xix asrning 2-yarmi – xx asrning 1-choragida turkiston o’lkasida tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar

DOCX 30 pages 59.9 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 59.9 KB

File type DOCX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

6-mavzu: xix asrning 2-yarmi – xx asrning 1-choragida turkiston o’lkasida tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar ( 2 soat) reja: 1. xix asrning 2-yarmida turkistonda maktablar tizimi. 2. chor rossiyasining ta’lim siyosati. turkistonda maktablar tizimi. 3. v.p.nalivkinning ta’lim rivojidagi xizmati. 4. turkistonda rus maktablarining ochilishi. 5. turkistonda jadidchilik harakati. yangi usul maktablarining ochilishi. mahmudxo’ja behbudiy, munavvar qori, abdulla avloniy, abduqodir shakuriylarning yangi usul maktablarini tashkil etishdagi ma'rifatparvarlik xizmatlari. o’zbekiston tarixi sahifalaridan o’ziga munosib o’rin olgan ma’rifatchilik harakati tasodifiy ravishda yuzaga kelgan emas. uning paydo bo’lishini taqazo etgan, ob’ektiv zaruriyatga aylantirgan bir qancha sabablar, ehtiyojlar bo’lgan. ma’rifatchilik, jadidchilik harakati qadimiy turonu turkistonning xix asrning ikkinchi yarmilaridan boshlab chor rossiyasi tomonidan zo’ravonlik yo’li bilan bosib olinib, mustamlaka, qilinishiga qarshi norozilik belgisi sifatida hamda xalqimizning ozodlik, mustaqillik yo’lida olib borayotgan kurashlarini qo’llab-quvvatlash, ularga g’oyaviy rahnamolik qilish maqsadida yuzaga keldi. turkistonning chor rossiyasi qo’shinlari tomonidan istilo qilinishi o’lkamiz tarixidagi eng qora, eng qonli sahifadir. mustamlakachilik …

2 / 30

chor hukumatining tom ma’nodagi mustamlakasiga aylanib qolganidan afsuslanib va g’azabga kelib, “ellik yildan beri ezildik, tahqir etildik, qo’limiz bog’landi, tilimiz kesildi, og’zimiz qoplandi, erimiz bosilda, molimiz talandi, sharafimiz yumurildi, nomusimiz g’asb qilindi, huquqimizga tajovuz bo’ldi, insonligimiz oyoqlar ostiga olindi.. ko’rdim, kezdim, eshitdim, o’qidim. mamlakatlar orasida turkistonimiz kabi baxtsiz bir mamlakat yo’qdir”,55 - deb yozgan edi. chor hukumatining mustamlakachilik zulmi turkiston xalqi uchun dahshat, ozodlik, erk va mustaqillik yo’lida kishan ekanligini, erki yo’q xalq, millat va vatanning istiqboli bo’lmasligini o’lkamizning taraqqiyparvar, iymon e’tiqodi but, millat ravnaqini o’ylaydigan kishilar, ziyolilarning ilg’or qatlami birinchilardan bo’lib tushunib etishgandi. ular xalqning milliy ongini oshirish va o’zligini anglatishning asosi, najot va istiqbolning kaliti deb ilmu urfonini tushundilar. birinchidan, ma’rifat yuksaltirmay, milliy ongni o’stirmay, xalqni g’aflat uyqusidan uyg’otmasdan turib mustaqillik uchun kurashib, ozodlikka erishib bo’lmasligini mintaqamizning aqli raso, zukko, siyosiy ziyrak kishilari, donishmand farzandlari yaxshi bilardilar. shunga ko’ra millat, xalq, vatan qayg’usi va istiqboli bilan tashvish chekib …

3 / 30

ka asos bo’lishini, bu tadbir o’lkada mustamlakachilik tuzumini saqlab qolish va mustahkamlashda qo’l kelishini, ma’naviy tushkunlikka tushgan, manqurtlik holatiga kelib qolgan millat hech vaqt o’z manfaatlarini anglab mustaqillik uchun uyushib kurash olib borolmasligini chor hukumati amaldorlari juda yaxshi anglab etgan edilar. tarixda isbotlanganidek, barcha tushkunliklar, turg’unlik holatlari, iqtisodiy va siyosiy inqirozlar ma’naviy bo’hronning natijasi bo’lgan. butun insoniyat tarixida barcha bosqinchilar biror mamlakatni bosib olib hukmronlik qilish, xalqni asoratda ushlash uchun uning madaniyati, ma’naviyatiga tajovuz qilganlar. erli xalqlarni ma’naviy qashshoqlik holatida saqlashga zo’r berib intilish barcha mustamlakachi davlatlar singari chor hukumati siyosatida ham katta o’rin tutgan. chor hukumati turkistonni iqtisodiy va siyosiy jihatdangina emas, madaniyma’naviy qoloqlik va qaramlik holatida ushlab turishdan ham manfaatdor edi. ana shu niyatda o’lkamiz xalqlari o’rtasida jaxolat, xurofot va bid’atni zo’r berib avj oldirdi, ma’naviy-siyosiy manqurtlikni ko’llab-quvvatladi, bosqinchilar turkiston xalqining ma’rifat yo’liga kirib, o’z xaq-huquqlarini tanishi, milliy ongi o’sishiga tish-tirnog’i bilan qarshilik qildi. buning uchun turkiston general-gubernatori …

4 / 30

lqning umumiy madaniy saviyasini davr talablari va imkoniyatlari darajasida rivojlantirish, xalqni yangi madaniyat, ma’rifatga chorlash zarurligini chuqur anglab etganlar. xalqni evropa mamlakatlari madaniyati, fan-texnika yutuqlari, ilg’or tajribalari bilan tanishishga tinimsiz ravishda da’vat etganlar. bilimli, madaniyatli, ma’naviyatli millat va xalq juda katta ijtimoiy kuchga aylanishini ma’rifatparvarlar birinchilardan bo’lib tushunib etganlar. "asta-sekin ma’rifatchilikdan jadidchilik o’sib chiqdi va u ma’lum darajada siyosiy masalalarni olg’a sura boshladi. yangi talim-tarbiya, yangi maktab, yangi maorif, uni boshqarish, madaniy targ’ibot, tashkilotchilik, masalalari asosiy o’ringa ko’tarildi. yangiliklarga asoslangan holda rus va eski maorifdan farq qiluvchi fikrg’oyalar oldinga surildi, ular mahalliy matbuot, turli kitoblar orqali keng targ’ib qilindi. bu madaniyatdagi mustamlakachilikka qarshi mustaqillikka xalq ongini oshirish, o’z ahvolini yaxshilashga intilishning ko’rinishlaridan edi".56 jadidchilikning asosiy mohiyati millatni koloqlik, xurofot botqog’idan chiqarishga qaratilgan. qoloqlik va turmushdagi konservatizm bilan kurash, milliylikni saqlagan holda, kundalik turmushdan tortib xamma-sohalarda-maorif, ta’lim-tarbiya, meditsina, madaniyat va sanat, fan-texnikaning yangi turlarini joriy etish, aholiga tarixiy ongni, milliylik va …

5 / 30

ashashdan xolos bo’lib, hur va erkin yashamoq uchun birinchi navbatda milliy ruh milliy e’tiqod, ko’p asrlik milliy an’analar va kadriyatlar, milliy hamkorlik va hamjihatlik zarurligini qayta-qayta uqtirdilar. behbudiyning ta’kidlashicha, "agarda biz turkiston musulmonlari xohlasakki, din va millatimizni ittifoq etib, bugundan islohotga, ittifoqqa qadam qo’ysak, ziyoli va taraqqiyparvarlarimiz, boy va ulamolarimiz birlashib, din va millat, vatan rivoji uchun xizmat etsak, shunda biz boshqalarga karam bo’lmaymiz". jamiyat va millatning taqdiri, milliy ahillik, hamkorlik va hamjihatlikda ekanligi haqidagi g’oya ma’rifataparvar jadidlarning falsafiy karashlarida muhim o’rin tutgan. xx asr boshidagi ma’rifatparvarlar boylik uchun, shon-shuhrat orttirish uchun maydonga chiqishgan emas. ular istibdodga qarshi kurashdilar, mustaqillik yo’lida fidoiylik ko’rsatdilar. turkiston xalqlarining haq-huquqlarini himoya qildilar. o’z hisoblaridan sarf-xarajat qilib maktablar, kutubxonalar, qiroatxonalar, teatrlar, gazetalar tashkil etdilar, ko’llanmalar nashr etdilar, xalqlarning daqqat-e’tiborini ilm-ma’rifatga, sharq va g’arb olamidagi yangiliklarga jalb etdilar. ularning asarlari millat dardi va xasrati, vatan ishqi, vatan taqdiri, vatan ozodligi va mustaqilligi tuyg’ulari bilan chuqur sug’orilgan. …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xix asrning 2-yarmi – xx asrning 1-choragida turkiston o’lkasida tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar"

6-mavzu: xix asrning 2-yarmi – xx asrning 1-choragida turkiston o’lkasida tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar ( 2 soat) reja: 1. xix asrning 2-yarmida turkistonda maktablar tizimi. 2. chor rossiyasining ta’lim siyosati. turkistonda maktablar tizimi. 3. v.p.nalivkinning ta’lim rivojidagi xizmati. 4. turkistonda rus maktablarining ochilishi. 5. turkistonda jadidchilik harakati. yangi usul maktablarining ochilishi. mahmudxo’ja behbudiy, munavvar qori, abdulla avloniy, abduqodir shakuriylarning yangi usul maktablarini tashkil etishdagi ma'rifatparvarlik xizmatlari. o’zbekiston tarixi sahifalaridan o’ziga munosib o’rin olgan ma’rifatchilik harakati tasodifiy ravishda yuzaga kelgan emas. uning paydo bo’lishini taqazo etgan, ob’ektiv zaruriyatga aylantirgan bir qancha sabablar, ehtiyojlar bo’lga...

This file contains 30 pages in DOCX format (59.9 KB). To download "xix asrning 2-yarmi – xx asrning 1-choragida turkiston o’lkasida tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar", click the Telegram button on the left.

Tags: xix asrning 2-yarmi – xx asrnin… DOCX 30 pages Free download Telegram