ma'ruza. joyda chiziq olish va o‘lchash

DOCX 10 pages 627.3 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 627.3 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

9-ma’ruza. joyda chiziq olish va o‘lchash. reja: 1. chiziq olish. 2. chiziq o‘lchash va qurollari. 3. qiya chiziqning gorizontal qo‘yilishini aniqlash. 4. eklimetrlar. 5. invar sim bilan chiziq o‘lchash. tayanch iboralar: chiziq olish, vexa, yog‘och va temir qoziq, stvor, tepalik orqali, jarlik orqali, to‘siqni yonlab, lentalar, sixcha, shtrixlar, ruletka, tesma, lentani komparlash, etalon, komparlash tuzatmasi, po‘lat lentaning kengayish koeffitsinti, joy kategoriyasi, chiziqning gorizontal qo‘yilishi, gorizontal qo‘yilishning tuzatmasi, gorizontal qo‘yilishni bavosita va bevosita o‘lchash, eklimetr, invar sim, shtativ, dlinnomer, teodolit, iplar to‘ri, dalnomer iplar. chiziq olish. yer yuzasidagi nuqtalar o‘rni geodezik ishlarda vexa (ola tayoq) bilan belgilanadi; u diametri 3—6 sm, uzunligi 2—3 m li yog‘ochdan ishlanib, bir uchiga yerga yaxshi qadash uchun metalldan ishlangan o‘tkir uchlik kiydiriladi. vexa har 20 sm da oq-qora yoki oq-qizil bo‘yoqda bo‘yaladi. nuqtalar yerga joyiga qarab uzunlikdagi eg‘och yoki temir qoziqlar bilan mahkamlanadi. chiziq esa uning ikki uchiga o‘rnatilgan vexalar bilan belgilanadi. joyda chiziq uzunligini …

2 / 10

vomida 40—50 m masofadagi s nuqtada turib, v va a nuqtalarni bekitadigan qilib s vexani, keyin xuddi shunday yo‘l bilan d va ye vexalarni o‘rnatadiki, bu vexalar bir stvorda yotadi. chiziq olishda vexalarni o‘rnatish tartibi 10.1- va 2-shakllardagi harflar tartibiga mos bo‘ladi. chiziq tepalik va jarlikdan o‘tganda ham yuqoridagi ikki usuldan foydalanib chiziq olish mumkin. tepalik orqali chiziq olish. a va v nuqtalar orasida tepalik bo‘lib, nuqtaning biri ikkinchisidan ko‘rinmasin; tepada shu nuqtalar orasida a va v nuqtalardan o‘tadigan stvorda yotuvchi bir necha nuqta belgilash kerak bo‘lsin. bu masala tepalardan yo‘l o‘tkazishda ko‘p uchraydi. bunday vaqtda s’yomkachi tepada turib a va v nuqtalar stvorida yotgan ixtiyoriy s nuqtani belgilaydi; keyin bir ishchini vexa bilan sa yo‘nalishi tomon yuborib, d nuqtaga vexa qo‘ydiradi; ikkinchi ishchi sv tomon yurib, s’yomkachi ko‘rsatishi bo‘yicha ye nuqtaga vexa qo‘yadi. d va ye nuqtalar shunday olinadiki, d dan ye, s va a, ye dan esa v, …

3 / 10

qali chiziq olish. berilgan a va v nuqtalar orasida jarlik bo‘lsa, jarlik tagida av stvorida s, ye, d kabi nuqtalar o‘rnini aniqlash kerak deylik. bu masala ko‘proq ko‘prik, akveduk kabi inshootlar qurishda uchraydi. 10.4-shakl. 10.5-shakl. bu yuqoridagi ikki usuldan foydalanib quyidagicha ishlanadi. a dan v ga qarab (10.4-shakl) s vexa o‘rnatiladi. keyin sv stvori orqali d vexa o‘rnatiladi. da orqali ye o‘rnatiladi. qarash chiziqlari strelka bilan ko‘rsatilgan. to‘siqni yonlab chiziq olish. berilgan a va v nuqtalar orasida to‘siq (bino, o‘rmon va boshqalar) (10.5-shakl) bo‘lib, a dan v ko‘rinmasa av stvorida to‘siqning ikki yonida yotuvchi m va n nuqtalar o‘rnini topish uchun quyidagicha ishlanadi. to‘siqni yonlab, as chiziq olinadi, v nuqtadan as ga perpendikulyar vs tushiriladi. keyin vs=v, as=a o‘lchanadi. as chiziqda to‘siq chap va o‘ng tomonida ye va d nuqtalar ixtiyoriy olinib, ye va d dan as ga perpendikulyar chiqariladi; ae=ye va ad=d o‘lchanadi, av stvorining ye va d dan …

4 / 10

yer o‘lchash lentasi), l3—24 va l3—50 deb nomlanadi. lentalar ichida l3—20 hammadan ko‘p ishlatiladi. lenta eni 15—20 mm, qalinligi 0,4—0,6 mm li po‘lat tunukadan yasaladi. 20 m li lentani olib yurishda uni diametri 20—25 sm bo‘lgan temir halqaga o‘rab vint bilan mahkamlanadi. o‘lchashda har qaysi lentaning 6 yoki 11 ta sixchasi bo‘ladi. sixcha diametri 5—6 mm, uzunligi 30—40 sm li temir (yo‘g‘on sim) bo‘lib, u yerga qadaladi-da unga lenta ilinadi (10.6-shakl). lenta uchlari shtrixli va shkalali bo‘ladi (10.7-shakl). shtrixli lenta ko‘proq ishlatiladi, uning ikki uchida dasta bo‘lib, dastaga mahkamlangan joyi ilgaklik qilib ishlangan: ilgakning o‘rtasida shtrix chizilgan; lenta uzunligi ikki uchidagi shtrixlar orasi hisoblanadi. lentada metrlar lentaga yopishtirilgan plastinkaga yoziladi. yarim metrlar doira shaklidagi zaklyopka (piston) bilan belgilangan. 10.6-shakl. 10.7-shakl. desiometrlar diametri 1,5 mm li teshiklar bilan belgilanadi, santimetrlar ko‘zda chamalab olinadi. chiziq o‘lchashda sixcha yerga qadalib, unga lenta ilinadi, keyin chiziq yo‘nalishi bo‘yicha lenta tarang tortilib, ikkinchi uchi ham …

5 / 10

shiriladigan lenta yonma-yon qo‘yilib, ikkalasining 0 shtrixlari to‘g‘rilanadi, keyin lentalar tarang tortilib, ikkinchi uchlaridagi farq millimetr hisobida o‘lchanadi. agar lentaning nominal uzunligi ln, ish lentasining uzunligi l desak, ular o‘rtasidagi farq l quyidagicha bo‘ladi: l=l—ln, (10.1) yoki l=ln+l (10.2) agar ish lentasi normal lentadan (20 m dan) katta bo‘lsa l musbat, kichik bo‘lsa—manfiy bo‘ladi. l komparlash tuzatmasi deyiladi. lenta bilan chiziq o‘lchash. belgilangan chiziq uzunligini o‘lchashda lenta ketma-ket bir necha marta qo‘yiladi. chiziqni ikki kishi o‘lchaydi. chiziq uchiga bir sixcha qadaladi, ishchi beshta sixchani olib, v nuqta tomon yuradi (10.8-shakl). s’yomkachi lentaning bir uchini qadalgan sixchaga ilib, oyog‘i bilan lenta dastasini bosadi-da, ishchini v da o‘rnatilgan vexaga to‘g‘rilaydi. lenta av stvorida yotgach, ishchi s’yomkachi signali bo‘yicha lentani tarang tortib turib, uchiga ikkinchi sixchani qadaydi. keyin lentani sixchadan olib oldinga yuradi. orqadagi s’yomkachi boshdagi sixchani yerdan olib, bir qo‘li bilan lenta dastasidan ushlab, ishchi ketidan boradi. ikkinchi sixcha qadalgan joyga kelib, …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma'ruza. joyda chiziq olish va o‘lchash"

9-ma’ruza. joyda chiziq olish va o‘lchash. reja: 1. chiziq olish. 2. chiziq o‘lchash va qurollari. 3. qiya chiziqning gorizontal qo‘yilishini aniqlash. 4. eklimetrlar. 5. invar sim bilan chiziq o‘lchash. tayanch iboralar: chiziq olish, vexa, yog‘och va temir qoziq, stvor, tepalik orqali, jarlik orqali, to‘siqni yonlab, lentalar, sixcha, shtrixlar, ruletka, tesma, lentani komparlash, etalon, komparlash tuzatmasi, po‘lat lentaning kengayish koeffitsinti, joy kategoriyasi, chiziqning gorizontal qo‘yilishi, gorizontal qo‘yilishning tuzatmasi, gorizontal qo‘yilishni bavosita va bevosita o‘lchash, eklimetr, invar sim, shtativ, dlinnomer, teodolit, iplar to‘ri, dalnomer iplar. chiziq olish. yer yuzasidagi nuqtalar o‘rni geodezik ishlarda vexa (ola tayoq) bilan belgilanadi; u diametri 3—6 sm, uzun...

This file contains 10 pages in DOCX format (627.3 KB). To download "ma'ruza. joyda chiziq olish va o‘lchash", click the Telegram button on the left.

Tags: ma'ruza. joyda chiziq olish va … DOCX 10 pages Free download Telegram