simmetriya turlari singoniyalari

DOCX 7 стр. 5,0 МБ Бесплатная загрузка

7 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 5,0 МБ

Тип файла DOCX

Страницы 7

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 7

37. simmetriya turlari singoniyalari. kristallografii singoniyalar — bir xil simmetriyali komplekslar bilan tavsiflanuvchi simmetriya turlari (guruhlar, sinflar yigʻindisi). kristallografii singoniyalar ning geometrik konstantalari a,, s; a, j5, % orqali ifodalanadi. bunda a,, s — kristallografik oʻk/iap, a, /3, x — oʻqpar orasidagi burchaklar.kristallografiyada 3 toifaga kiruvchi 7 singoniya mavjud. shulardan har biri faqat unga xos boʻlgan simmetriya elementlari birligiga egadir. bu birliklar kub singoniyasi simmetriyasi faqat unga xos boʻlgan (planaksial) turining maksimal — 3z44z3-6z2-•9rs dan simmetriya elementlarining tamoman yoʻqligi bilan farqlanadigan triklival singoniyaning sodda turigacha boʻladigan shaklidir.kristallografik sistema va simmetriya turlari yordamida kristallarning tarkibi, ularning fazoviy panjara turlari aniqlanadi. 38. kristalokimyo faniga asos solgan olimlar. kristallokimyo, kristallar kimyosi — kristallarning strukturasi va xususiyatlari ayvan shu kristallarning kimyoviy tarkibiga bogʻliqligini oʻrganadigan fan. k. kristallografiya bilan uzviy bogʻlangan. kristallar strukturasini muntazam tadqiq qilish 1912-yilda kristall panjarasida rentgen nurlari difraksiyasi hodisasi kashf qilingandan keyin boshlandi. modda strukturasini aniqlashning asosi — bu ye. s. …

2 / 7

hun ham kristallarni geometrik tekshirishda simmetriya elementlari bilan bir qatorda ularning ham oʻrganish talab etiladi. erkin oʻsayotgan kristal nihoyat har xil yoki bir xil koʻrinishdagi bir necha yonlar bilan chegaralanadi shunga qarab kristall shakllarni sodda yoki murakkab kombinatsiyada boʻlinadi. 41. kristallarning oʻsishi. moddaning kristall bo‘lmagan holatidan (suyuk, gaz,amorf) kristall holatiga (fazasiga) o‘tishi jarayoni kristallanish deb ataladi. kristallanish boshlanishi uchun o‘tish holatida turgan moddada (to‘yingan eritma, sovutilgan qotishma va h. k ) termodinamik muvozanat buzilishi zarur. kristallanish jarayonida ajrab chiqqan issiklik miqdori kristallanishning yashirin issiqligi deb nomlanadi. modda kristallanishi uchun suyulish haroratidan past haroratgacha sovutilishi kerak. xarorat ma’lum bir kritik qiymatiga etganda moddada kristall bo‘lakchalar paydo bo‘la boshlaydi. bu kritik harorat moddaning tarkibiga, undagi begona zarralarning zichligiga, modda solingan idishning devori holatiga va boshqa bir qator omillarga bog‘liq. ayrim toza metallarni suyulish haroratidan ikki marta past haroratgacha sovutilsa ham kristallanmay qolaveradi. 34.kristallarning muhim xususiyatlari kristall moddalarning xarakterli xususiyatlari shundaki, ularning atomlari, …

3 / 7

xilligidir. gips, kvars, slyuda, talk kabi minerallar shular jumlasidandir. kristallooptik xususiyatning xilma-xilligini island shpati misolida yaqqol ko‘rish mumkin 58limbali yoki doiraviy goniometr bunday tip gonimetr kristall yonlaridan qaytgan nur yo‘nalishi orasidagi burchaklarni o‘lchash prinsipiga asoslangan bo‘lib, shu bilan koronjo goniometrdan keskin farq qiladi. shuning uchun, bu tip goniometrlarini nur qaytaruvchi goniometr deb ham aytiladi. shunday goniometrlarning birinchi nusxasi 1809 yili vollaston tomonidan kashf etilgan. 6.3 -rasmda goniometrning tuzilish va ishlash sxemasi ko‘rsatilgan: a-limba, 3600 ga bo‘lingan metall doira; n-nonius, hisobning boshlanish-nol nuqtasi; s-nur beruvchi trubka; ab- qaytgan nur tushadigan trubka; 0-limbaning markazi, vertikal o‘qning uchi kristallning o‘lchanishi bo‘lgan yonlari orasidagi qirralari vertikal-limba o‘qiga parallel limbaning markaziga qo‘yiladi. s-trubkadan kristallning «1» yoniga yuborilgan nur qaytib ab trubka orqali ko‘rinadi (aks holda qaytgan nur ko‘ringuncha limba ez o‘qi atrofida aylantiriladi). keyin kristallning boshqa masalan, «2» yoniga nur tushiriladi va yana limba qaytgan nur ko‘ringuncha aylantiriladi. noniusdan olingan ikkinchi qimmatdan birinchisining ayirmasi kristallning …

4 / 7

ixoyat olingan natijaning ham xato bo‘lishi mumkin, shunday xatolikka yo‘l qo‘ymaslik uchun, kristallni to‘g‘ri qeyish uchun qayta-qayta urinib juda ko‘p vaqt sarflash kerak bo‘ladi. lekin baribir shu tip goniometr bilan burchaklar bir minutgacha xatolik bilan o‘lchanadi. 59kristall va minerallarda izomorfizim izomorf hodisasi kristallar va minerallar tarkibidagi elementlar assotsiatsiyalari ilmiy asosda tushuntirishda, ma’danlar tarkibida uchraydigan nodir va kamyob elementlar borligini bashorat qilishda muhimahamiyatga ega. bu hodisa elementlarning qonuniy ravishda o‘zaro izomorf aralashma hosil qilishni tushuntiribgina qolmasdan, kristallar (minerallar) tarkibida uchrashi mumkin bo‘lgan elementlarni oldindan bashorat qilish imkoniyatini tug‘diradi. bu esa mineral xom-ashyolardan chiqindisiz to‘liq foydalanish masalasini ijobiy hal qilishga olib keladi.izomorfizm tushunchasi fanga birinchi bo‘lib 1819 yili fransuz olimi e.mitcherlix tomonidan kiritilgan. u eritmalarning kristallanish jarayonini o‘rganish bilan shug‘ullanayotgan paytida ikki xil birikmadan kn2ro4 va kn2aso4 shakllari birdek bo‘lgan ikkita kristall olishga muvoffiq bo‘lgan. shunga asosan u birikmalar tarkibi har xil bo‘lishiga qaramasdan bir xil shakl kristallar hosil qiladi- degan xulosa …

5 / 7

r triadasi (uchliklari) deb nom berdi. hozirgi geokimyo fanining asoschisi rus olimi v.i.vernadskiyning 1910 yil matbuotda e’lon qilingan kristallarning (minerallarning) kimyoviy tarkiblariga asoslangan izomorf qatorlari jadvali izomorf hodisasini o‘rganish tarixida yangi bosqich bo‘ldi. u 1910 yilgacha ma’lum bo‘lgan izomorf aralashmalar haqidagi ma’lumotlarni jamlab umumlashtirib 20 ta guruhga (qatorga) bo‘ldi. 45. simmetriya elementlari kristallning shaklini tekshirish-o‘rganishda, ularni bir-biridan farq qilishda ko‘zga yaqqol ko‘rinadigan bo‘lgilardan biri ulardagi simmetrik (simmetriya – qadimiy grek tilida teng-o‘xshash demakdir) tuzilishdir. agar ikki shaklining biriikkinchisiga o‘xshash va teng mumkin. bunda, shakllarning mos bo‘laklari (qismlari) orasidagi o‘xshash va tenglikni tasavvur etishda aylanadigan geometrik elementlar simmetriyasi elementlari deyiladi enatimorf shakllar a va v shakllar o‘zaro teng bo‘lib r tekisligi qarshisida birikkinchisining aksidir. simmetriya elementlari har qanday kristall shaklining o‘zi uchun xos simmetriya elementlari bo‘lib, kristall shaklini qay darajada simmetriya tuzilganligi haqida shu kristallda aniqlangan simmetriya elementlarning turiga va soniga qarab xulosa chiqariladi. shunga qarab ular ma’lum tartib bilan sinflarga …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 7 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "simmetriya turlari singoniyalari"

37. simmetriya turlari singoniyalari. kristallografii singoniyalar — bir xil simmetriyali komplekslar bilan tavsiflanuvchi simmetriya turlari (guruhlar, sinflar yigʻindisi). kristallografii singoniyalar ning geometrik konstantalari a,, s; a, j5, % orqali ifodalanadi. bunda a,, s — kristallografik oʻk/iap, a, /3, x — oʻqpar orasidagi burchaklar.kristallografiyada 3 toifaga kiruvchi 7 singoniya mavjud. shulardan har biri faqat unga xos boʻlgan simmetriya elementlari birligiga egadir. bu birliklar kub singoniyasi simmetriyasi faqat unga xos boʻlgan (planaksial) turining maksimal — 3z44z3-6z2-•9rs dan simmetriya elementlarining tamoman yoʻqligi bilan farqlanadigan triklival singoniyaning sodda turigacha boʻladigan shaklidir.kristallografik sistema va simmetriya turlari yordamida kristallarning...

Этот файл содержит 7 стр. в формате DOCX (5,0 МБ). Чтобы скачать "simmetriya turlari singoniyalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: simmetriya turlari singoniyalari DOCX 7 стр. Бесплатная загрузка Telegram