amaliy ekonometrik modellar

DOCX 14 pages 175.9 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 175.9 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

13-mavzu. amaliy ekonometrik modellar. ishlab chiqarish funktsiyasi. reja: 1. iqtisodiy о‘sish jarayonini ishlab chiqarish funksiyalari yordamida tadqiq etish. 2. ishlab chiqarish funksiyalarining xarakteristikalari. 3. talab va taklifning ekonometrik modellari. 4. makroiqtisodiy ekonometrik modellarning turlari va ularni iqtisodiy tahlilda qо‘llanilishi. tayanch iboralar: iqtisodiy о‘sish, ishlab chiqarish funksiyalari, kobba-duglas funksiyasi, talab va taklifning modellari, solou funksiyasi. 1. iqtisodiy о‘sish jarayonini ishlab chiqarish funksiyalari yordamida tadqiq etish. ishlab chiqarish jarayoni kuzatilayotganda kо‘rish mumkinki mahsulot ishlab chiqarishda xom-ashyo, ish kuchi, texnika vositalari, elektr energiyasi, asosiy fondlar va boshqa resurslar bevosita qatnashadi va mahsulot hajmiga ta’sir etadi. ishlab chiqarilgan mahsulot bilan unga sarflangan resurslar orasidagi bog‘lanishni ishlab chiqarish funksiyasi orqali kо‘rsatish mumkin. umumiy holda ishlab chiqarish funksiyasi quyidagi kо‘rinishda ifodalanadi: bu yerda - ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori; – resurslar sarfi. iqtisodiy jarayonlarni modellashtirishda asosiy bosqich – bu funksiya va omillar о‘rtasidagi aloqa shakllarini tanlashdir. bunga yoki tekshirmay mantiqiy fikrlarga asoslanib yoki amaliy tajriba, eksperimentlar asosida …

2 / 14

tadi. empirik bog‘liqlikdan nazariy funksiyaga о‘tish eng kichik kvadratlar usuli yordamida amalga oshiriladi. uning mohiyati shunday parametrlarni topishdan iboratdirki, unda funksiyaning hisoblangan qiymatlari bilan uning haqiqiy qiymatlari о‘rtasidagi farq kvadratlari yig‘indisi eng minimal bо‘lib, quyidagicha ifodalanadi: regressiya tenglamasi tо‘g‘ri tanlangan bо‘lsa, bog‘liqlikning nazariy formasi о‘rganilayotgan aloqa qonuniyatlarini juda aniq aks ettiradi. ishlab chiqarish funksiyalari matematik tasvirlash tipiga kо‘ra chiziqli, darajali, parabolik, kо‘rsatkichli va hokazo bо‘lishi mumkin. bu funksiyalarning ba’zilarini kо‘rib chiqamiz. 1. chiziqli funksiya: bu funksiya bir jinsli bо‘lib, omil-dalillarning doimiy limitli samaraliligi bilan xarakterlidir. umuman iqtisodiyot uchun chiziqsiz aloqa ham xarakterli bо‘lib, ma’lum doiralardagina chiziqli kо‘rinishga keltiriladi. 2. darajali funksiya: , bu yerda u– ishlab chiqarilgan mahsulot; – ishlab chiqarish resurslari sarfi; b– ishlab chiqarish samaradorligining о‘zgarish kо‘rsatkichi; a– erkin parametr. mazkur funksiya qо‘shimcha mahsulotning qо‘shimcha xarajat birligiga nisbatan doim о‘sib yoki kamayib borishini nazarda tutadi, biroq u qо‘shimcha mahsulotning ayni bir vaqtda kamayishi va о‘sib borishiga yо‘l qо‘ymaydi. …

3 / 14

arda tutiladi. uning formasi mahsulot chiqarishda ma’lum resurslar - mehnat, ishlab chiqarish fondi va tabiiy resurslarning ishtirokini shart qilib qо‘yuvchi xususiyatlarni aks ettiradi. bu mazkur funksiyaning xilma-xil iqtisodiy jarayonlarni bayon qilishda universal qо‘llanilishini belgilaydi. 2. ishlab chiqarish funksiyalarining xarakteristikalari ishlab chiqarish funksiyalarini iqtisodiy va matematik jihatdan о‘rganish funksiyaning mazmuni va shakliga bog‘liq bir qator kо‘rsatkichlarni olish va tahlil qilanadigan va о‘rganilayotgan bog‘liklikning xarakteri tо‘g‘risida xulosalar uchun keng imkoniyatlarni taqdim etish imkonini beradi.ishlab chiqarish funksiyasini о‘rganishda ayrim ishlab chiqarish omillarining samaradorligini baholash, bir xil omillarning boshqa omillar о‘rnini bosishi, texnika taraqqiyoti kabi muammolar paydo bо‘ladi. ushbu kо‘rsatkichlarni birinchi navbatda eng kо‘p tarqalgan funksiyalaridan biri – kobba-duglas funksiya misolida kо‘rib chiqamiz. tasavvur qilaylik, ishlab chiqarilgan mahsulot qiymatining ikki muhim omilga bog‘liqligini о‘rganamiz: mehnatning sarflari va ishlab chiqarish fondlarining umumiy hajmi. bog‘lanish shaklining ishlab chiqarish funksiyasi yordamida tekshiriladi: (9.1) bu yerda –о‘zgaruvchilar, –ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi, – mehnat sarflari, –ishlab chiqarish fondlarining hajmi …

4 / 14

ining jami mehnat xarajatlariga nisbati sifatida mehnat unumdorligini kо‘rsatkichini aniqlaymiz: (9.3) yuqoridagi tenglama mehnatning о‘rtacha samaradorligini, ishlab chiqarilgan vaqt birligiga о‘rtacha ishlab chiqarish hajmini kо‘rsatadi.koeffitsiyenti noldan va birdan kam bо‘lgani uchun tenglamaning о‘ng tomonidagi uchun darajasi salbiy qiymat hisoblanadi. natijada, ishchi kuchining о‘sishi (qiymat ) bilan, mehnatning о‘rtacha unumdorligi pasayadi. tenglama (9.3) ga kо‘ra, mehnat xarajatlari о‘sishi bilan, boshqa resurslar о‘zgarmagan sharoitida, jumladan ishlab chiqarish fondlar о‘zgarmagan holda, mehnat unumdorligi kamayadi. (9.3) da kо‘rsatilganidek, ishlab chiqarish fondlarining о‘sishi, mehnat unumdorligini oshirishga olib keladi. ishlab chiqarish funksiyalarini tahlil qilishda о‘rtacha kо‘rsatkichlarga qо‘shimcha ravishda chegara qiymatlari ham muhim rol о‘ynaydi. shunday qilib, chekli mehnat unumdorligi qо‘shimcha mahsulot birligiga sarflanadigan qо‘shimcha mehnat birliklarini kо‘rsatadi. chekli mehnat unumdorligi uchun tenglamasi ishlab chiqarilgan mahsulotning mehnat xarajatlari bо‘yicha maxsus hosilasi hisoblanadi: (9.4) (9.4) dan kelib chiqadiki, chekli mehnat unumdorligi, shuningdek о‘rtacha mehnat unumdorligi, mehnat xarajatlari umumiy miqdori va foydalaniladigan ishlab chiqarish fondlari ga bog‘liq. о‘zgarmas fondlar …

5 / 14

lingan kо‘rsatkich mehnat xarajatlari bо‘yicha mahsulot ishlab chiqarishning elastikligi deb ataladi. bu mehnat xarajatlarining 1% oshishi bilan mahsulot ishlab chiqarish hajmining qanchalik ortib borayotganligini kо‘rsatadi. biz kо‘rib turganimizdek, absolyut chekli ishlab chiqarish unumdorligiga nisbatan nisbiy chekli unumdorligi resurslarning hajmidan bog‘liq emas va ularning har qanday kombinatsiyasi uchun mehnat xarajatlarining 1% ga oshishi ishlab chiqarishni oshishiga keltiradi. shunga о‘xshash kо‘rsatkichlar (9.1) funksiyaning ikkinchi omilga – ishlab chiqarish fondlariga nisbatan hisoblanishi mumkin. amaldagi foydalanilgan fondlar birligi uchun mahsulot hajmini fondlar qaytimi deb nomlashadi va birinchi navbatda о‘rtacha fondlar qaytimini (9.1) tenglamadan aniqlaymiz: (9.7) tenglama shuni kо‘rsatadiki, о‘rtacha fondlar qaytimi har doim mehnat resurslari (о‘zgarmas fondlar bilan) ortishi bilan ortadi va fondlar о‘sishi bilan (о‘zgarmagan mehnat resurslari bilan) kamayadi. chekli fondlar qaytimi kо‘rsatkichi fondlar hajmi bо‘yicha ishlab chiqarilgan mahsulotning maxsus hosila sifatida aniqlanadi: (9.8) chekli fondlar qaytimi о‘rtacha qiymatidan faqat dan farq qiladi. ijobiy koeffitsiyenti birdan kam bо‘lganligi sababli ishlab chiqarish funksiyasidagi chekli …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "amaliy ekonometrik modellar"

13-mavzu. amaliy ekonometrik modellar. ishlab chiqarish funktsiyasi. reja: 1. iqtisodiy о‘sish jarayonini ishlab chiqarish funksiyalari yordamida tadqiq etish. 2. ishlab chiqarish funksiyalarining xarakteristikalari. 3. talab va taklifning ekonometrik modellari. 4. makroiqtisodiy ekonometrik modellarning turlari va ularni iqtisodiy tahlilda qо‘llanilishi. tayanch iboralar: iqtisodiy о‘sish, ishlab chiqarish funksiyalari, kobba-duglas funksiyasi, talab va taklifning modellari, solou funksiyasi. 1. iqtisodiy о‘sish jarayonini ishlab chiqarish funksiyalari yordamida tadqiq etish. ishlab chiqarish jarayoni kuzatilayotganda kо‘rish mumkinki mahsulot ishlab chiqarishda xom-ashyo, ish kuchi, texnika vositalari, elektr energiyasi, asosiy fondlar va boshqa resurslar bevosita qatnashadi va mahsulot ...

This file contains 14 pages in DOCX format (175.9 KB). To download "amaliy ekonometrik modellar", click the Telegram button on the left.

Tags: amaliy ekonometrik modellar DOCX 14 pages Free download Telegram