turk xoqonligi tarkibi va davri

DOCX 13 sahifa 97,5 KB Bepul yuklash

13 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 97,5 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 13

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 13

o‘rta osiyo xalqlari turk xoqonligi tarkibida (vi - viii asr boshlari). reja 1. turk xoqonligining vujudga kеlishi. bumin xoqon. istami yabg‘u xoqon. xoqonlik aholisining etnik tarkibi va tili. 2. turk xoqonligi tomonidan o‘rta osiyo va uraloldi hududlarining zabt etilishi. 3. turk xoqonligi davrida mamlakat boshqaruv usuli. xoqon-davlat boshlig‘i. zodagonlar kеngashi-qurultoy. mustaqil hokimliklar. 4. ijtimoiy tabaqalanishning kuchayishi. abruy qo‘zg‘oloni. 5. turk xoqonligining ikki qismga bo‘linishi. 6. o‘rta osiyo g‘arbiy turk xoqonligi tarkibida xo‘jalik va ijtimoiy hayot. turk hoqonligining tashkil topishi. vi asrning ikkinchi yarmidan boshlab janubiy sibir va shimoliy mongoliya, ya’ni oltoy hududlarida turkiy qabilalar ittifoqi shakllana boshlaydi. tarixda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan turk xoqonligi xususida talaygina manbalar bizning kunlarimizgacha saqlanib qolgan bo‘lsa-da, ularning ayrimlari bir-birini inkor etadi. ushbu manbalar vi asrning oxirlarida yashagan vizantiyalik tarixchilar menandr protektor, feofan vizantiyskiy, suriyalik tarixchi ionna efessiylarning tarixiy asarlari, epigrafik yodgorliklar - o‘rxun-yenisey, runiy yozuvlari, xitoyning “tan xonadoni tarixi” kabilardir. undan tashqari o‘rta asrlar …

2 / 13

nolarni anglatuvchi “turk” atamasi dastavval etnik xususiyatga ega bo‘lmay ijtimoiy ma’noga ega bo‘lgan. turklarning kelib chiqishi xususida ko‘plab afsonalar mavjuddir. ayrim afsonalarda turklarning kelib chiqishi nuh payg‘ambarga borib taqalsa, ayrimlarida ular o‘n yashar bola va ona bo‘ridan tarqalganligi ta’kidlanadi. yana boshqa bir afsonaga ko‘ra, turk qabilasining ajdodlari oltoyning shimoliy yon bag‘irlarida joylashgan so viloyatidan kelib chiqqan bo‘lib, bu yerdagi qabila boshlig‘i abanbu ularning ilk yo‘lboshchisi bo‘lgan. vi asrning o‘rtalariga kelib oltoy va janubiy sibir hududlarida turk xoqonligi paydo bo‘ladi. 553-555 yillarda sarkarda istemi sharqiy turkiston va yettisuv hududlarini bosib oladi. vi asrning o‘rtalariga kelib eftaliylar davlati tanazzulga uchray boshlagan. turk xoqonligining eftaliylar ustidan kozongan g‘alabasi (563-567 yillar)dan so‘ng o‘rta osiyoda xoqonlik hokimiyati o‘rnatildi. tarixiy manbalar ma’lumotlariga ko‘ra, turk xoqonligining paydo bo‘lishi 551-552-yillarga to‘g‘ri keladi. dastavval, turklarning ashin urug‘dan bo‘lgan asan (asyan, asyan-shod) va tuu turkiy qabilalar ittifoqiga asos soladilar. tuuning o‘g‘li bumin (xitoycha tumin) qo‘shni tele qabilasini o‘ziga bo‘ysundirib ancha …

3 / 13

moliy kavkaz yerlari uchun kurash olib borgan bo‘lsa, uning o‘g‘illari mug‘an xoqon va taspar xoqonlar markaziy osiyo va janubiy sibirda o‘z hukmronliklarini o‘rnatadilar. bu paytga kelib turklarning ashaddiy dushmani bo‘lgan jujanlarning kichik bir qismi koreya va shimoliy xitoyga joylashadi, yana bir kismi esa g‘arbga joylashib avarlar nomini oladi. shunday qilib, manbalarning ma’lumot berishicha, bumin xoqonning vorisi bo‘lgan mug‘an xoqon janubi-g‘arbiy manchjuriyadagi mo‘g‘ul qabilalaridan bo‘lgan kidanlarni va yenisey qirg‘izlarini bo‘ysundirib markaziy osiyo va janubiy sibirda turk eli hukmronligini o‘rnatadi. turklaming g‘arbiy yurishlari ayniqsa muvaffaqiyatli edi. vi asrning 60-yillari oxirlariga kelib turk xoqonligi o‘sha davrdagi yirik davlatlar bo‘lgan vizantiya, sosoniylar eroni, xitoy kabilarning siyosiy va iqtisodiy munosabatlar tartibiga qo‘shilib, uzoq sharqni o‘rta yer dengizi mamlakatlari bilan bog‘lovchi savdo yo‘li nazorati uchun kurash olib bordi. viii asr turk mualliflari o‘zlarining ajdodlari bo‘lgan ilk xoqonlarning harbiy yurishlari haqida shunday yozgan edilar: “ular sharqda qodirkon adirlarigacha, g‘arbda temir darvozagacha o‘z xalqlarini joylashtirdilar”. qodirkon adirlari bu …

4 / 13

oz o‘nglanib olgach turk xoqonligiga eftaliylarga qarshi ittifoq taklif etadi. ayni vaqtda vizantiyadan foydalangan eron eftaliylardan toxariston, chag‘oniyon, qobul atrofidagi yerlarni tortib oladi. 563-yilda eftaliylarga qarshi shimoldan turklar choch vodiysiga bostirib kiradilar. tez orada ular tomonidan samarqand, kesh, naxshab egallanadi. “shohnoma”da ma’lumot berilishicha, hal qiluvchi jang buxoro atroflarida bo‘lib o‘tadi va eftaliylarning gatifar boshchiligidagi qo‘shinlari tor-mor etiladi. shundan so‘ng turklar tezlik bilan harakat qilib iloji boricha eftaliylarning ko‘proq yerlarini o‘z qo‘llariga olishga harakat qiladilar. amudaryoning janubiy sohiligacha bo‘lgan yerlar, eron, uning shimolidan kaspiy sohillarigacha bo‘lgan yerlar turklar qo‘liga o‘tadi. eftaliylarning mag‘lubiyatidan so‘ng bevosita ittifoqchilar o‘rtasida kelishmovchiliklar paydo bo‘la boshlaydiki, bu holat savdo yo‘li nazorati bilan bog‘liq edi. turklar o‘rta osiyo yerlarini bosib olgach, buyuk ipak yo‘li katta qismining nazoratini o‘z qo‘llariga oladilar. bu yo‘llning o‘rta osiyo hududlaridan o‘tuvchi qismida asosan sug‘diylar ipak bilan savdo qilishni nazorat qilar edilar. ipak matolarning asosiy xaridori vizantiya bo‘lib, ipak savdosi sug‘d savdogarlari va turk …

5 / 13

ndan so‘ng maniax boshqa xaridor - vizantiya bilan kelishishga harakat qiladi. 567-yilda u turk xoqonligining konstantinopolga yuborgan elchiligiga boshchilik qiladi. vizantiya ham eron kabi sug‘d ipak matolariga unchalik ehtiyoj sezmas edi. ammo, eroniylarga qarshi turklar bilan ittifoqchilik tarafdori edi. shu tufayli turk xoqonligi elchilari imperator saroyida izzat-hurmat bilan kutib olinadi. ushbu elchilik davomida turk xoqonligi bilan vizantiya o‘rtasida eronga qarshi ittifoq tuziladi. maniax orqaga qaytishda u bilan birga vizantiya imperatorining elchisi, kilikiyalik zemarx turk xoqoni qarorgohiga keladi. xoqon zemarxni tyan-shandagi “oltin tog‘“ yaqinidagi qarorgohida qabul qiladi va turk qo‘shinlarining eronga yurishida yo‘lboshlovchilik qilishni taklif etadi. eron shohining turklar hujumini diplomatik yo‘l bilan to‘xtatlshga urinishi hech qanday natija bermadi. shiddatli hujumlar bilan turklar gurgonni va bir necha boy shaharlarni egallab, 569-yilda sug‘dga qaytadilar. turklarning eronga ikkinchi marotaba yurishlari 588-589-yillarga to‘g‘ri keladi. turklarning chur bag‘a xoqon (ayrim adabiyo‘tlarda savg‘ yoki shaba deyiladi) boshchiligidagi qo‘shini xurosonga bostirib kiradi. hirot yonida turk qo‘shinlari eroniylarning …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 13 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"turk xoqonligi tarkibi va davri" haqida

o‘rta osiyo xalqlari turk xoqonligi tarkibida (vi - viii asr boshlari). reja 1. turk xoqonligining vujudga kеlishi. bumin xoqon. istami yabg‘u xoqon. xoqonlik aholisining etnik tarkibi va tili. 2. turk xoqonligi tomonidan o‘rta osiyo va uraloldi hududlarining zabt etilishi. 3. turk xoqonligi davrida mamlakat boshqaruv usuli. xoqon-davlat boshlig‘i. zodagonlar kеngashi-qurultoy. mustaqil hokimliklar. 4. ijtimoiy tabaqalanishning kuchayishi. abruy qo‘zg‘oloni. 5. turk xoqonligining ikki qismga bo‘linishi. 6. o‘rta osiyo g‘arbiy turk xoqonligi tarkibida xo‘jalik va ijtimoiy hayot. turk hoqonligining tashkil topishi. vi asrning ikkinchi yarmidan boshlab janubiy sibir va shimoliy mongoliya, ya’ni oltoy hududlarida turkiy qabilalar ittifoqi shakllana boshlaydi. tarixda muhim ahamiyatga ega bo‘lg...

Bu fayl DOCX formatida 13 sahifadan iborat (97,5 KB). "turk xoqonligi tarkibi va davri"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: turk xoqonligi tarkibi va davri DOCX 13 sahifa Bepul yuklash Telegram