pijinlar va kreol tillar

PPTX 16 pages 247.7 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 247.7 KB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

презентация powerpoint tayanch so‘z va tushunchalar: tillar aralashuvi, pijin, kreol til, aloqaviy til, yordamchi til, kreolistika, prepijin, monogenezis, poligenezis, lingva-franka, leksifikator, etnolekt, ideolekt. mavzu: pijinlar va kreol tillar reja: tillar aralashuvi. pijinlar va kreol tillar aloqaviy tilning vujudga kelishi pijin turlari va uiarning tadrijiy rivojlanishi rivojlangan muloqot tillarining shakllanishi pijin va kreol tillar tilshunoslikda 1970-yildan boshlab tadqiqotchilarning e’tiborini torta boshlagan. muloqot jarayonida kommunikativ vazifa qiyin bo‘lganida, suhbatdoshlar uchun o‘zaro tushunarli muloqot vositalari mavjud bo‘lmaganida muloqotchilar yangi aloqa vositasi – to‘laqonli grammatikaga ega bo‘lmagan, lug‘at tarkibi nihoyatda cheklangan yordamchi aralash tilni qo‘llay boshlaydilar. ana shunday yordamchi aralash tillar pijin va kreol tillar deb nomlanib, aloqaviy tillar hisoblanadi. tillar aralashuvi. pijinlar va kreol tillar pijin - xalqlar o‘rtasida boshqa muloqot usuli bo‘lmagan vaziyatda vujudga keladigan, etnik tarkibi bo‘lmagan, lug‘at boyligi va ijtimoiy funksiyasi cheklangan, beqaror grammatik tuzilishga ega bo‘lgan aloqaviy til turi. kreol (til) - pijin tillarning asosida shakllanadi va faoliyat jarayonida …

2 / 16

a u jargonga qayd qilingan ma’noda mos kelib, unga “erta” yoki “beqaror” pijin ham deyiladi. boshqa holatlarda har qanday yordamchi tilga pijin deyiladi. har xillikdan qochish maqsadida, aloqaviy til rivojlanishining birinchi bosqichini prepijin deyish maqsadga muvofiqdir. odatda, aloqaviy til o‘zining dastlabki shakllanish jarayonida oddiy muloqotning sodda vazifalarini bajaradi. keyinchalik bu til ko‘rinishi barqarorlashib pijinga aylanadi. “pijin” terminining etimologiyasi to‘liq aniqlanmagan. biroq uni xitoycha bei chin “pul to‘lamoq”, inglizcha “bussiness” (pay money) so'zidan kelib chiqqan deb qaraladi. ushbu termin dastlab 1807-yilda inglizcha-xitoycha pijinga nisbatan qo‘llanilgan. monogenezis nazariyasiga asoslangan ayrim kreolistlar (taylor 1960, thompson 1961, whinnom 1965)ning fikricha, nozirgi kreol va pijinlarning kelib chiqishi xvi1-xix asrlarda savdo-sotiq uchun qo‘llanilgan lingva-franka (“franklar tili”)ga, ya’ni yevropaliklar tiliga borib taqaladi. 1970-yillardan e’tiboran poligenezis nazariyasi tarafdorlari kreol tiilarni pijin tillar (bir qancha tushunarsiz umumiy tillar o'rtasidagi o‘zaro aloqa natijasida yuzaga kelgan)dan kelib chiqqan, degan fikrni ilgari surishgan. aloqaviy tilning vujudga kelishi aloqaviy til maxsus yaratilmaydi, u …

3 / 16

ib, prepijinning barqarorlashuvi va uni pijingga o‘tish jarayonida etnolektlar (etnik guruhlar)ning yaqinlashuvi yuzaga keladi. ularda ham, o‘z navbatida, idiolektlar (bir til sohibi nutqining fonetik, grammatik, leksik va uslubiy xususiyatlari)ning bir xillashuvi kuzatiladi. agar prepijinda so‘zlashuvchilar soni doimiy bo‘lmasa, ular prepijindan onda-sonda foydalanishsa, prepijin barqarorlashish darajasiga yetmaydi va uzoq vaqt davomida faoliyat ko'rsata olmaydi. pijin turlari va ularning tadrijiy rivojlanishi hozirgi kunda 50 dan ortiq pijin ma‘lum bo‘lib, ularning aksariyati janubiy-sharqiy osiyo, okeaniya, afrika, karib dengizi hududlarida tarqalgan. pijinlar, odatda, hududlarning bosib olinishi, savdo-sotiqning kengayishi, rivojlanishi, shuningdek, ommaviy ko‘chishlar natijasida yuzaga keladi. pijinlar rivojlanishining ilk davrida tor doiradagi muloqotlarning kichik ehtiyojlariga xizmat qilgan. an’anaviy jamiyatda ular savdo-sotiq ehtiyojlarini qondirishda, ayrim hollarda keng kommunikativ vazifalarda qo‘llaniladi. shuni ta’kidlash joizki, yer sharining barcha burchaklarida savdo-sotiq pijinlarini uchratish mumkin. eng qadimiy pijinlar sirasiga yevropa leksik bazasida vujudga kelgan o‘rtayer dengizi sabirini kiritish mumkin. sabir pijini xii asrdan boshlab yevropaliklarning arablar, keyinchalik esa turklar bilan …

4 / 16

logiyaga oid adabiyotlarda xalqlar o‘rtasidagi muloqot jarayonida qo‘llaniladigan imo-ishoralar ham yordamchi til vositasi hisoblanib, ular pijinlar ichida qayd qilingan. bunday aloqaviy vositalardan shimoliy amerika hihdulari va avstraliyalik aborigenlar foydalanganlar. xix asrning oxirlarida aqshning g'arbida barcha uchun umumiy bo‘lgan imo-ishoralar tilida turli xil qabilalarning yuz mingdan ortiq vakili muloqot qilgan. dengizchilikning rivojlanishi, yevropa mustamlakalarining kengayishi natijasida pijin tillarining zimmasiga yangi vazifalar yuklatildi. dengiz pijinlari portlar joylashgan hududlarda tarqaldi. xvi-xvii asrlarda afrikaning atlantika sohillarida qul qilib olish, shimoliy va shimoliy-sharqiy osiyo hududlarida savdo-sotiq maqsadida yevropaliklar mahalliy aholi bilan muloqotga kirishadi va buning natijasida yevropa tillari asosida yangi pijinlar maydonga keladi. xix asrning boshlarida okeaniya orollarida bichlamar dengiz pijini (ingliz tili asosida) tarqaldi. mazkur pijindan dastlab kit ovlovchilari, keyinchalik sandal yog‘ochini tayyorlovchilar foydalangan. xix asrning o‘rtalariga kelib bichlamar pijini ishlatilgan. xix asrning oxirlariga kelib, bichlamar pijinining tok-pisin (yangi gvineyada); bislama (yangi gebridada, hozirgi vanuatu respublikasida); solomon orollari pijini', broken (torresov orollari qo‘ltig‘ida) singari …

5 / 16

li sifatida qo‘llanilishi mumkin. bunday holatda pijin yangi avlod uchun nafaqat yagona, balki o‘z ona tili maqomiga ega bo‘lgan til hisoblanadi. mazkur jarayon pijinning mahalliylashuvi yoki kreolizasiya, deb nomlanadi. aloqaviy tilning yangi rivojlanish bosqichiga kreol yoki kreol til deyiladi. “kreol” terminining kelib chiqishi braziliyada qo‘llanilgan, dastlab “amerikada tug‘ilgan afrikalik qul” ma’nosini ifodalagan portugalcha crioulo so'ziga bog‘lanadi. pijinlar turli ijtimoiy sharoitlarda, masalan, yevropaliklarning dengiz sohillaridagi mustamlakalari, plantatsiyalardagi metis (duragay) oilalarida, shuningdek, yangi dunyo sharoitlaridagi qochoq qullar (marunlar)ning afrika an’analarida kreollashishi mumkin. aloqaviy tilning rivojlanishi natijasida uning lug‘at boyligi ortadi, fonetik va grammatik tizimi murakkablashadi. bu jarayon turli xil kreollarda o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lgan. masalan, port shaharlarda yuzaga kelgan kreol tillarga leksifikator tillarning ta’siri kuchli bo‘lgan. yoki aksincha, marunlar (qochoq qullar) tilida so‘z boyligining kengayishi va grammatik vositalarning murakkablashuvida afrika mahalliy tilining izi yaqqol ko‘zga tashlangan. plantatsiyalardagi qullarga egalik sharoitida aloqaviy tillarning oilaviy muloqot tiliga aylanishi tezlashgan. rivojlangan muloqot tillarining shakllanishi …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "pijinlar va kreol tillar"

презентация powerpoint tayanch so‘z va tushunchalar: tillar aralashuvi, pijin, kreol til, aloqaviy til, yordamchi til, kreolistika, prepijin, monogenezis, poligenezis, lingva-franka, leksifikator, etnolekt, ideolekt. mavzu: pijinlar va kreol tillar reja: tillar aralashuvi. pijinlar va kreol tillar aloqaviy tilning vujudga kelishi pijin turlari va uiarning tadrijiy rivojlanishi rivojlangan muloqot tillarining shakllanishi pijin va kreol tillar tilshunoslikda 1970-yildan boshlab tadqiqotchilarning e’tiborini torta boshlagan. muloqot jarayonida kommunikativ vazifa qiyin bo‘lganida, suhbatdoshlar uchun o‘zaro tushunarli muloqot vositalari mavjud bo‘lmaganida muloqotchilar yangi aloqa vositasi – to‘laqonli grammatikaga ega bo‘lmagan, lug‘at tarkibi nihoyatda cheklangan yordamchi aralash tilni q...

This file contains 16 pages in PPTX format (247.7 KB). To download "pijinlar va kreol tillar", click the Telegram button on the left.

Tags: pijinlar va kreol tillar PPTX 16 pages Free download Telegram