badiiy obraz va obrazlilik

DOCX 7 pages 23.7 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.7 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

6-mavzu. badiiy obraz va obrazlilik reja: 1. badiiy obraz haqida tushuncha. obrazlilik can’at va adabiyotning bosh xususiyati. 2. obrazning umumiy turlari: kishilar obrazlari, hayvonlar, narsa-predmetlar va tabiat obrazi (peyzaj). 3. asarda kishilar obrazi va ularning ifodalanish: personaj, qahramon, xarakter, tip. 4. tabiat, jonzod va o‘simliklar obrazlari. majoziy obrazlar. 5. narsa-predmetlar obrazi. ramziy obrazlar. 6. obrazlarning ifodaviyligi: portret, prototip, arxetip. tayanch tusunchalar: badiiy obraz, obrazlilik, umumiy turlar, kishilar obrazlari, hayvonlar, narsa-predmetlar, tabiat obrazi (peyzaj), personaj, qahramon, xarakter, tip, majoziy obrazlar, ramziy obrazlar, portret, prototip, arxetip. obraz lotincha so‘z bo‘lib, “manzara”, “ko‘rinish” ma’nolarini ifoalaydi. obraz badiiy asarning mavjudlik shakli bo‘lib, u aniq bir shaxs, voqea yoki hodisa va tushunchani umumlashtirishi bilan birga tasvirdagi badiiy asarning mohiyatini anglatadi. badiiy obraz[footnoteref:1] – adabiyot va san’atning fikrlash shakli, olam va odamni badiiy idrok etish vositasi, badiiyatning umumiy kategoriyasi. lug‘aviy ma’nosida har qanday aksni bildiruvchi “obraz” so‘zi turli fan sohalarida (falsafa, psixologiya) muayyan terminologik ma’noda qo‘llanadi. …

2 / 7

badiiy obraz vositasida fikrlaydi, borliqni oddiygina aks ettirmasdan, uni ijodiy qayta yaratadi. shunga ko‘ra, badiiy obrazning vujudga kelishini quyidagicha sxemada ko‘rsatish mumkin: borliqning hislar orqali ongda akslanishi – tafakkur kuchi bilan o‘z ma’naviy-ruhiy ehtiyojlariga mos ijodiy qayta ishlash va umumlashtirish – konkret his etiladigan tarzda (badiiy obraz shaklida) ifodalash. konkret his etiladigan tarzda ifodalangan b.o. qator spetsifik xususiyatlarga ega. avvalo, badiiy obraz individuallashtirilgan umumlashma sifatida namoyon bo‘ladi. voqelikdagi har bir narsa-hodisada turga xos umumiy xususiyatlar bilan uning o‘zigagina xos xususiyatlar mujassamdir. narsa-hodisaning umumiy xususiyatlariga tayanuvchi abstrakt tafakkurdan farqli o‘laroq, obrazli tafakkur uning individual xususiyatlariga tayangan holda fikrlaydi. deylik, fan umuman odam haqida (mas., biolog umuman odamning fiziologik xususiyatlari haqida) so‘z yuritishi mumkin, biroq san’at hech vaqt umuman odam obrazini yarata olmaydi. shu ma’noda konkretlilik – badiiy obrazning muhim spetsifik xususiyatidir. misol uchun, a.oripovning “ayol” she’ridagi ayol obrazi o‘zida katta badiiy umumlashmani tashiydi va shu bilan birga u o‘quvchi tasavvurida konkret …

3 / 7

miylik) uyg‘un birikadi. shunga o‘xshash, badiiy obraz o‘zida aql bilan hisni ham birlashtiradi, shu bois uni ratsional va emotsional birlik sifatida tushuniladi. badiiy obrazdagi ratsional jihat shuki, uning yordamida ijodkor o‘zini qiynagan muammolarni badiiy idrok etadi. mas., “kecha” romanidagi qator obrazlar yordamida cho‘lpon turkistonning tarixiy taraqqiyoti masalalari, yurtining ertasi bilan bog‘liq muammolarni badiiy tadqiq etadi, obrazlar tizimi vositasida bu boradagi fikr-qarashlarini shakllantiradi va o‘zi anglagan haqiqatni badiiy kontseptsiya (tugal bir qarash, tizim holidagi badiiy xulosa) tarzida ifoda etadi. ayni paytda, asardagi obrazlarda adibning hissiy munosabati ham o‘z aksini topgan. hissiy munosabat badiiy kontseptsiyani shakllantirishda, asar mazmunining o‘quvchiga yetkazilishida muhim ahamiyat kasb etadi. har bir konkret obrazning hissiy tonalligi turlicha bo‘lib, bu, birinchi galda, ijodiy niyat bilan bog‘liqdir. “kecha”ning boshlanishidayoq cho‘lpon zebiga bir turli, razzoq so‘figa yana bir turli, akbaraliga esa boshqa bir turli munosabatda bo‘ladi. voqealar rivoji davomida hissiy munosabatda ham ma’lum o‘zgarishlar kuzatiladi. jumladan, asar boshlanishidagi zebiga shaydolik to‘la …

4 / 7

i bilan belgilanadi. badiiy obrazga xos “metaforiklik”ni “o‘xshashlik” bilangina bog‘lab qo‘ymaslik lozim. ya’ni “metaforiklik” deganda, badiiy obrazning bir narsa mohiyatini boshqa bir narsa orqali ochishga intilishi, san’atga xos fikrlash yo‘sini tushuniladi. chinakam san’atkor nigohi mohiyatga qaratiladi, u narsa-hodisalar orasidagi tashqi o‘xshashlikka emas, nigohimizdan yashirin ichki o‘xshashligiga tayanib fikrlaydi. u biz kutmagan ichki o‘xshashlikni kashf etadi, natijada o‘sha biz bilgan narsa-hodisa ko‘z oldimizda butkul yangicha bir tarzda gavdalanadi, o‘zining bizga noayon qirralarini namoyon qiladi. mas., shoir (x.davron) rangtasvir san’ati haqida yozadi: “musavvir bo‘lmoq ersang, tilingni sug‘urib ol va yaradan to‘kilgan qon rangiga quloq sol”. albatta, rangtasvirda ranglar “gapirishi” hammaga ma’lum, biroq ayni shu fikrni “gapirayotgan qon rangi” obrazi orqali berilgani – kashfiyot, metaforik fikrlash natijasi va xuddi shu narsa bizni hayratga soladi, shuurimizda muqim o‘rnashadi. mohiyatga qaragan san’atkor qobig‘iga o‘ralib yashayotgan odam bilan sassiq ko‘lmakdagi tilla baliqcha yoxud o‘zida cheksiz kuch-qudrat sezgani holda maqsadsiz yashayotgan odam bilan bemaqsad uchib yurgan burgut …

5 / 7

tafakkur yuksak darajada assotsiativ sanalishiga sabab shuki, reallikda ko‘rilgan bir narsa san’atkor xayolida butunlay boshqa bir narsani, u bilan mutlaqo aloqasi bo‘lmagan narsani uyg‘otishi mumkin. shu bois ham san’atkor yuqoridagicha o‘xshashliklarni topadi va b.o.da aks etiradiki, natijada obraz yuksak darajadagi assotsiativlik kasb etadi, shu asosda u ko‘p ma’nolilik xususiyatiga ega bo‘ladi. buni, ayniqsa, assotsiativlik darajasi yuqori bo‘lgan ramziy obrazlar misolida yaqqol ko‘rishimiz mumkin. mas., oybekning “na’matak” she’ridagi tabiat manzarasini badiiy obraz deb olsak, tabiiyki, uning birinchi ma’nosi tabiat manzarasining o‘zi. holbuki, o‘z vaqtida shoir assotsiativ ravishda shu manzarada istibdod tuzumi sharoitidagi ijodkor taqdirini ko‘rgan va shu ma’noni ifodalagan. shu bilan birga, obrazning ma’no ko‘lami shular bilangina cheklanmaydi: o‘quvchi o‘z hayotiy tajribasi, she’rni o‘qish paytidagi ruhiy holati bilan bog‘liq ravishda unda tamom boshqa mazmunni, o‘z mazmunini ham topishi mumkin. ko‘p ma’nolilik nafaqat ramziy, balki tom ma’nodagi realistik obrazlarga ham xos, faqat bunda ko‘p ma’nolilikning yuzaga kelish mexanizmi o‘zgacha, u badiiy obrazning …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy obraz va obrazlilik"

6-mavzu. badiiy obraz va obrazlilik reja: 1. badiiy obraz haqida tushuncha. obrazlilik can’at va adabiyotning bosh xususiyati. 2. obrazning umumiy turlari: kishilar obrazlari, hayvonlar, narsa-predmetlar va tabiat obrazi (peyzaj). 3. asarda kishilar obrazi va ularning ifodalanish: personaj, qahramon, xarakter, tip. 4. tabiat, jonzod va o‘simliklar obrazlari. majoziy obrazlar. 5. narsa-predmetlar obrazi. ramziy obrazlar. 6. obrazlarning ifodaviyligi: portret, prototip, arxetip. tayanch tusunchalar: badiiy obraz, obrazlilik, umumiy turlar, kishilar obrazlari, hayvonlar, narsa-predmetlar, tabiat obrazi (peyzaj), personaj, qahramon, xarakter, tip, majoziy obrazlar, ramziy obrazlar, portret, prototip, arxetip. obraz lotincha so‘z bo‘lib, “manzara”, “ko‘rinish” ma’nolarini ifoalaydi. obraz badii...

This file contains 7 pages in DOCX format (23.7 KB). To download "badiiy obraz va obrazlilik", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy obraz va obrazlilik DOCX 7 pages Free download Telegram