to‘lov balansi tushunchasi va uning tuzilishi

DOCX 14 sahifa 48,7 KB Bepul yuklash

14 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 48,7 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 14

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 14

5- bob. ochiq iqtisodiyotda investitsiya va jamg‘arma 5.1. to‘lov balansi tushunchasi va uning tuzilishi to‘lov balansi — ma’lum davr mobaynida mamlakat rezidentlari va tashqi dunyo o‘rtasida bo‘ladigan bitimlar statistik qayd qilingan xujjatdir. u mamlakatning iqtisodiy aloqalarini aniq-lo‘nda ifodalab pul-kredit, valuta, budjet-soliq, xalqaro savdo siyosatining hamda davlat qarzini boshqarish yo‘nalishlarini tanlash uchun indikator vazifasini bajaradi. 5.1-jadval mamlakat to‘lov balansining taxminiy ko‘rinishi (raqamlar shartli) moddalar nomi kredit (+) yoki eksportdan tushumlar debet (-) yoki import uchun xarajatlar sof kredit yoki sof debit joriy operitsiyalar xisobi tovarlar +185 -260 -75 tashki savdo balansining koldig‘i -75 xizmatlar +85 -97 -12 investitsiyalardan daromadlar (foizlar va dividentlar) +28 -20 +8 transfert ko‘rinishidagi pul o‘tkazmalari +10 -18 -8 joriy operatsiyalar bo‘yicha balansning qoldig‘i -87 kapital harakatning hisobi investitsiyalar va boshqa o‘rta va uzoq muddatli kapital +150 -87 +63 kapital harakati balansining qoldig‘i +63 joriy operatsiyalar va kapital harakati bo‘yicha balansning qoldig‘i -24 rasmiy zaxiralar (oltin, xfvdagi zaxiralar) …

2 / 14

yirboshlanadigan har qanday narsa tushuniladi, ya’ni, u moddiy ne’mat, xizmat, ishchi kuchi, kapital va valuta bo‘lishi mumkin. to‘lov balansida barcha iqtisodiy bitimlar ikkita katta guruhga bo‘linadi: joriy operatsiyalar va kapital harakati bilan bog‘liq operatsiyalar (5.1-jadval). shunga ko‘ra to‘lov balansi struktarasi ham ikki qismdan iborat: 1. joriy operatsiyalar hisobi; 2. kapital harakati hisobi. joriy operatsiyalar hisobida mahsulotlar va xizmatlar eksporti «plyus», import esa «minus» ishoralari bilan belgilanadi. ya’ni, joriy operatsiyalar hisobida ichki mahsulotlar eksporti kredit, aksincha mamlakatga mahsulotlar olib kelish - import esa debet sifatida ko‘rsatiladi. chunki, mahsulotlar eksporti xorijiy valuta ishlab topib, mamlakat valuta zaxirasini boyitsa, import esa mamlakatdan valuta chiqib ketishiga olib keladi. bu esa o‘z navbatida mamlakat valuta zaxirasini kamaytiradi. 5.2. joriy operatsiyalar hisobi balansi joriy operatsiyalarning asosiy moddasi tovarlar eksporti va importi hisoblanadi, ularning farqi tashqi savdo balansining qoldig‘i deb yuritiladi. misolimizda bu balans salbiydir, ya’ni, mamlakat tovarlarni chetga olib chiqishdan ko‘ra ko‘proq olib keladi (-75). joriy …

3 / 14

a qo‘yilgan milliy kapital uchun chet to‘lovlari bo‘yicha tushumlar mamlakat iqtisodiyotiga jalb etilgan xorijiy kapital uchun to‘lanadigan to‘lovlar miqdoridan ko‘p bo‘lsa, unda sof daromad musbat bo‘ladi (+8). transfert ko‘rinishida pul o‘tkazishlar shu mamlakatlarning xorijda yashayotgan fuqarolariga to‘lanidagan nafaqalarni, muhojirlarning xorijdagi o‘z qarindoshlariga pul o‘tkazmalari, turli ko‘rinishdagi hukumat yordamlarini o‘z ichiga oladi. jadvaldan ko‘rinib turibdiki, xorijga jo‘natilayotgan pul o‘tkazishlar miqdori olinayotganiga nisbatan yuqori, ya’ni, operatsiyalar mamlakatdagi xorijiy valuta zaxiralarini kamaytiradi (-8). joriy hisoblar bo‘yicha barcha operatsiyalar yig‘indisi joriy operatsiyalar balansini tashkil etadi. bizning misolda u salbiy (-87). bu esa mamlakatda import operatsiyalari natijasida xorijiy valutaga bo‘lgan talab uning eksport operatsiyalari ta’minlaydigan taklifdan ortiq bo‘lishini anglatadi. boshqacha aytganda, ushbu holda mamlakat to‘lov balansi joriy operatsiyalar bo‘yicha kamomadga ega. makroiqtisodiy modellarda joriy operatsiyalar balansi qoldig‘i quyidagicha beriladi: x – m = xn = y-(c+i+g); bu yerda: x - eksport; m - import; xn - sof eksport; c + i + g -yaimning bir …

4 / 14

misolimizga aksincha mamlakat joriy operatsiyalar bo‘yicha balansi ijobiy qoldiqqa ega bo‘ladi. bunda mamlakatda chet elda ko‘chmas mulkni sotib olish yoki boshqa mamlakatlarga qarzga berishga yo‘naltirilishi mumkin bo‘lgan ortiqcha xorijiy valuta yuzaga keladi. 5.3. kapital harakati hisobi balansi investitsiyalash va kreditlash bilan bog‘liq operatsiyalar to‘lov balansining keyingi bo‘limida, ya’ni, kapitallar harakati hisobida aks ettiriladi. mamlakatda ma’lum bir vaqtda moddiy va moliyaviy aktivlarini sotib olish va sotish bilan bog‘liq operatsiyalariga kapital harakati hisobi deyiladi. kapital harakati hisobi balansida korxonalar, yer, uy-joylar, qimmatbaho qog‘ozlar, aksiyalar, xazina majburiyatlari va boshqa aktivlarni olish-sotish bilan bog‘liq kapitallar oqimi aks ettiriladi. bu aktivlar sotilsa yoki eksport qilinsa, xorijiy valuta mamlakatga kiritiladi, ya’ni valuta tushumi ko‘payadi (+150). biroq kapitalni olib kelish bilan bir vaqtda uni olib chiqish bilan bog‘liq operatsiyalar ham amalga oshiriladi. bunda mamlakatning tadbirkorlari xorijdan aksiyalar sotib oladi, xorijliklarga kreditlar beradi va shu asosda ular xorijiy valuta zaxiralarini sarflaydi. bu operatsiyalar debet ko‘rinishida aks ettiriladi (-87). …

5 / 14

i o‘zaro chambarchas bog‘liq. bizning misolda birinchisining taqchilligi (-87) katta qismi (+63) kapitalning sof oqib kelishi hisobiga moliyalashtiriladi va aksincha, agar to‘lov balansi joriy operatsiyalar bo‘yicha musbat qoldiqqa ega bo‘lsa, kapital harakati hisobi balans bo‘yicha manfiy qoldiqqa yo‘l qo‘yilgan bo‘ladi. shunday qilib, balansning bu ikki bo‘limi bir-biri bilan tenglashib boradi. to‘lov balansi qoldig‘i= joriy operatsiyalar + kapital harakati balansi biroq, amalda to‘lov balansining bu qismida ham ko‘pincha kamomad yoki ortiqchalik yuzaga keladi. barcha mamlakatlarning markaziy banklari rasmiy zaxiralar deb ataluvchi xorijiy valuta zaxiralariga ega bo‘lib, bu zaxiralar joriy operatsiyalar bo‘yicha balans va kapital harakati bo‘yicha balans nomutanosibligini bartaraf etishda qo‘llaniladi. bizning misolda bu nomutanosiblik yoki qoldiq (-24)ni tashkil etadi va rasmiy zaxiralardan tushumlar hisobiga tartibga solinadi. rasmiy zaxiralarning qisqarishi (+) kamomad miqdorini ifodalaydi, rasmiy zaxiralarning o‘sishi (-) esa to‘lov balansining musbat qoldig‘i miqdorini ko‘rsatadi. natijada uning barcha uch bo‘limi summasi «0»ni tashkil etishi lozim. bu esa xorijiy valuta taklifini va …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 14 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"to‘lov balansi tushunchasi va uning tuzilishi" haqida

5- bob. ochiq iqtisodiyotda investitsiya va jamg‘arma 5.1. to‘lov balansi tushunchasi va uning tuzilishi to‘lov balansi — ma’lum davr mobaynida mamlakat rezidentlari va tashqi dunyo o‘rtasida bo‘ladigan bitimlar statistik qayd qilingan xujjatdir. u mamlakatning iqtisodiy aloqalarini aniq-lo‘nda ifodalab pul-kredit, valuta, budjet-soliq, xalqaro savdo siyosatining hamda davlat qarzini boshqarish yo‘nalishlarini tanlash uchun indikator vazifasini bajaradi. 5.1-jadval mamlakat to‘lov balansining taxminiy ko‘rinishi (raqamlar shartli) moddalar nomi kredit (+) yoki eksportdan tushumlar debet (-) yoki import uchun xarajatlar sof kredit yoki sof debit joriy operitsiyalar xisobi tovarlar +185 -260 -75 tashki savdo balansining koldig‘i -75 xizmatlar +85 -97 -12 investitsiyalardan daromadlar (foizla...

Bu fayl DOCX formatida 14 sahifadan iborat (48,7 KB). "to‘lov balansi tushunchasi va uning tuzilishi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: to‘lov balansi tushunchasi va u… DOCX 14 sahifa Bepul yuklash Telegram