эканлигини очиқчасига тан ола бошладик. «ффу» романи асосида худди шу масала ётади. адиб кечаги ўзи яшаган ҳаётга ва унинг ҳосиласига шарқ фалсафаси нуқтаи назаридан ёндашиб, ўз қарашларини асослайди. бу борада ўзининг ҳаётини бош қаҳрамони мулла тошпўлат ва унинг оиласи фаолияти тасвирида ишонтиради. маълумки, инсоннинг барча ҳаракати ҳам фаолият бўлмайди. маълум бир инсоний эҳтиёж; мақсад сари қаратилган ҳаракатгина фаолият саналади. шойим бўтаевнинг «қўрғонланган …

англаш эса маънавият сари қўйилган қадамдир. чунки юқорида айтганимиздек, тафаккурсиз маънавият юзага келмайди. демак, асар инсонни комилликка ундайди, унинг аҳамияти ҳам шўндадир. роман икки фаслдан иборат. биринчи қисм “аввалги фасл”, иккинчиси эса «сўнгги фасл» деб номланади. шойим бўтаев бежизга романини шундай фаслга бўлмаган. у биринчи фаслда оталар ҳаёти, турмуш тарзи, руҳияти билан кишини ошно қилса, иккинчи фаслда кечаги жамият тили билан айтганда, келажак авлод - ёшлар ҳаёти қаламга олинган. «аввалги фасл»да фаолият кўрсатган қаҳрамонлар - убайдулла чавандоз, зокир булбул, тиркаш бобо, рашид боболар табиатга жуда яқин кишилар. улар ўртақайнар қишлоғи, унинг рангон тоғининг ҳар бир гиёҳини, ҳайвонот оламини беҳад севадилар ва ардоқлашади. улар табиат билан инсон қисмати кўринмас ришталар орқали боғланганлигини ҳис қилишади, абадий қобилиятларига буйсунишади. убайдулла чавондоз рангон тоғларига оқ букан (сайғоқ) яна қайтиб келганини қишлоқ одамларига айтганда барча севинади. чунки бу жониворлар бу ерни тарк этганига кўп йиллар бўлган эди. уларсиз тоғлар ҳам бир ғариб, рангсиз ҳолга тушиб …

вчиси габриель гарсия маркес «шуни билингки, табиатнинг мувозанати бўзилса, унда яшовчи инсон ҳам ўз қиёфасини йўқотиб қўяди» деган эди. романда бу фикрнинг ҳақиқат эканлиги муртазо фаолияти орқали асосланган ва киши шуурига сингдирилган. у ўрозмат ака билан фотима аянинг ёлғиз фарзанди. уйдаги иноқлик, ота-онанинг бир-бирига бўлган меҳри уни шафқатли, андишали, одамларга, табиатга ўта» меҳрли, шафқатсизликдан нафратланадиган қилиб тарбиялади. ҳатто кап-катта бўлганда ҳам, қўшниси исмат жўжахўроз сўйганда, «амакижон, товуқни қуйиб юборинг!» - деб ялинган. хулоса қилиб айтганда, роман инсон қалбида она табиатга нисбатан меҳр уйғотади, унга руҳан яқинлаштиради, қаҳрамонлари қисматида инсониятни ислом ва эътиқодга даъват этади, инсон аслида табиат фарзанди эканлигидан огоҳ қилади, инсон ва табиат муаммосининг янги қирраларини очиб беради. муҳими, ёзувчи янгича мазмунга янгича шаклни уйғунлаштира олган. аббос саиднинг «беш кунлик дунё» романида масала эмас, одамлар, тасвирланади, уларнинг ташвиши, қисмати, тақдири, фожиаси қаламга олинади, зоҳирий дунёси ва ботиний олами очиб 6ерилади. бизнингча, бу энг муҳим масаладир. ахир жамики катта нарсалар, …

ди. лекин тўгри сўзлиги, софлиги, ҳар бир нарсага адолат билан ёндашишга уриниши баъзи бир ҳамкасбларига ёқмайди. айниқса, миркарим пирриев, садриддин қурбонқулов, туҳфа, бош муҳаррир шариф юнусовга. буларнинг энг пасткаши пирриев. унинг қандай шахс эканлиги анвар билан истеъдодли ёзувчи, лекин ҳаётга очиқ кўз ила қарагани тўфайли жамиятда ўз ўрнини топа олмаган ҳаким мансур ўртасида кечган суҳбатда ойдинлашади: «ишдан бўшаб кетишимга шу пирриев сабаб бўлди. алдам-қалдам ишлар билан шуғулланишаётганини бетига айтсам, дарров кўраб етказибди-да. муттахам! -гапирманг, у билан бирга ўқиганман. унинг қандай инсон экаяини беш қўлдай биламан, - асабий тарзда столни чертишнй қўймасди ҳаким мансур. -ўз манфаати йўлида отасидан ҳам кечвораднган кимса. мен сизга бир воқеани айтиб берайин», бу воқеадан шу нарса маълум бўлдики, у ижарага уй ахтариб, кўчама-кўча изғиб юрганда, ҳаким мансур ўз ижара уйига олиб келади. уй соҳибасининг эри кесилиб кетган, эри ҳам, ўзи ҳам яхши одамлар бўлган. пирриев бир кун ичиб келиб ана шу аёлга ташланади. бу қилмиши учун …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "бугунги ўзбек романида давр, тарих. замон масаласи"

1662585362.doc бугунги ўзбек романида дазр, тарих. замон масаласи режа: 1. романнинг жамият маънавий тараққиётида, инсон камолотида тутган ўрни, аналитик қаҳрамонга эга бўлган романлар. 2. тарихий ва ижтимоий воқелик ўзининг ҳақикий ифодасини топган романлар. з. тоталитар тузум иллатлари туб моҳияти очиб берилган романлар. 4. роман жанридаги изланишлар: модернистик йўналишдаги романларнинг юзага келиши. сиртдан қараганда ҳозирги давр адабиёти зкспериментал адабиётдек таассурот қолдиради. ҳақиқатан ҳам кейинги йиллар шундай асарлар (омон мухторнинг «кўзгу олдидаги одам», «тепаликдаги хароба», «ффу» романлари, шоим бўтаевнинг «муюлишдаги уй» қиссаси ва б.) вужудга келдики, уларнинг замирида ётган адиблар ниятини махсус тайёргарликсиз англаш қийин. чунки анъанавий услубда эмас, ғарбнинг модер...

Формат DOC, 73,0 КБ. Чтобы скачать "бугунги ўзбек романида давр, тарих. замон масаласи", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: бугунги ўзбек романида давр, та… DOC Бесплатная загрузка Telegram