iii-bob. infraqizil (iq-) spektroskopiyasi

DOCX 36 pages 2.7 MB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.7 MB

File type DOCX

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

3-ma’ruza iii-bob. infraqizil (iq-) spektroskopiyasi reja 3.1. iq-spektroskopiyasining mohiyati, 3.2. tebranma spektrlarning klassik nazariyasi asoslari, 3.3. tebranma spektrlarning amaliy hisoblashlari, 3.4. ko’p atomli molekulada valent va deformatsion tebranishlar, 3.5. аtomlar massasi va tebranish chastotalari orasidagi uzviy bog’liqlik, 3.6. molekuladagi simmetriya elementlari, 3.7. guruhli va xarakteristik chastotalar, 3.8. izotop effekti, 3.9. nazorat savollari, 3.10. adabiyotlar. tayanch atamalar to’lqin soni. keltirilgan massa. garmonik ossilyator. dipol moment. valent (simmetrik va antisimmetrik) tebranishlar. deformatsion (qaychisimon, yelpig’ich-simon, aylanma, mayatniksimon) tebranishlar. o’xshashlik operatsiyasi. simmetriya elementlari. simmetriya markazi. simmetriya o’qi. simmetriya tekisligi. 3.1. iq spektroskopiyasining mohiyati optik spektroskopiyaning ikkinchi eng ko’p tarqalgan turi infraqizil spektroskopiyadir. bu usul moddalarning tuzilishini o’rganishda eng kerakli ma’lumotlarni beradigan fizik usullardan biri hisoblanadi. molekulalarning tebranma spektrlari amalda infraqizil spektroskopiya usuli bilan aniqlanadi. tebranma spektroskopiyaning yutug`i shundaki, amalda har qanday noorganik yoki organik moddalarni gaz, suyuq va qattiq agregat holatida tadqiqot qilish mumkin. мoddaga ma’lum kvant energiyali (h) nur ta’sir etilganda uning ichki …

2 / 36

i bog’lanishni bayon qildi. molekuladagi atomlarning tebranishi bilan bog’liq ilmiy ishlar olib borilgan bo’lsa ham, olingan natijalarning amalda qo’llanilishiga hech kim e’tibor bermagan edi. iq-spektroskopiyani amalda qo’llanishi ikkinchi jahon urushi yillari davrida kimyo sanoati uchun har xil rezina mahsulotlari, neftdan olinadigan mahsulotlar sifatini tekshirishda, antibiotiklardan penitsillinning tuzilishini aniqlashda keng qo’llanildi. hozirgi davrda bu usul boshqa fizikaviy tadqiqot usullarining ajralmas bir qismi bo’lib qoldi. odatda molekula tebranishi uchun kvant energiyalari elektromagnit to’lqinlar tebranish chastotasi 1012-1014 hz qiymatga ega bo`lib, =1-15 mkm yoki to’lqin soni ‘=400-4000 sm-1 oralig’ida bo’lgan nurlar energiyalariga mos tushadi. iq-spektrlarini olish shartli ravishda asosan uchga bo’linadi: - yaqin iq soha 4000–14300 sm-1 - o’rta iq soha 400–4000 sm-1 - uzoq iq soha 400–700 sm-1 bu sohalardagi nur to’lqin uzunliklarini to’la o’tkazish uchun spektroskoplarda uch xil monokristall linzalari ishlatiladi (3.1-rasm): lif 2000-3800 sm-1, nacl 700-2000 sm-1, kbr 400-700 sm-1. 3.1-rasm. zamonaviy iq spektroskoplar. iq spektrlardan foydalanib quyidagilar aniqlanadi: 1. …

3 / 36

, amino guruhi (nh2) yoki gidroksil guruhi (oh) tutgan birikmalarda vodorod atomlari biror radikal bilan almashtirilsa, tegishli (n-h) yoki (o-h) yo’qoladi. aldegidlar uchun (c=o)=1705–1725 sm-1 sohada qayd etiladi. agar aldegid tarkibidagi radikalning vodorod atomlaridan biri elektronakseptor guruhlar (f, cl, cn va boshqa) bilan almashtirilsa, (c=o) valent tebranishlari yuqori chastotali sohaga (1725-1745 sm-1) siljiydi. aksincha, elektrondonor guruhlar, qo’shbog’li o’rinbosar yoki aromatik halqa kiritilsa, tebranishlar quyi chastotali sohaga (20-40 sm-1) siljiydi. 4. qaytar organik reaksiyalarni sifat va miqdoriy jihatdan aniqlash mumkin. 5. molekulalarning konfiguratsiyasi va konformatsiyalari haqida tegishli xulosalarni chiqarish mumkin. 6. bosqichli reaksiyalar yo’nalishini iq-spektrlari yordamida kuzatish mumkin: hoch2 ch2 cl hoch2ch2cn a b ch2=ch–cn ch2=ch–cooh c d amodda uchun: (o–h) = 3360 sm-1, (c–cl) = 663 sm-1 , (o–c) = 1080 sm-1, bmodda uchun: (c–cl) yo’qoladi, yangi (cn) = 2252 sm-1 paydo bo’ladi, cmodda uchun: (o–h) yo’qoladi va yangi (c=c) = 1620 sm-1 paydo bo’ladi, dmodda uchun: (cn) yo’qoladi va …

4 / 36

ntifikatsiyalash (3.2, 3.3-rasmlar). 3.2. rasm. toluolning iq spektri. 3.3-rasm. sirka kislota etil efirining iq spektri. 3.2. tebranma spektrlarning klassik nazariyasi asoslari kvant mexanikasi qonunlariga binoan molekulalardagi yadro skeletining tebranishini klassik nuqtai nazardan yaxshi tahlil qilish mumkin. hozirgi zamonda klassik sxemalar bilan tebranishlarning chastota va shakllarini hisoblashdan tashqari, tebranishlarga teskari bo`lgan kuch doimiyliklari (potensial energiya funksiyasi koeffitsiyenti)ni ham aniqlash mumkin. tebranma harakatlarning yechimini topish uchun fizik model sifatida nuqtaviy massalar tizimi asos qilib olingan. ular bir-biri bilan mustahkam kuchlar bilan bog`langan bo`lib, nazariy fizika tenglamalarining xususiy hosilasi kabi (lagranj va gamilton shaklida) harakat tenglamalaridan foydalanadilar. tenglamani tuzish uchun kinetik energiyani ifodalovchi (t) yoki potensial energiyani ifodalovchi (v) umumiy koordinatalar yoki ular bilan bog`liq impulslardan foydalanadilar. material (fizikaviy) nuqtalar tizimini olib qarasak, ularning ichki tebranishlar soni 3n-6 (yoki 3n-5) deb qabul qilingan edi (ub spektroskopiya mavzusiga qarang). ularning tabiiy koordinatalari qi(i=1,2...n) bo`lsa, bu koordinatalar uchun energiyalar (3.1) bunda muvozanat nuqtadagi ti,j-massa funksiyasini …

5 / 36

ng ma`lum yechimini qabul qilsak: bu yerdagi (lj - amplituda; ; - chastota; t - vaqt; - faza) qiymatlardan integral shaklidagi tenglamalar tizimini hosil qilamiz: yoki matritsali shakli: (f-t)l = 0 (3.3) l – qj-koordinata o`zgarishlari amplitudasining ustunli matritsasi. bu chiziqli tenglamalar bir jinsli tizimining amplituda lga nisbatan noodatiy yechimini aniqlash uchun uning aniqlovchisi nolga intilsa yetarli bo`ladi, ya`ni: f – t = 0 (3.4) har qanday normal tebranishlarni ifodalash uchun yangi birgina koordinata- (qk) ni kiritish yetarli bo`ladi; unda (3.4) tenglama quyidagi shaklga o`tadi: fl = tl barcha l(k) ustunlardan (k = 1,2, ... n) kvadrat matritsa (l) va barcha ildizlardan (k) diagonal matritsani () aniqlasak, to`la matritsali tenglama kelib chiqadi: fl = tl (3.5) amplitudalar l(k) yig`indisini ko`paytiruvchisi yordamida normallashtirsak: bulardan keyin l̃-tebranishlar shaklining to`liq matritsasi tuzilgach, normal koordinatalar chiziqli o`zgarishining matritsasi quyidagi ko`rinishga aylanadi: q = lq (3.6) l(k) normallashtirishdan keyingi (3.5) tenglamani keltirilgan matritsa (l̃) ga …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iii-bob. infraqizil (iq-) spektroskopiyasi"

3-ma’ruza iii-bob. infraqizil (iq-) spektroskopiyasi reja 3.1. iq-spektroskopiyasining mohiyati, 3.2. tebranma spektrlarning klassik nazariyasi asoslari, 3.3. tebranma spektrlarning amaliy hisoblashlari, 3.4. ko’p atomli molekulada valent va deformatsion tebranishlar, 3.5. аtomlar massasi va tebranish chastotalari orasidagi uzviy bog’liqlik, 3.6. molekuladagi simmetriya elementlari, 3.7. guruhli va xarakteristik chastotalar, 3.8. izotop effekti, 3.9. nazorat savollari, 3.10. adabiyotlar. tayanch atamalar to’lqin soni. keltirilgan massa. garmonik ossilyator. dipol moment. valent (simmetrik va antisimmetrik) tebranishlar. deformatsion (qaychisimon, yelpig’ich-simon, aylanma, mayatniksimon) tebranishlar. o’xshashlik operatsiyasi. simmetriya elementlari. simmetriya markazi. simmetriya o’qi. si...

This file contains 36 pages in DOCX format (2.7 MB). To download "iii-bob. infraqizil (iq-) spektroskopiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: iii-bob. infraqizil (iq-) spekt… DOCX 36 pages Free download Telegram