til – ijtimoiy hodisa

DOCX 23 pages 46.5 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 46.5 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

til – ijtimoiy hodisa yer yuzida tillar ko‘p. olimlarning hisob-kitobiga ko‘ra, ularning miqdori 7000 ga yaqin. masalan: rus, ingliz, nemis, arab, fors, koreys va boshqa tillar. tillarning barchasi insonlar o‘rtasidagi aloqa-aralashuvni ta’minlash vazifasini bajaradi. demak, til jamiyatga, ya’ni odamlarning o‘zaro munosabatga kirishuviga, aloqa qilishiga xizmat qiladi, shuning uchun u ijtimoiy hodisa sanaladi. sintaksis va punktuatsiya ma’lum bir fikrni ifodalash uchun so‘zlarni tilimizning muayyan qoidalari asosida bir-biriga bog‘lab, gap tuzamiz.so‘zlarning bir-biriga bog‘lanishi, gap va uning turlarini o‘rgatadigan tilshunoslik bo‘limiga sintaksis, tinish belgilari va ularni yozma nutqda to‘g‘ri qo‘llash yo‘l-yo‘riqlarini o‘rgatuvchi tilshunoslik bo‘limiga esa punktuatsiya deyiladi. gap ohang va fikr tugalligiga ega bo‘lib, kesimlik shakllari orqali ifodalanuvchi so‘z va so‘zlar qo‘shilmasiga gap deyiladi. masalan:vohid o‘rnidan turdi. (o. yoqubov)? yurtimiz qanday chiroyli!yozuvda gap oxiriga nuqta, so‘roq yoki undov belgilaridan biri qo‘yiladi va har bir gap bosh harf bilan boshlanadi. so‘zlarning bog‘lanishi ikki xil bo‘ladi: teng bog‘lanish va tobe bog‘lanish.olma va o‘rik shaklidagi bog‘lanish …

2 / 23

si kesimga qo‘shib yoziladi. –chi va -a (-ya)yuklamalari esa o‘zi qo‘shilayotgan so‘zdan chiziqcha bilan ajratib yoziladi. buyruq gap buyurish, da’vat qilish ma’nolarini bildirgan gaplar buyruq gap sanaladi. masalan: chiroyli yoz. buyruq gaplarning kesimi buyruq shaklidagi fe’llar orqali ifodalanadi. buyruq gap oxiriga nuqta qo‘yiladi. istak gaplar kesimi -sashaklidagi fe’llar orqali ifodalangan gaplar istak gap hisoblanadi. masalan: xorijiy tillarni yaxshi o‘rganib, chet ellarga o‘qishga borsam. istak gaplar oxiriga nuqta (.) qo‘yiladi. his-hayajon gap gaplar so‘zlovchining his-hayajoni qo‘shilishi yoki qo‘-shilmasligiga ko‘ra his-hayajonsiz gaplar vahis-hayajon gaplarga bo‘linadi. his-hayajon ohangi bilan aytilgan darak, so‘roq, buyruq shaklidagi gaplar his-hayajon gaplar sanaladi. m a s a l a n: ey vatan! polvonlaring bor bo‘lsin! uyg‘oq bo‘lsin! (y. eshbek) his-hayajon gaplarda ko‘pincha qancha, naqadar, shunchalar, qandayso‘zlari hamda undov so‘zlar ishtirok etadi yoki kesim gapning oldida keladi. masalan: oh, naqadar go‘zal ona tabiat! yozuvda his-hayajon gaplar oxiriga undov (!) belgisi qo‘yiladi.agar so‘roq gap his-hayajon bilan aytilsa, oldin so‘roq belgisi,undan …

3 / 23

t, son, ravish, olmosh) ifodalanib, kim?, nima?, qanday?so‘roqlariga javob bo‘luvchi kesimlar ot kesim sanaladi. masalan: osmonimiz musaffo. ega kesim bilan bog‘lanib kim?, nima?, qayer?singari so‘-roqlarga javob bo‘ladigan bo‘lak ega deyiladi. tahlilda eganing ostiga bir to‘g‘ri chiziq, kesimning ostiga esa ikki to‘g‘ri chiziq chiziladi. masalan: bulbul sayradi. ot kesim tarkibida shaxs-son qo‘shimchalari qo‘llanilmasa, yozuvda egadan keyin tire qo‘yiladi. masalan: toshkent –go‘zal shahar. sodda yig‘iq va sodda yoyiq gaplar faqat kesimdan yoki ega va kesimdan iborat bo‘lgan gap yig‘iq gap hisoblanadi. masalan: qara. men keldim. kesimning boshqa bo‘laklar bilan kengayishidan hosil bo‘lgan gap yoyiq gap deyiladi. masalan: men uni ko‘rdim. hol fe’lga bog‘lanib, qachon?, qayerda (-ga, -dan)?, qanday (qilib)?, nima uchun?, nima maqsadda?singari so‘roqlarga javob bo‘luvchi gap bo‘lagiga hol deyiladi. hol fe’ldan anglashilgan harakat-holatning bajarilish yoki bajarilmaslik paytini, o‘rnini, tarzini, sababini, maqsadini bildiradi. tahlil jarayonida hol ostiga nuqtalardan iborat chiziq (.......) chiziladi: maktabga ketdi. to‘ldiruvchi fe’lga bog‘lanib, kimga?, nimaga?, kimdan?, nimadan?,kimni?, nimani?, …

4 / 23

n anglashilgan narsaning belgisini bildirib, qanday?, qanaqa?, qaysi?, qancha? so‘roqlariga javob bo‘lgan aniqlovchiga sifatlovchi aniqlovchi deyiladi. hokim bo‘lakdan anglashilgan narsaning ikkinchi bir narsaga qarashli ekanini bildirib, kimning?, nimaning?, qayerning?so‘roqlariga javob bo‘lgan aniqlovchiga qaratqich aniqlovchi deyiladi. qaratqich aniqlovchi doimo aniqlanmishga bog‘lanadi. ana shu belgisi bilan tushum kelishigini olgan to‘ldiruvchidan farq qiladi. tushum kelishigidagi to‘ldiruvchi doimo fe’l orqali ifodalangan kesimga bog‘lanadi. solishtiring:olmaning bargi –olmani yedim uyushiq bo‘lakli gaplar va ularda tinish belgilarining ishlatilishi bir xil so‘roqqa javob bo‘lib, bir xil vazifada keladigan so‘zlarga uyushiq bo‘laklar deyiladi. masalan: dadam, oyim va men (kim?) hayvonot bog‘iga bordik. sanash ohangi yordamida bog‘langan uyushiq bo‘laklar birbiridan vergul bilan ajratiladi. uyushiq bo‘lakli gaplarda umumlashtiruvchi so‘zlar va ularda tinish belgilarining ishlatilishi sanalayotgan bo‘laklar ma’nosini jamlab ifodalagan so‘zga umumlashtiruvchi so‘z deyiladi. umumlashtiruvchi so‘z uyushiq bo‘laklardan oldin kelsa,umumlashtiruvchi so‘z bilan uyushiq bo‘laklar o‘rtasiga ikki nuqta (:) qo‘yiladi. masalan: bog‘imizda mevalar: olma, o‘rik, shaftolilar bor. umumlashtiruvchi so‘z uyushiq bo‘lakdan keyin kelsa, …

5 / 23

(quddus muhammadiy) undalmalar gapning qayerida kelishidan qat’i nazar boshqa bo‘laklardan vergul bilan ajratiladi. tahlilda uning ostiga ikkita to‘lqinli chiziq chiziladi. masalan:sen, murod, nega indamaysan? undalmalar his-hayajon bilan aytilsa, ulardan so‘ng undov belgisi qo‘yiladi. masalan: men sizni quyosh deb atayman, oyijon!.. (po‘lat mo‘min) kirish so‘zlar so‘zlovchining fikriga ishonch, gumon, taxmin singari ma’nolarni qo‘shadigan so‘zlarga kirish so‘zlar deyiladi. kirish so‘zlar yozuvda gapning boshqa bo‘laklaridan doimo vergul bilan ajratiladi. tahlilda kirish so‘zlar to‘g‘ri chiziq ostiga to‘lqinli chiziq chizish bilan ifodalanadi: kirish so‘zlarning gapdagi o‘rni kirish so‘zlar gapning turli o‘rinlarida qo‘llanila oladi. yozuvda gap boshida kelsa, kirish so‘zdan so‘ng, o‘rtasida kelsa, kirish so‘zning har ikki tomonidan, gap oxirida kelsa, kirish so‘zdan oldin vergul qo‘yiladi. qo‘shma gap ikki va undan ortiq sodda gaplarning birikuvidan hosil bo‘lgan gap qo‘shma gap hisoblanadi. qo‘shma gapni tashkil etgan sodda gaplar bir-biri bilan va, ammo, lekin, chunki, negakikabi bog‘lovchilar hamda ohang yordamida bog‘lanadi. yozuvda ammo, lekin, biroq, chunki, negaki bog‘lovchilaridan …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "til – ijtimoiy hodisa"

til – ijtimoiy hodisa yer yuzida tillar ko‘p. olimlarning hisob-kitobiga ko‘ra, ularning miqdori 7000 ga yaqin. masalan: rus, ingliz, nemis, arab, fors, koreys va boshqa tillar. tillarning barchasi insonlar o‘rtasidagi aloqa-aralashuvni ta’minlash vazifasini bajaradi. demak, til jamiyatga, ya’ni odamlarning o‘zaro munosabatga kirishuviga, aloqa qilishiga xizmat qiladi, shuning uchun u ijtimoiy hodisa sanaladi. sintaksis va punktuatsiya ma’lum bir fikrni ifodalash uchun so‘zlarni tilimizning muayyan qoidalari asosida bir-biriga bog‘lab, gap tuzamiz.so‘zlarning bir-biriga bog‘lanishi, gap va uning turlarini o‘rgatadigan tilshunoslik bo‘limiga sintaksis, tinish belgilari va ularni yozma nutqda to‘g‘ri qo‘llash yo‘l-yo‘riqlarini o‘rgatuvchi tilshunoslik bo‘limiga esa punktuatsiya deyiladi. gap...

This file contains 23 pages in DOCX format (46.5 KB). To download "til – ijtimoiy hodisa", click the Telegram button on the left.

Tags: til – ijtimoiy hodisa DOCX 23 pages Free download Telegram