rivojlanish falsafasi (dialektika)

DOCX 12 pages 88.4 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 88.4 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

5 - mavzu: rivojlanish falsafasi (dialektika). ma’ruza rejasi: 1. borliqda narsa va hodisalarning paydo bo’lishi, shakllanishi, o’zgarishi va rivojlanishining o’zaro aloqadorligi. dialektika tushunchasi. 2. qonun va kategoriya tushunchalari va ularning turlari. rivojlanishning umumfalsafiy qonunlari. 3. falsafaning substansional va munosabatdosh kategoriyalari. mavzuga oid tayanch tushuncha va atamalar: olamni anglash, metod, metodologiya, falsafa metodlari, dialektika, metafizika, tamoyil (prinsip), dialektika nazariyasi, munosabat, aloqa, aloqadorlik, o‘zgarish, rivojlanish, qonun, falsafa qonunlari, qarama-qarshilik, ziddiyat, miqdor, sifat, uzluksizlik, sakrash, eski, yangi, inkor, vorisiylik, davomlilik, kategoriya, falsafa kategoriyalari, substansional va munosabatdosh kategoriyalar, yakkalik va umumiylik, mohiyat va hodisa, mazmun va shakl, butun va qism, sistema va element, sabab va oqibat, zaruriyat va tasodif, imkoniyat va voqelik va b. 1-savol bayoni: borliqni falsafiy tushunish olamni tashkil etgan narsa va hodisalarning, uning turli soha va tomonlarining o‘zaro aloqadorligi, o‘zgarish va rivojlanish jarayonlarini bilishni ham taqozo etadi. har qanday fan singari, falsafa fanining ham kuch-qudrati manbai, uning amaliyotdagi o‘rni va istiqboli …

2 / 12

ke – suhbat qurish san’ati) so‘zining «dialog» (yunon. dialogos – ikki yoki bir nechta suhbatdoshlar so‘zlashuvi) so‘zi bilan umumiy jihatlari bisyor. dastlab dialektika bahslashish, munozara qilish san’ati sifatida tushunilgan, bunda fikrlar, qarashlar qarama-qarshiligi vositasida haqiqatning tagiga yetish maqsadida muammoni o‘zaro manfaatdor muhokama qilishga qaratilgan munozara nazarda tutilgan. dialektik – bu savol berish va javob qaytarishga usta odam, deb hisoblangan. dialektika so‘zi yunon tilida «suhbatlashuv san’ati», «bahslashuv san’ati» degan ma’noni anglatib, uni birinchi bo’lib yunon mutafakkiri suqrot muomalaga kiritgan. turli nuqtai-nazarlarni izohlash, o‘z fikri to‘g‘riligini isbotlash mahorati suqrot va aflotunda yaqqol namoyon bo‘lgan. ularning ta’kidlashicha, haqiqatning qandaydir yangi narsa, ya’ni bahsning boshlanishida bo‘lmagan, lekin muhokama jarayonida paydo bo‘lgan narsa sifatida tug‘ilishiga muloqot yordam beradi. abu nasr forobiyning yozishicha, dialektika, ya’ni “al-jadal” atamasi qadimgi yunon faylasuflari suqrot va aflotun tomonidan qo‘llanilgan bo‘lib, ma’nosi bahs, suhbat, munozara san’ati, munozara yuritish orqali bahslashuvchining fikridagi ziddiyatlarni fosh etib haqiqatga erishish demakdir. “inson,- deb yozadi forobiy,- …

3 / 12

zida mujassamlashtirgan tafakkur shakli sifatida; uchinchidan, falsafa va boshqa fanlardagi ilmiy bilish jarayonida qo‘llaniladigan ilmiy-tadqiqot usuli sifatida. hozirgi vaqtda dialektika nazariyasi olamni falsafiy anglash mantiqi, ilmiy bilish metodologiyasi sifatida rivojlanib kelmoqda. shu bois, birinchidan, dialektika borliqdagi narsa va hodisalarning yalpi o‘zaro aloqadorligi va rivojlanishi qonunlari haqidagi ta’limot bo‘lsa ikkinchidan, dialektika bilish nazariyasi, tafakkurlash shakllari va qonuniyatlari haqidagi fan, falsafiy tafakkur metodi va metodologiyasi hamdir. olamni falsafiy ahglashning dialektik metodologiyasi bir qancha tamoyillarga tayanadi. tamoyillar nima? falsafiy ma’noda «tamoyil» (prinsip) tushunchasi fundamental qoida, birinchi asosni, biron-bir konsepsiya yoki nazariyaning eng muhim asosini anglatadi. falsafiy nazariya sifatidagi dialektikaga tamoyillar yaxlit tus beradi, uning qonunlari va kategoriyalarini izchil tizimga soladi. dialektikaning hozirgi konsepsiyalarida umumiy aloqadorlik va rivojlanish, tarixiylik, sababiylik, determinizm, tizimlilik kabi tamoyillar muhim rol o‘ynaydi. shunday qilib, dialektika – rivojlanish falsafasi va olamni bilishning falsafiy metodologiyasidir. dialektika o‘z mohiyati jihatdan yalpi o‘zaro aloqadorlik, bog‘lanish, munosabat, o‘zgarish, rivojlanish to‘g‘risidagi ta’limot sifatida tabiat, jamiyat, …

4 / 12

liqni dialektik tarzda o‘rganishning muhim nazariy natijalaridan biri – moddiy va ma’naviy predmetlar olamida yakka, juz’iy va umumiy aloqa va bog‘lanishlar bilan birga eng umumiy, universal. har tomonlama, beistisno barcha narsa va hodisalarga xos bo‘lgan aloqadorliklar mavjudligi haqidagi xulosa bo‘ldi. yalpi, universal aloqadorlik munosabat, aloqa, bog‘lanish, ta’sir va aks ta’sir orqali o‘zini namoyon etadi. shu bilan birga munosabat har qanday aloqa, bog‘lanish, ta’sir va o‘zaro ta’sirga xos bo‘lgan muhim tomon yoki jihatdir. barcha narsa va hodisalar bir – birlari bilan doimo o‘zaro munosabatda va aloqada bo‘ladilar. m u n o s a b a t – o‘zaro aloqadorlikning zaruriy lahzasi, narsalarning bir – biridan shartlanganligidan, o‘zaro qaramlikdan, bog‘lanishdan kelib chiqadi. munosabatning konkret ko‘rinishi, namoyon bo‘lish shakli aloqa va uning xususiyati bilan belgilanadi. a l o q a predmetlarning bir – biri bilan uzviy bog‘lanishini, o‘zaro taqazo etishini bildiradigan borliqning tub xossasidir. bilish va amaliyot shuni ko‘rsatadiki, u yoki bu hodisani …

5 / 12

m o‘rtasida mavjud bo‘lgan bog‘lanish shunga misol bo‘ladi. olamdagi narsa va hodisalar o‘rtasidagi o‘zaro aloqadorlik o‘zgarishlar manbaidir. dialektikada harakat chuqurroq tushuniladi. bundagi «o‘zgarish» tushunchasi hajm jihatdan «harakat» tushunchasiga kiradi. chunki har qanday o‘zgarish harakatdir, lekin har qanday harakat rivojlanish emasdir. o‘zgarish narsa va hodisalarning bir holatdan ikkinchi holatga, bir ko‘rinishdan boshqa ko‘rinishga o‘tishidir. masalan, yangi buyumning eskirishi va shular kabi. biroq «o‘zgarish» o‘z ichiga «rivojlanishni» oladi, garchi har qanday o‘zgarish rivojlanish bo‘lmasa ham. rivojlanish esa bu - progress[footnoteref:1] tomon o‘zgarishdir. rivojlanish, aslida shunday o‘zgarishki, bunda muayyan yunalishdagi yangi holat eski holatning, yuqori bosqich quyi bosqichning o‘rnini olib, eski narsa va hodisalar yo‘qolib, ular o‘rnini yangi narsa va hodisalar oladi. o‘zgarish esa rivojlanishdan shu bilan farq qiladiki, u o‘z ichiga regress[footnoteref:2]larni ham oladi. [1: прогресс (лотинчи progress сузидан олинган бўлиб, янгининг ривожи, олдинга томон ҳаракат, ривожланишда қуйи босқичдан юқори босқичга ўтиш. дегани) — илгарилаб борадиган тараққиёт.] [2: регресс (лотинча regress — …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "rivojlanish falsafasi (dialektika)"

5 - mavzu: rivojlanish falsafasi (dialektika). ma’ruza rejasi: 1. borliqda narsa va hodisalarning paydo bo’lishi, shakllanishi, o’zgarishi va rivojlanishining o’zaro aloqadorligi. dialektika tushunchasi. 2. qonun va kategoriya tushunchalari va ularning turlari. rivojlanishning umumfalsafiy qonunlari. 3. falsafaning substansional va munosabatdosh kategoriyalari. mavzuga oid tayanch tushuncha va atamalar: olamni anglash, metod, metodologiya, falsafa metodlari, dialektika, metafizika, tamoyil (prinsip), dialektika nazariyasi, munosabat, aloqa, aloqadorlik, o‘zgarish, rivojlanish, qonun, falsafa qonunlari, qarama-qarshilik, ziddiyat, miqdor, sifat, uzluksizlik, sakrash, eski, yangi, inkor, vorisiylik, davomlilik, kategoriya, falsafa kategoriyalari, substansional va munosabatdosh kategoriyalar,...

This file contains 12 pages in DOCX format (88.4 KB). To download "rivojlanish falsafasi (dialektika)", click the Telegram button on the left.

Tags: rivojlanish falsafasi (dialekti… DOCX 12 pages Free download Telegram