nutq texnikasi va madaniyat

DOCX 17 pages 46.4 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 46.4 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

8-mavzu .nutq texnikasi va madaniyati 2-soat. asosiy savollar: 1.notiqlik san’atining paydo bo’lishi tarixi 2. sharq mutafakkirlari notiqlik san’ati haqida 3. nutqning asosiy xususiyatlari. til va nutq tayanch tushunchalar: notiqlik san’ati; qadimgi yunoniston; “san’atlar shohi”; suhbat metodi; ideal notiq; ovoz ritorikasi; nutq odobi; suhango’ylar; nutq texnikasi; til va nutq; nutqning ravonligi; nutqning ta’sirchanligi; grammatik norma; nutqning mantiqiyligi; nutqning tozaligi va ifodaliligi; dialektizm va varvarizm; jargon; tashqi nutq; ichki nutq; o’qituvchining nutq madaniyati; metonimiya; metafora; monologik nutq; dialogik nutq; kommunikativ nutq; tovush; diapazon va tembr; fonotsional nafas; diktsiya; ritmika; artikulyatsiya; diafragma ishtirokida nafas olish; dialogik nafas olish. 1-savol. notiqlik san’atining paydo bo’lishi tarixi o’qituvchining pedagogik mahoratida uning nutqi, notiqlik qobiliyati muhim ahamiyatga ega. ayniqsa ushbu muammoga mustaqillikdan keyingi yillarda jiddiy e’tibor qaratildi. yosh avlodni vatanparvarlik ruhida tarbiyalashda avvalo milliy istiqlol mafkurasi muhim ahamiyatga ega. mafkuramizning yuksak ustunlaridan biri ─ millat tilidir. respublikamizning “davlat tili haqida”gi, “ta’lim to’g’risida”gi qonunlari, “kadrlar tayyorlash milliy dasturi” …

2 / 17

ekanmiz, avvalo, notiqlik san’atining kelib chiqish tarixini bilish lozim. professional notiqlik san’ati yunoniston, o’rta osiyo, va hindistonda o’zining uzoq tarixiga ega. tarixchi olimlarning (apresyan g.z.) ma’lumotlariga ko’ra, notiqlik san’atiga eramizdan oldingi vii asrda yunonistonda asos solingan. qadimgi yunonistonda bolalarga bilim berish faylasuflar zimmasiga yuklatilar edi. ular, notiqlik san’atining yetuk namoyondalari bo’lib, o’zlarining chiroyli so’zlari, baland va ta’sirchan ovozlari bilan odamlar tafakkuriga, ongiga kirib borganlar, ta’lim va tarbiyada ulkan yutuqlarga erishganlar. shu sababli, notiqlik san’ati va nutq madaniyatining nazariyasiga, uning cheksiz tarbiyaviy ahamiyatiga ilk marotaba qadimgi yunonistonda asos solinganligi ilmiy adabiyotlarda bayon etiladi. yunonistonda epos, lirika, drama, haykaltaroshlik, musiqa va me’morchilik bilan birga notiqlik san’ati ham murakkab va muhim san’at asari sifatida tan olingan. notiqlik san’atini davlatning muhim ijtimoiy-siyosiy ishlariga taalluqli faoliyatdagi ahamiyati uchun hamda yosh avlodni tarbiyalashda ular ongi va tafakkuriga qizg’in ta’sir etuvchi murakkab vosita ekanligi uchun yunonistonda uni “san’atlar shohi” deb atashgan. eramizdan avvalgi v asr yunonistonda “notiqlik …

3 / 17

iy vazifasi hisoblanardi. yunonistonda notiqlik san’atini chuqur egallagan, o’zlarining go’zal va chiroyli nutqlari hamda noyob asarlari bilan jamiyatda hurmat va e’tibor qozongan sokrat, platon, dinarx, giperid, gorgiy, isokrat, isey, esxil, demosfen, tsitseron, kvintilian kabi namoyondalar yunonistonning mashhur davlat arboblari bo’lib yetishganlar. yunon notiqlari og’zaki nutqning shakl va qonuniyatlarini, mulohaza va isbot kabi mantiq ilmining qoidalarini chuqur o’zlashtirganlar. ular o’z fikrlari va tuyg’ularini ruhan o’quvchilar hamda tinglovchilar tafakkuri va ongiga chuqur singdira olganlar va keskin ta’sir o’tkazganlar. har bir notiq o’z ustida yillab tinimsiz mashg’ulotlar olib borgan, sehrli ovoz sohibi bo’lish uchun nutq texnikasining barcha qonuniyatlariga amal qilganlar. ular o’zlarining ta’sirchan nutqlarini namoyish qilish bilan notiqlik san’atini “mafkuraviy va siyosiy kurash hamda yosh avlodni tarbiyalash quroli” deb hisoblaganlar va buni o’z faoliyatlarida isbotlab berganlar. mashhur faylasuf olim sokrat (eramizdan avvalgi 469 ─ 399 yillar) o’quvchilarga ta’lim-tarbiya berishda savol-javob usulini joriy qilib, ushbu usul orqali suhbat metodiga asos solgan. sokratning shogirdi platon …

4 / 17

fatida mashhur bo’ldi. u davlat tribunasini notiqlik san’atiga asoslangan siyosiy va mafkuraviy kurash maydoniga aylantirdi. demosfenning notiqlik san’ati to’g’risidagi g’oyalarini uning shogirdi mark tsitseron (eramizdan avvalgi 106─43 yillar) davom ettiradi. qadimgi yunonistonda nutq mahorati, uni takomillashtirish yo’llari, nazariyasi va tarixi bo’yicha o’z tajribalaridan kelib chiqib tsitseron bir nechta asarlar yaratdi. tsitseronning notiqlik san’ati tarixiga bag’ishlangan “brut”, “notiqlik san’ati namoyondalari”, “notiq”, “notiqlik haqida” kabi asarlari shular jumlasidandir. notiqlik san’atining ulkan imkoniyatlarini, odamlarni va jamiyatni boshqarishda qudratli qurol ekanligini ta’kidlab, uni davlatning siyosiy jihatdan bosh quroli deb hisoblaydi. shu sababli har bir davlat rahbari va davlat arbobi notiqlik san’atining cheksiz imkoniyatlarini chuqur egallashi lozimligini aytadi. tsitseronning notiqlik san’ati nazariyasida “ideal notiq” haqidagi g’oyalari muhim ahamiyatga ega. uning fikricha, “ideal notiq egasi yuksak ma’naviyatli, chuqur bilimga ega, tafakkuri boy faylasuf bo’lishi kerak.” ideal notiqlar tinglovchilar qalbiga va his tuyg’ulariga tez, chuqur kirib borishi, ularning kayfiyatini, ruhiyatini bilib, shodlik va sevinch tuyg’ularini, yoki aksincha, …

5 / 17

rbiya haqida” nomli asarida o’z nazariyalariga asoslanib, notiqlik san’atini o’rganish metodikasini yaratdi. faylasuf olim o’z asarida ilk bor notiqlik san’atining ta’lim-tarbiya maskanlarida bolalar bilimi, ongi va tafakkuriga ijobiy ta’siri haqidagi g’oyalarini ilgari surdi. kvintilian o’qituvchilar va tarbiyachilarning qizg’in faoliyat olib borishlari uchun notiqlik san’atini mukammal o’rganishga doir o’zining metodikasini taqdim etdi. ushbu metodika notiqlik san’ati tarixida ulkan ahamiyatga ega va hozirgi davrda ham o’z qimmatini yo’qotmagan. sharq mutafakkirlari notiqlik san’ati haqida mamlakatimizda notiqlik san’atining rivojlanishi o’rta osiyo madaniyati tarixi bilan bog’liq bo’lib, nutq madaniyati hamisha o’ziga xos mavqega ega bo’lib kelgan. o’rta osiyoda notiqlik san’atining xususiyatlari shundan iboratediki, u eng avval o’sha davr tuzumining manfaatlariga xizmat qilaredi. bu davrda notiqlik san’ati ustalarini nadimlar,qissago’ylar, masalgo’ylar, badihago’ylar, qiroatxonlar, muammogo’ylar,voizlar, go’yandalar, maddohlar, qasidaxonlar deb yuritilishi ham anashundan dalolat beradi. movarounnahrda notiqlik san’ati voizlik deb atalgan. voizlik, ya’ni va’zxonlik «qur’on»ni targ’ib qilish bilan mushtarak holda so’zning ahamiyati, ma’nosini anglatgan. «va’z» so’zi arab tilidan pand- …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq texnikasi va madaniyat"

8-mavzu .nutq texnikasi va madaniyati 2-soat. asosiy savollar: 1.notiqlik san’atining paydo bo’lishi tarixi 2. sharq mutafakkirlari notiqlik san’ati haqida 3. nutqning asosiy xususiyatlari. til va nutq tayanch tushunchalar: notiqlik san’ati; qadimgi yunoniston; “san’atlar shohi”; suhbat metodi; ideal notiq; ovoz ritorikasi; nutq odobi; suhango’ylar; nutq texnikasi; til va nutq; nutqning ravonligi; nutqning ta’sirchanligi; grammatik norma; nutqning mantiqiyligi; nutqning tozaligi va ifodaliligi; dialektizm va varvarizm; jargon; tashqi nutq; ichki nutq; o’qituvchining nutq madaniyati; metonimiya; metafora; monologik nutq; dialogik nutq; kommunikativ nutq; tovush; diapazon va tembr; fonotsional nafas; diktsiya; ritmika; artikulyatsiya; diafragma ishtirokida nafas olish; dialogik nafas olish. ...

This file contains 17 pages in DOCX format (46.4 KB). To download "nutq texnikasi va madaniyat", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq texnikasi va madaniyat DOCX 17 pages Free download Telegram