mezolit davri va uning o‘rganilishi

DOCX 17 pages 48.8 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 48.8 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

5-mavzu: mezolit davri va uning o‘rganilishi reja: 1. mezolit haqida umumiy tasnif. 2. muzlikning chekinishi va o‘q-yoyning kashf etilishi 3. markaziy farg‘ona manzilgoxlari adabiyotlar: 1. karimov i.a. yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – t., 2008. 2. karimov i.a. tarixiy xotirasiz kelajak yo‘q. – t., 1998. 3. annayev t., tilovov b., xudoyberdiyev sh. boysun arxeologik yodgorliklari. – t., 1999. 4. kabirov j., sagdullayev a. o‘rta osiyo arxeologiyasi. – t., 1990. 5. sagdullayev a. qadimgi o‘rta osiyo tarixi. – t., 2004. tayanch so‘zlar mezolit, azil, tardenula, mikrolit, makrolit, kamalak, o‘q, garpun, jebel, machay, obishir, mezolit madaniyati. mezolit davri yodgorliklaridan biri machay g‘or makonidir. bu yodgorlik hisor tog‘ tizmasining ketmonchopti tog‘ining janubiy yonbag‘rida, mochay daryosining o‘ng sohilidagi quyi va o‘rta mochay qishloqlari orasida joylashgan. g‘orning kengligi 20 m, chuqurligi 11 m, balandligi 3,5m ni tashkil etadi. mochay g‘oridan bigiz, igna, suyak va tosh qurollar topilgan (15 nusxadagi qurol turlari aniqlangan). g‘ordan 870 ta …

2 / 17

-muflon, toshbaqa, echki va boshqa hayvonlarga tegishli bo‘lgan. janubiy o‘zbekistonda mezolit davri yodgorligi ayritom makoni bo‘lib, u termizdan 18 km uzoqlikda joylashgan. ayritom yodgorligi ko‘p qavatli madaniy qatlamidan tosh parmalagichlar, nukleuslar, tosh uchrindilar, o‘q uchlari topilgan. farg‘ona hudud ochiq-past tekisliklarida mezolit makonlari mavjud bo‘lib, ular fanga «markaziy farg‘ona mezolit yodgorliklari» nomi bilan kiritilgan. markaziy farg‘onada ittak qal’a, shurkul, achchiq ko‘l, yangiqadam, bekobod, zambar, toypoq ko‘l, damko‘l, bosqum, kabi mezolit davri joy-makonlari topilgan. ular 80 dan ortiq yodgorliklarni tashkil etgan bo‘lib, makonlarda retushlanmagan va retushlangan ixcham nukleuslar ko‘plab tarqalgan. nukleuslar siniq va mayda parraklar olish uchun ishlatilgan. shuningdek, qirg‘ichlar, uchrindilar, mayda geometrik shakldagi qurollar ham (trapetsiyalar ham uchraydi) mavjud bo‘lgan. markaziy farg‘ona mezolit makonlari ochiq makonlar bo‘lib, ularda madaniy qatlamlar saqlanmagan. bu makonlarda yashagan mezolit qabilalari termachilik, baliqchilik va ovchilik xo‘jalik mashg‘ulotlari bilan shug‘ullangan. markaziy farg‘ona mezoliti 2 bosqichga bo‘lib o‘rganiladi: 1. ilk mezolit – ittak qal’a, achchiq ko‘l-1,7; yangiqadam-1-2; toypoq-i, …

3 / 17

pilgan. makondan chaqmoqtoshdan ishlangan nukleuslar, mayda parrakchalar, uchrindilar, qirg‘ichlar, har xil shakldagi qurollar, tosh pichoqlar, silliqlangan tosh buyumlar topilgan. tosh qurollarning deyarli barchasi geometrik shaklda ishlangan. qo‘shilish mezolit makoni miloddan avvalgi xi-x ming yilliklarga mansub bo‘lib, bu erda ovchilik va terimachilik bilan shug‘ullangan qabilalar yashagan. mezolit makonlari qizilqum va qoraqum cho‘llarida ham keng tarqalgan. masalan, ustyurt hududlarida jayronquduq makonlari joylashgan bo‘lib, ulardan mayda tosh parrakchalari, retushsiz parraklar, nukleuslar va uning bo‘laklari, ikkinchi marta ishlov berilgan tosh siniqlari, qirg‘ichlar, retushli trapetsiyalar topilgan. bu yerda yashagan qabilalar baliqchilik, ovchilik ho‘jaligi bilan mashg‘ul bo‘lgan. aydabol mezolit davri makonlari ham ustyurtda o‘rganilgan. bu yodgorlik aydabol qudug‘i atrofida topilgan 26 ta mezolit makonlari majmuidan iboratdir. bu makonlardan chaqmoqtoshdan ishlangan uchrindilar, nukleuslar, tosh bo‘lakchalari, ikki tomoniga ishlov berilgan kamon o‘qining uchlari, keskichlar, bargsimon shakldagi qirg‘ichlar, qirg‘ichli tosh siniqlar, topilgan va o‘rganilgan. tojikiston respublikasi hududlarida ham o‘rta osiyoning eng mashhur mezolit davri yodgorliklari topilgan. ulardan biri pomir …

4 / 17

kun kechirgan. makonlarda xonaki hayvonlarning izlari ham saqlangan bo‘lib, ular chorvachilikning ilk bosqichidan dalolat beradi. mezolit davrida yashagan ajdodlarimiz ibtidoiy tasviriy san’at mo‘jizalarini yarata boshlaganlar. bular asosan g‘orlarga va g‘oya toshlarga qizil bo‘yoq yordamida yoki o‘ymakorlik usulida tasvirlangan ov manzaralaridir. bunday yodgorliklar surhondaryo viloyatidagi zaravutsoy darasida, jizzax viloyatining takatosh mazesida, buxoro viloyatidagi sarmish va qorungursoy, toshkent viloyatining parkent, chotqol tog‘ tizmalarida o‘rganilgan. qoyatosh va g‘or devorlaridagi rasmlar qadimgi tarixning ajoyib yodgorliklari bo‘lib, ular o‘rta osiyoning, xususan o‘zbekistonning tog‘li hududlarida keng tarqalgan. bu rasmlar o‘yib-urib, ishqalash, chizish yo‘li bilan ishlangan. ular fanda petrogliflar deb nomlanadi. o‘zbekistondagi qoyatosh rasmlari haqidagi qadimgi ma’lumotlar abu rayxon beruniy asarlarida uchraydi. o‘zbekistonda arxeolog olim a.kabirov tadqiqotlari tufayli o‘zbekistonning janubiy hududlarida joylashgan qoyatosh suratlari haqida keng ma’lumotlarga ega bo‘lindi. bu rangdor tasvirlar mezolit va neolit davrlariga mansub bo‘lib, ularda sigirlar, tog‘ echkilari, bo‘rilar, qulonlar, bug‘ular, it, ot, sayg‘oq kabi hayvonlarning rasmlari ko‘plab uchraydi. masalan, surhondaryo viloyatidagi zaravutsoy …

5 / 17

cha ayolning rasmi katta hajmda chizilgan. rasmda itlar tasviri ham bor. ho‘jaobod tumani hududidagi imomota g‘ori ichidagi qoyatoshlarga yirik planda shoxlari bir necha bor qayrilib ketgan, bir-biridan ulkan arxarlar va ularning o‘rtasida yanada ko‘zga tashlanarli qilib ishlangan duldul ot tasviri ahamiyatlidir. o‘zbekistonda qoyatosh rasmlarining ajoyib namunalari yuzdan ortiq joydan topib o‘rganilgan. o‘rta osiyoda, qirg‘iziston respublikasi hududida sariyoz, saymalitosh, aravon, ayrimachtog‘, suratlisoy, oxna, talos vodiysida ham qoyatosh yodgorliklari bo‘lib, ularda tog‘ echkisi, arxar, bug‘u, tulki, to‘ng‘iz, odam, uy hayvonlari tasvirlangan. hech shubha yo‘qki, qadimiy tasviriy san’at yodgorliklari g‘oyat qimmatli tarixiy hujjatlar hisoblanadi. bu hujjatlar bizga eng qadimgi zamondagi odamning fikrlash jarayonini anglab etishga, mezolit davri ma’naviy madaniyati xususiyatlari bilan tanishishga imkon beradi. xulosa qilib shuni aytish kerakki miloddan avvalgi 12-7 ming yilliklarni o‘z ichiga olgan mezolit davri insoniyat rivojlanishi tarixidagi muhim davrlardan hisoblanadi. bu davrda ibtidoiy jamoa tuzumida hayot kechirgan odamlar muzlikning orqaga siljishi bilan yangi hududlarni o‘zlashtirgan, o‘q-yoyni kashf etib, …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mezolit davri va uning o‘rganilishi"

5-mavzu: mezolit davri va uning o‘rganilishi reja: 1. mezolit haqida umumiy tasnif. 2. muzlikning chekinishi va o‘q-yoyning kashf etilishi 3. markaziy farg‘ona manzilgoxlari adabiyotlar: 1. karimov i.a. yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – t., 2008. 2. karimov i.a. tarixiy xotirasiz kelajak yo‘q. – t., 1998. 3. annayev t., tilovov b., xudoyberdiyev sh. boysun arxeologik yodgorliklari. – t., 1999. 4. kabirov j., sagdullayev a. o‘rta osiyo arxeologiyasi. – t., 1990. 5. sagdullayev a. qadimgi o‘rta osiyo tarixi. – t., 2004. tayanch so‘zlar mezolit, azil, tardenula, mikrolit, makrolit, kamalak, o‘q, garpun, jebel, machay, obishir, mezolit madaniyati. mezolit davri yodgorliklaridan biri machay g‘or makonidir. bu yodgorlik hisor tog‘ tizmasining ketmonchopti tog‘ining janubiy yonbag‘rida, mocha...

This file contains 17 pages in DOCX format (48.8 KB). To download "mezolit davri va uning o‘rganilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: mezolit davri va uning o‘rganil… DOCX 17 pages Free download Telegram