“avesto”ning adabiy qimmati

DOCX 8 pages 45.1 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 45.1 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

“avesto”ning adabiy qimmati reja: 1. “avesto” zardushtiylikning muqaddas kitobi sifatida. 2. “avesto”ning tiklangan nusxasi. 3. “avesto” va zardusht shaxsi. 4. “avesto” va “oltun yorug‘”da zervan hamda xo‘rmuzd obrazlari. 5. “avesto” qismlari. gohlar. 6. yasna. jamshid haqidagi afsona. 7. vendidod. jamshid haqidagi afsona davomi. 8. yashtlar. axura mazda qasidasi. 9. visparad. 10. “kichik avesto”. kalit so‘z va terminlar: zardusht, zardushtiylik, “avesto”, falsafiy risolalar, sosoniylar sulolasi, “avesto”ning parokanda qismlari, axloqiy qarashlar, qasida, madhiya. “avesto”ning paydo bo‘lishi. “avesto” yozuvi. “avesto” o‘rta osiyo tarixidagina emas, balki dunyo madaniyati tarixida muhim voqeadir. “avesto” to‘g‘risida so‘z ketganda, albatta, zardusht shaxsi to‘g‘risida so‘z yuritiladi. zardushtning ta’limoti “avesto”ni yuzaga keltirdi. zardusht “avesto”ni qanday yaratgani to‘g‘risida turli rivoyatlar mavjud[footnoteref:1]. bu rivoyatlardan ma’lum bo‘lishicha, “avesto” dunyo tarixida ilk muqaddas kitob hisoblanadi. “zardusht majusiylar “abisto” (avesto-n.r.) deb ataydigan kitob bilan yuzaga keldi. bu kitob barcha xalqlar tillariga muxolif bir tilda yozilgan... va hamma bilishi uchun u tildagi harflar soni hamma tillar …

2 / 8

di. “podsho doro ibn doro xazinasida “abisto”ning o‘n ikki ming qoramol terisiga tillo bilan bitilgan bir nusxasi bor edi. iskandar otashxonalarni vayron qilib, ularda xizmat etuvchilarni o‘ldirgan vaqtda uni kuydirib yubordi. shuning uchun o‘sha vaqtda beri “abisto”ning beshdan uchi yo‘qolib ketdi. “abisto” o‘ttiz nask edi, majusiylar qo‘lida o‘n ikki nask chamasi qoldi. biz qur’on bo‘laklarini haftiyak deganimizday, nask “abisto” bo‘laklaridan har bir bo‘lakning nomidir”[footnoteref:3]. [3: абу райҳон беруний. юқоридаги асар, 238-бет.] “avesto” zardusht nomi bilan bog‘lansa-da, bu noyob asar bir davrning mahsuli emasligini ham ta’kidlamoq darkor. “avesto” bir necha asrlar davomida shakllanib, yaxlit asar holiga kelgan. bu jarayon dunyo madaniyati tarixida sinovlardan o‘tgan tajriba bo‘lib, “avesto” ana shu tajribaning mahsullaridan biridir. sharqda bu jarayonning namunalari kuzatiladi. qadimgi xitoydagi falsafiy risolalar, bibliya ham shakllanganda, ana shu yo‘lni – asrlar yo‘lini bosib o‘tgan. “avesto”ni iskandar kuydirib tashlagan ekan, bugungi kundagi mavjud nusxa qanday paydo bo‘lgan degan savol tug‘iladi. bu tiklangan nusxa sosoniylar …

3 / 8

arish mumkinki, zardushtiylik urug‘chilik jamiyatida – tabaqalashish boshlanganda va hukmron tabaqa o‘z hukmini o‘tkaza boshlaganda yaratilgan. “avesto” faqat zardushtiylik oqimining muqaddas yodgorligi bo‘lib qolmay, markaziy osiyo xalqlarining ijodiy qobiliyati, og‘zaki ijodi, e’tiqodi va tasavvurlarining mahsuli hamdir. zardushtiylik ta’limoti. ayrim evropalik olimlarning aytishlaricha, zardusht o‘z davrida ta’qibga uchragan. ammo u buyuk payg‘ambar, insoniyat najotkori deb e’tirof etilgan. ko‘pchilik adabiyotlarda zardusht miloddan oldingi xii-vii asrlar oralig‘ida, miloddan oldingi x asrda yashagan deb ko‘rsatiladi. zardushtning o‘z davridagi siyosiy vaziyatda muhim rol o‘ynagani uni najotkor sifatida talqin qilishga sabab bo‘lgan bo‘lsa ehtimol. kohinlar xalqqa qarshi yaylovlarni tortib olib, xalq jamoa bo‘lib ishlaydigan ibodatxonalarni vayron qilib, o‘zlarining siyosatini yurgizar edilar. buning ustiga, eski kultlarga sig‘inish oqibati ham kohinlar va zodagonlarning manfaati uchun mos edi. mana shunday tarang vaziyatda zardusht keng ommaning manfaatlarini himoya qilib, o‘troq chorvador qabilalarning vakili sifatida maydonga chiqdi va payg‘ambar deb e’tirof etildi. zardusht ta’qibga uchragani uchun ham ongli ravishda unutilgan bo‘lishi …

4 / 8

etsya). bu rudiment shakli mantiqiy ziddiyatni bartaraf qilishga yo‘l bermaydi. axura mazda (yoki xo‘rmuzd) oliy xudo sifatida hamma qarama-qarshi kuchlarning yaratuvchisi hisoblanadi. ammo uning egizak o‘g‘illari spentaman (muqaddaslik ruhi) va axriman (yovuzlik ruhi) haqiqat (osha) va yolg‘on (do‘st yoki drudj) o‘rtasida tanlov qilishiga to‘g‘ri keladi. ular yaxshi yoki yomon fikrlari, so‘zlari va ishlarida ana shu haqiqat va yolg‘onni namoyon qiladilar[footnoteref:5]. [5: элиаде мирча. словарь религий, обрядов и верований. москва-санкт-петербург, 1997, 141-бет.] axura mazdada mujassamlashgan ezgulik va yovuzlikni zardusht ijtimoiy muammo sifatidagina ilgari surib qolmadi, balki bu muammo ijtimoiy-siyosiy jarayondan diniy-falsafiy jarayonga aylandi va ilohiy tus oldi. “avesto”dagi obrazlar – xo‘rmuzd obrazi “oltun yorug‘”da budda timsolidan keyin turadigan timsoldir. xo‘rmuzdning “oltun yorug‘”dagi yana bir ismi kavsikiyadir. xo‘muzd - to‘rt maxaranch tangrilarning rahnamosi, to‘rt maxaranch tangrilar esa olamning to‘rt tomoni qo‘riqchilaridir. xo‘rmuzd tangri indra bilan birligiga va roliga quyidagicha baho beradi: “(ey) kavsikiya! sen endi o‘lmaydigan ko‘p jonzotlarni yovuz qilmishlaridan, iflosliklaridan poklab, …

5 / 8

o adolatpeshasi, ilk donishmand, ezgu niyatning otasi, haqiqatning chinakam yaratuvchisi va h.: “qachonki kimsa oshkor yoki pinhon nimanidir so‘rsa, kichik gunohlardan xalos bo‘lib, ulkan gunohlardan parhez qilmoqchi bo‘lsa, sen uni o‘zingning o‘tkir nigohlaring bilan nazorat qil va barchani ashah – haqiqat nurlari ostida hidoyatga boshla”[footnoteref:6]. [6: авесто. “шарқ” нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси бош таҳририяти, тошкент -2001,12-бет. бундан сўнг мисоллар шу нашрдан олиниб, фақат саҳифаси кўрсатиб борилади.] xullas, xo‘rmuzd “avesto”da qanday vazifa bajarsa, “oltun yorug‘”da ham o‘sha vazifani bajaradi. yoki zervanning vazifasi ham “oltun yorug‘”da (azrua deb nomlanadi) “avesto”dagi zervon bilan aynidir. masalan, “oltun yorug‘”da azrua tangrining maskanida jonzotlar qayta tug‘ilishi uchun gunohlaridan pushaymon bo‘lib, iltijo qilish va tavba etishi pok so‘zlar bilan yomon qilmishlarini, kirlarini, iflosliklarini yuvib, tozalashi kerak (iii 9a). azrua “son –sanoqsiz olamning xoni” (iii 19a), azrua tangri podshohlar, xonlar rioya qiladigan rachashastir degan qonun bitigini so‘zlagan va bitig holiga keltirgan (viii 26a). u buddadan, no‘m g‘ildiragini aylantirishni – …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "“avesto”ning adabiy qimmati"

“avesto”ning adabiy qimmati reja: 1. “avesto” zardushtiylikning muqaddas kitobi sifatida. 2. “avesto”ning tiklangan nusxasi. 3. “avesto” va zardusht shaxsi. 4. “avesto” va “oltun yorug‘”da zervan hamda xo‘rmuzd obrazlari. 5. “avesto” qismlari. gohlar. 6. yasna. jamshid haqidagi afsona. 7. vendidod. jamshid haqidagi afsona davomi. 8. yashtlar. axura mazda qasidasi. 9. visparad. 10. “kichik avesto”. kalit so‘z va terminlar: zardusht, zardushtiylik, “avesto”, falsafiy risolalar, sosoniylar sulolasi, “avesto”ning parokanda qismlari, axloqiy qarashlar, qasida, madhiya. “avesto”ning paydo bo‘lishi. “avesto” yozuvi. “avesto” o‘rta osiyo tarixidagina emas, balki dunyo madaniyati tarixida muhim voqeadir. “avesto” to‘g‘risida so‘z ketganda, albatta, zardusht shaxsi to‘g‘risida so‘z yuritiladi. zardu...

This file contains 8 pages in DOCX format (45.1 KB). To download "“avesto”ning adabiy qimmati", click the Telegram button on the left.

Tags: “avesto”ning adabiy qimmati DOCX 8 pages Free download Telegram