iii bob 3-fasl

DOC 13 pages 82.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 82.0 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

iii bob 3-fasl talqinlar badiiyati va uslubiy jihatlari, obrazlarning mazmun-mohiyatidagi evrilishlar ijodkorning ijodiy niyati asosida ijodiy ruhiy faoliyatini namoyon etuvchi asarning badiiy ijod na’munasi ekanligini namoyon etuvchi narsa badiiylik bo‘lib, kitobxonni jalb qilgan eng muhim vosita hisoblanadi. muallif o‘zi tasvirlamoqchi bo‘lgan voqea-hodisalarni va shaxslarni obrazlar orqali bayon etar ekan badiiy estetik ta’sirchanlikni ham unutmaydi, chunki tuyg‘ularga ta’sir etolmagan asar oddiy xabar sifatida qabul qilinshi tabbiy. shuni ham unutmalik lozimki “oddiy xabar” ham tinglovchining ruhiy holatiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. shuning uchun asrning saviyasini belgilaydigan jihatlardan bir uning badiiyati sanaladi. agiografik asarlar muallif tomonidan badiiylikning muhim sharti hisoblangan shakl va mazmunning uyg‘un holda berilishi bu turdagi asarlarning ta’sirchanligini oshirgan. agiografik asarlar bevosita e’tiqodiy qarashlar bilan bog‘liq bo‘lganligi sababdan kitobxon ta’sirlanmas ekan e’tiqodiy qarashlarida o‘zgarishlar bo‘lmaydi. bunday jarayonda agiografik adabiyot o‘zining mazmun-mohiyatini yo‘qotadi. ijodkor asarni yartishga kirishar ekan avvalambor yartilajak asarni muayyan o‘quvchilar guruhiga mos holda yaratadi. “bu esa o‘quvchini estetik subyektga aylantiradi, …

2 / 13

obrazlar kitobxonning tasavvuridagi obrazga mos kelmasligi ham mumkinligi nmoyon bo‘lmoqda. muallifning ijodiy niyatiga asosan asar badiiyatida ham boshqa asarlarda uchramaydigan voqea-hodisalar va tasvirlar berilishi mumkin. misol uchun rabg‘uziy asarda keng kitobxonlar ommasi tushunishi uchun voqea-hodislarni genezisidan boshlab bayon etadi. asarda kitobxon uchun mavhum tuyuliadigan holatlarga yo‘l qo‘ymaslik maqsadida ham barcha voqealar ibtidodan boshlanadi. shu o‘rinda shoir muhammad yusufninq quydagi misralari esga keladi: “shu boisdan yozuvchi “so‘zllab berish”dan o‘zini tiyib, ko‘rsatib berishga harakat qiladi. buning uchun ijodkor asarini yozishdan avval “materiallarni o‘rganish mahalida eng mayda narsa [detal]larga” alohida ahamiyat beradi. o‘rganish jarayonida yozuvchi nazariga tushgan narsalar tavirining aniqligini ta’minlashda muhim o‘rin tutadi” . navoiy esa voqea-hodisalarni bayon etar ekan davr talabidan kelib chiqqan holda voqeani o‘zini keltiradi, chunki o‘quvchi voqealarning ibtido va intihosini biladi. faqatgina kitobxonga zavq bera oladigan jihatlarini tasvirlaydi. o‘quvchiga estetik zavq bera oladigan asarni yaratish uchun adabiyotshunos olim bahodir karimov ta’kidlaganday: “ijod maydonida hazrati ayub alayhissalomning sabri kerak …

3 / 13

kt va raqamlar, personajlar qiyofasi, yoshi, zamon va makon aniq bo‘lgani ma’qul”. alisher navoiyning “tarixi anbiyo va hukamo” asarida ham yuqoridagi singari raqamlarning va personajlarning aniq berishga intilish hamda ijodkorning badiiy mahorati asar ta’sirchanligini oshirgan. gar shis va gar qobil erur, gar hobil, yoshlari agar yuz yil erur, gar ming yil, bir necha kun etsalar jahonda ta’til, oxir borig‘a ajal buyurur ta’jil. agiografik asarlarda har bir kichik detalga ham alohida ahamiyat beriladiki, bu asar mazmunini ochishga xizmat qialdi. yo‘l ustida yotgan tosh, darxtlar hattoki osmondagi qushlar ham e’tibordan chetda qolmaydi. toshlar va darxtlarning inson kabi so‘zlashishalari, osmondagi qushlarning (abobil qushlari) dushmanga qarshi kurashishda muhim rol o‘ynashi ham ijodkor uslubing o‘ziga xosligini namoyon etadi. insonning dunyoqarashi kengayib borgan sari atrofdagi voqea-hodisalarga ham munosabati yangilanib boradi. tasavvurida ma’lum bir obrazni oldin qanday gavdalantirgan bo‘lsa tafakkur o‘zgarib borgan sari bu obraz ham o‘zgarishga yuz tutadi. dastavval agiografik aarlarda insonning e’tiqodiy qarashlarining shakllanishiga e’tibor …

4 / 13

tiqodiy qarashlarni mujassamlashtirgan. zamon va makonda [yoshlik davrida o‘ilgan asar, ulg‘aygandan so‘ng mutoala qilinganda dastlabki tasavvurga zid fikrlar yuzga kelishi ham tabiiy hol] badiiy asarlarni o‘qir ekanmiz ko‘p hollarda ma’lum bir g‘oya yo hukumron mafkura ta’sirida asardagi obrazlarga munosabatda bo‘linadi. agiografik asarlarda kitobxon zamon va makondan shuningdek g‘oya hamda mafkuradan kelib chiqqan holda obrazlarga munosabat bildirishga intilsada e’tiqodiy masala fikrlarni to‘la aytishag imkon bermasligi mumkin. “…ijodkor badiiy obraz vositasida fikrlaydi, borliqni oddiygina aks ettirmasdan, uni ijodiy qayta yaratadi. shunga ko‘ra badiiy obrazning vujudga kelishini quyidagi sxemada ko‘rsatish mumkin: borliqning hislar orqali ongda akslanishi –tafakkur kuchi bilan o‘z ma’naviy-ruhiy ehtiyojlariga mos ijodiy qayta ishlash va umumlashtirish – konkret his etiladigan tarzda (badiiy obraz shaklida) ifodalash” . bu jarayon ko‘pincha ijodkor bilan sodir bo‘ladi. muallif borliqni qanday his qilsa uni obrazlarga ko‘chiradi. shuning uchun ham ma’lum bir obraz turli ijodkorlar tomonida o‘ziga xos gavdalantiriladi. “hamma narsa rivojlanadi, tarkibiy qismlarga ajraladi, murakkkablashishi va …

5 / 13

ilgan bo‘lsa shunday davom ettiradi, chunki kitobxon asar o‘qimasdan oldin bu obrazlarni eshitgan va o‘z taasavurida yaratgan bo‘ladi. agar obraz haqida ma’lumotga ega bo‘lmasa asar mazmun-mohiyatini kitobxonlarga yetkazib berolmaydi.muallif bunday obrazni inkor etmagan holda obrazni to‘ldirib boradi, shu sababli ham shamoiyl singari asarlar yaratilgan. obrazlar agiografik aralardan boshqa turdagi asarlar o‘tganda essa ijodkor imkoniyti anchayin kengayadi. bunday jarayonda ijodkor asar mazmunidan kelib chiqqan holda obrazni boyitib boradi. mana shunday turlicha yondashuvlar natijasida ham obrazlarning mazmun-mohiyatida evrilishlar yuz beradi. misol tariqasida bunday holni jahon adabiyoti namunalarida ham kuztishimiz mumkin. gyotening muhammad alayhissalom madhiga bag‘ishlanga “muhammad qo‘shig‘i” asarida ko‘zga tashlanadi. “bizgacha saqlanib qolgan parchalar orasida eng mashhuri va alohida diqqatga moligi “muhammad qo‘shig‘idir” (u dastlab ali va fotima dueti shaklida yozilgan). bu qo‘shiq shoirning muhammad obrzaiga qizg‘in munosabatini ifodalaydi” . gyotening bu asarida payg‘ambar jamiyatning yetakchisi sifatida xalqni birlashtirgan tarixiy shaxs, uning e’tiqodiy qarashlarini shakillanishida muhim rol o‘ynagan obraz sifatida tasvirlanadi. shu …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iii bob 3-fasl"

iii bob 3-fasl talqinlar badiiyati va uslubiy jihatlari, obrazlarning mazmun-mohiyatidagi evrilishlar ijodkorning ijodiy niyati asosida ijodiy ruhiy faoliyatini namoyon etuvchi asarning badiiy ijod na’munasi ekanligini namoyon etuvchi narsa badiiylik bo‘lib, kitobxonni jalb qilgan eng muhim vosita hisoblanadi. muallif o‘zi tasvirlamoqchi bo‘lgan voqea-hodisalarni va shaxslarni obrazlar orqali bayon etar ekan badiiy estetik ta’sirchanlikni ham unutmaydi, chunki tuyg‘ularga ta’sir etolmagan asar oddiy xabar sifatida qabul qilinshi tabbiy. shuni ham unutmalik lozimki “oddiy xabar” ham tinglovchining ruhiy holatiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. shuning uchun asrning saviyasini belgilaydigan jihatlardan bir uning badiiyati sanaladi. agiografik asarlar muallif tomonidan badiiylikning muhim sharti h...

This file contains 13 pages in DOC format (82.0 KB). To download "iii bob 3-fasl", click the Telegram button on the left.

Tags: iii bob 3-fasl DOC 13 pages Free download Telegram