ma’ruza. orientirlash burchaklari

DOCX 10 pages 340.3 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 340.3 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

4-ma’ruza. orientirlash burchaklari. joyda chiziqlar yo‘nalishini aniqlash. reja: 1. azimutlar. 2. rumblar. 3. meredianlarning yaqinlashish burchagi. 4. direksion burchaklar. 5. direksion burchak bilan rumb burchak orasidagi munosabat. 6. haqiqiy va magnit azimutlar. tayanch iboralar: chiziqning yo‘nalishi, azimutlar, meridian, soat strelkasining yo‘nalishi, to‘g‘ri azimut, teskari azimut, meridianlarning yaqinlashish burchagi, rumb burchaklar, o‘tkir burchak, to‘g‘ri va teskari rumb, choraklar, direksion burchak, to‘g‘ri va teskari direksion burchak. berilgan chiziq yo‘nalishini yerning to‘rt tomoniga nisbatan qanday ketishini biror bosh yo‘nalishga nisbatan aniqlash chiziqni orientirlash deyiladi. ma’lumki, yer yuzasidagi har qanday nuqtadan yolg‘iz bir meridian o‘tadi va uning yo‘nalishi o‘zgarmaydi. shunga ko‘ra, nuqtadan o‘tgan chiziqning yo‘nalishi shu nuqta meridianining yo‘nalishiga nisbatan berilgan chiziq hosil qilgan burchak orqali aniqlanadi. bu burchaklar azimut, rumb va direksion burchaklarga bo‘linadi. azimutlar. joyda berilgan chiziq uchidan o‘tgan meridianning shimol yo‘nalishidan soat strelkasining yurishi bo‘yicha chiziq gorizontal qo‘yilishining yo‘nalishigacha bo‘lgan burchak azimut deyiladi va a bilan belgilanadi. masalan, abcd poligonda av …

2 / 10

di. masalan, 4.3-shaklda av chiziqni to‘g‘ri desak va chiziq teskari bo‘ladi; bu chiziqlarning azimutlari ham to‘g‘ri va teskari deyiladi. av chiziqning a nuqtasidan shaja meridianini, v nuqtasidan shvjv meridianini utkazsak, azimut ta’rifi bo‘yicha av chiziqning azimuti aav=a to‘g‘ri azimut, va chiziqning azimuti ava=a' teskari azimut bo‘ladi. to‘g‘ri va teskari azimutlar orasidagi munosabatni quyidagicha chiqarish mumkin. v nuqtadan a nuqta meridiani shaja ga parallel shaja, chiziq o‘tkazib, burchaklarni shakldagicha belgilasak quyidagini yozamiz: a'=a+180°+, (4.1) bu yerda — ikki meridian orasidagi burchak bo‘lib, meridianlarning yaqinlashish burchagi deyiladi. shunday qilib, teskari azimut to‘g‘ri azimut bilan 180° va meridianlar yaqinlashish burchagi yig‘indisiga teng. a nuqtaga nisbatan v nuqta o‘ngda (misoldagi kabi) bo‘lsa, musbat, chapda (g‘arbda) bo‘lsa, manfiy bo‘ladi, shunga ko‘ra (4.1) formula o‘zgarmaydi, o‘z ishorasi bilan olinadi. 4.3-shakl. 4.4-shakl. rumblar. chiziq yo‘nalishini o‘tkir burchak bilan ham aniqlash mumkin. chiziqning gorizontal qo‘yilishi bilan chiziq uchidan o‘tgan meridian orasidagi o‘tkir burchak rumb burchagi deyiladi va r …

3 / 10

ziqning rumb qiymatlarini yozishda avval chorak nomi yozilib, uning ketidan ikki nuqta qo‘yiladi-da, rumb burchagining soniy qiymati yoziladi. 4.5-shaklda o nuqtadan choraklar bo‘yicha chiqqan nurlarning azimutlari, rumblari va chorakdagi rumb nomlari ko‘rsatilgan. oa chiziq i chorakda bo‘lganidan uning rumbi shshq:r1 tarzida, ov chiziq ii chorakda, rumbi jshq:r2, os chiziq iii chorakda, rumbi jg‘:r3 va od chiziq iv chorakda, rumbi shg‘:r4 tarzida yoziladi. 4.5-shakl. 4.6-shakl. agar chiziq rumbining nomi va gradus qiymati berilsa, chiziq quyidagicha yasaladi. masalan, rmn =jg‘:35°40' bo‘lgan chiziqni yasab ko‘raylik buning uchun ixtiyoriy m nuqta olinib, undan meridian o‘tkaziladi, keyin meridian janubiy qismining g‘arb tomonida (4.6-shakl) transportir yordami bilan 35°40' li burchak yasaladi. 4.1-shaklda poligon tomonlarining azimut va rumblari ko‘rsatilgan. av tomon rumbi rav=shshq:r1; rvs =jshq:r2 va hokazo. to‘g‘ri va teskari rumb. chiziq rumblari ham to‘g‘ri va teskari bo‘ladi. 4.7-shakldagi av chiziqning to‘g‘ri rumbi rav=shshq:r bo‘lsa, teskari chiziq va ning rumbi, ya’ni teskari rumbi rva=jg‘:r' bo‘ladi. bir chiziqning …

4 / 10

vs o‘tkazilsa, yarim kun chizig‘i bo‘lganidan ular orasidagi burchak meridianlar yaqinlashish burchagi bo‘ladi. a yea v nuqtalar kenglamasini , uzoqlamalarini d va v desak ular ayirmasi v —d = uzoqlamalar farqi bo‘ladi. yer shari radiusini r desak, parallelning radiusi ao=r bo‘lsa, a1o1a=, o1a=o1a1=r, o1aas ekanini eslab, o1ao uchburchaklikdan quyidagini yozamiz: oa=ao1cos, yoki r=rcos (a) o1as to‘g‘ri burchakli uchburchaklikdan as=ao1tg(90°-)=ao1ctg, yoki ac=r ctg (b) parallel yoyi av=l ning markaziy burchagi orqali l=r yoki (a) ni eslasak, l=r cos (v) bo‘ladi. asv sektordan s dagi markaziy burchak ni quyidagicha yozish mumkin: ,yoki , 4.8-shakl. bu ifodani soddalashtirsak, =sin (4.3) bo‘ladi, ya’ni meridianlar yaqinlashish burchagi ikki nuqta uzoqlamalari ayirmasi bilan nuqtalar o‘rtacha kenglamasining sinusi orasidagi ko‘paytmaga teng. bu formula meridianlar yaqinlashish burchagining qiymatini hisoblashda asosiy formula hisoblanadi. agar =0° bo‘lsa, =0 bo‘lib, meridianlar parallel bo‘ladi, =90° bo‘lsa,= bo‘ladi. agar ikki nuqta oralig‘ini uzunlik birligida (km hisobida) ifodalasaq (4.3) formula quyidagicha yoziladi; 4.8-shaklga ko‘ra, …

5 / 10

linadi va poligon uchlaridan o‘qiy meridianga parallel chiziqlar o‘tkazilib, shunga nisbatan chiziqning yo‘nalishi topiladi. shunda chiziq uchidan o‘qiy meridianga parallel o‘tgan chiziqning shimoliy yo‘nalishidan soat strelkasi yuradigan tomon bo‘ylab berilgan chiziqqacha bo‘lgan gorizontal burchak direksion burchak bo‘lib, harfi bilan belgilanadi. direksion burchak ham azimut burchagi kabi 0° dan 350°gacha bo‘ladi, ya’ni 0°<<360°. kichik joylarda chiziq azimuti va direksion burchagi bir xil bo‘lganidan, azimutni direksion burchak deb olinadi. bir yo‘nalishdagi chiziqning direksion burchagi chiziqning hamma nuqtasida bir xil bo‘ladi (4.9-shakl). dc chiziqning d, a va v nuqtalaridan shdjd, shaja va shvjv meridianlar o‘tkazib, dc chiziq azimutlari topilgan; shaklga ko‘ra: ad<aa<ab. d va v nuqtalardan a nuqta meridianiga (o‘qiy meridian) parallel chiziqlar o‘tkazilgan, ya’ni sh2j2 shajash1j1. 4.9-shakl. shu parallel meridianlar shimolidan dc chiziqqacha hisoblangan direksion burchaklar hamma yerda bir xilda, ya’ni d=a=v. meridianlar yaqinlashish burchagi o‘qiy meridiandan sharqdagi (o‘ngdagi) nuqtada musbat (+), g‘arbdagi (chapdagi) nuqtada manfiy (-) ishora bilan olinadi. 4.9-shakldan quyidagi …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma’ruza. orientirlash burchaklari"

4-ma’ruza. orientirlash burchaklari. joyda chiziqlar yo‘nalishini aniqlash. reja: 1. azimutlar. 2. rumblar. 3. meredianlarning yaqinlashish burchagi. 4. direksion burchaklar. 5. direksion burchak bilan rumb burchak orasidagi munosabat. 6. haqiqiy va magnit azimutlar. tayanch iboralar: chiziqning yo‘nalishi, azimutlar, meridian, soat strelkasining yo‘nalishi, to‘g‘ri azimut, teskari azimut, meridianlarning yaqinlashish burchagi, rumb burchaklar, o‘tkir burchak, to‘g‘ri va teskari rumb, choraklar, direksion burchak, to‘g‘ri va teskari direksion burchak. berilgan chiziq yo‘nalishini yerning to‘rt tomoniga nisbatan qanday ketishini biror bosh yo‘nalishga nisbatan aniqlash chiziqni orientirlash deyiladi. ma’lumki, yer yuzasidagi har qanday nuqtadan yolg‘iz bir meridian o‘tadi va uning yo‘nalish...

This file contains 10 pages in DOCX format (340.3 KB). To download "ma’ruza. orientirlash burchaklari", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’ruza. orientirlash burchakla… DOCX 10 pages Free download Telegram