buddaviylik dinining tarixi va asosiy ta'limotlari

DOCX 11 pages 34.7 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 34.7 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

4-mavzu. buddaviylik dini reja: 1. buddaviylik dinining paydo boʻlish tarixi, asosiy ta’limotlari, oqimlari va manbalari. 2. tripitaka va buddaylikning muqaddas manbalari. 3. oʻzbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari (qoratepa, fayoztepa, dalvarzintepa) va hozirgi zamon. buddizm – dunyodagi eng yirik dinlar ichida qadimiylaridan biri hisoblanib, mil. av. vi – v asrlarda hindistonda vujudga kelgan. bu dinga e'tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlari: shri lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, indoneziya, mongoliya, koreya, vetnam, yaponiya, kombodja, birma, tailand, laosda va qisman evropa va amerika qit'alarida, rossiya federasiyasining tuva, buryatiya, kalmikiya respublikalarida istiqomat qiladilar. hozirgi kunda e'tiqod qiluvchilar soni jihatidan buddizm xristianlik, islom va hinduizmdan so'ng to'rtinchi o'rinni egallaydi. buddistlarning soni taxminan 700 mln. atrofida bo'lib, ulardan 1 mln. ga yaqini rohiblardir. buddizm bundan 2500 yildan avvalroq hindistonda diniy-falsafiy ta'limot sifatida vujudga kelib, unda ko'plab diniy manbalar va diniy yo'nalishlar mavjud. buddizm turli milliy va diniy an'analar bilan kelishuvchanligi sababli …

2 / 11

gini ta'kidlaydilar. bu ta'limot to'g'risida xabar beruvchi adabiyotlarda u siddxartxa, gautama (gotama), shakyamuni, budda, tadxagata, djina, bxagavan kabi ismlar bilan zikr etiladi. bu ismlar ma'nolari quyidagicha: siddxartxa – shaxsiy ism, gautama – urug'nomi, shakyamuni – "shakya qabilasidan chiqqan donishmand", budda – "nurlangan", tadxagata – «shunday qilib, shunday ketgan", djina – "g'olib", bxagavan – "tantana qiluvchi". ular ichida eng mashhuri "budda" bo'lib, shundan ushbu dinga buddizm nomi berilgan. bizgacha buddaning bir necha biografiyalari etib kelgan: "maxavostu" – milodning ii asrida yozilgan, "lalitavistara" – milodning ii – iii asrlarida yuzaga kelgan, "buddxacharita" – buddist faylasuflardan biri ashvagxosha tomonidan milodning i – ii asrlarida yaratilgan, "nidanakatxa" – milodning i asrida yozilgan va "abnixishkramansutra". mazkur biografiyalarda buddaning qaysi yillarda yashaganligi turlicha berilgan. ularda mil. av. ix – iii asrlar oralig'idagi har xil muddatlar ko'rsatiladi. rasmiy hisobga ko'ra, butama-budda mil. av. 623 yilda tug'ilib, 544 yilda vafot etgan. biroq ko'pchilik tadqiqotchilar uning tavalludi mil. av. …

3 / 11

fotiga guvoh bo'ladi. bundan qattiq ta'sirlangan shahzoda insoniyatni qiyinchilik va azobdan qutqarish yo'llarini izlash uchun saroyni tashlab ketadi. bu vaqtda u 30 yoshda edi. u beshta rohib bilan qishloqma-qishloq kezib yuradi. shu asnoda siddxartxa bir narsaga amin bo'ldi: bu yo'l uni o'z oldiga qo'ygan maqsad, ya'ni insoniyatni azob-uqubatdan qutqarish sari olib bormaydi va u rohiblar jamoasidan ajraladi. birmuncha vaqt changalzor o'rmonlarda kezib horib charchagach, bir daraxtning tagida dam olish uchun o'tiradi, va o'zicha, to haqiqatni topmaguncha shu erdan turmaslikka qaror qiladi. bu o'tirishning 49 kuni uning qalbidan "sen haqiqatni topding" degan sado keladi. shu paytda uning ko'z oldida butun borliq namoyon bo'ladi. u hamma joyda shoshilish, qayoqqadir intilishni ko'radi: hech bir joyda osudalik yo'q edi. hayot nihoyasiz uzoqlikni ko'zlab o'tib ketayotgan edi. inson aqli etmas bir kuch. trishna – yashash, mavjud bo'lish umidi barchaning tinchini buzar, halok qilar va yana qayta yaratar edi. mana endi budda kimga qarshi kurashish kerakligini …

4 / 11

b, 13 marta savdogar, 18 marta maymun, 12 marta tovuq, 8 marta g'oz, 6 marta fil, shuningdek, baliq, qurbaqa, kalamush, quyon qiyofalarida qayta tug'ilgan. jami 550 marta qayta tug'ilgan. u doimo qaerda, qay qiyofada tug'ilishini o'ziga o'zi belgilagan. so'nggi marta uni xudolar insoniyatni to'g'ri yo'lga boshlashi uchun inson qiyofasida yaratganlar. bu afsonalarning ba'zilariga ko'ra, er yuzida gautamaga qadar 6 ta budda o'tgan. shuning uchun buddizmning ba'zi muqaddas joylarida 7 ta ibodatxona barpo etilgan. 7 ta bodxa daraxti o'tkazilgan. ba'zi afsonalar 24 ta budda avlodi o'tgan desa, ba'zilari minglab buddalar o'tgan deb da'vo qiladi. ta'limoti. buddizm qadimiy hind diniy-falsafiy ta'limotlari asosida vujudga kelgan, o'ziga xos nazariyot va amaliyotdan iborat bo'lgan diniy tizimdir. budda yangi diniy qonun-qoidalar, rasm-rusumlar ishlab chiqmagan, balki har bir inson tug'ilish va o'lim mashaqqatlaridan qutulishi uchun amal qilishi lozim bo'lgan bir necha ko'rsatmalarni ishlab chiqdi, xolos. uning ta'limoti insonning xayolida, ishlarida va o'zini tutishida samimiy oliyjanoblik g'oyasini ilgari …

5 / 11

mashaqqat, ayriliq – ezilish, orzu-havasga etolmaslik – uqubat. dunyo tuzilishining asosiy qonuni bir-biriga bog'liqlik. hech bir narsa ma'lum sababsiz yaralmaydi. lekin har bir hodisa yoki harakatning birlamchi sababini aniqlash mumkin emas. shuning uchun buddizm dunyoni shu holicha qabul qilishga chaqiradi. buddizm ta'limotiga ko'ra, har qanday narsa yoki hodisa u xoh moddiy, xoh ma'naviy bo'lsin, dharma (element)lardan tashkil topgan. ular, o'z xususiyatiga ko'ra harakatsiz bo'lib, dharmalarni qo'zg'atuvchi kuch insonning xayol va so'zlaridir. ob'ektiv haqiqat bu doimiy ravishda o'zgarib turuvchi dharmalar oqimidir. harakatdagi dharmalar o'z mavjudligining besh shakli – tana, sezgi, his-tuyg'u, harakat, anglashni yaratadi. mazkur besh shakl insonni tashkil qiladi. inson ular yordamida yashaydi, borliq bilan aloqada bo'ladi, yaxshi yoki yomon ishlarni bajaradi. besh elementning o'zaro mavjudligi insonning o'limi bilan barham topadi. insonni tashkil qiluvchi besh shakl ( skandx) o'z navbatida qayta tug'iladi. yangi tananing xususiyatlari asos bo'luvchi besh natijani beradi: faoliyat, gumrohlik, xohish, istak va me'yor. bu jarayon "hayot g'ildiragi"ni …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik dinining tarixi va asosiy ta'limotlari"

4-mavzu. buddaviylik dini reja: 1. buddaviylik dinining paydo boʻlish tarixi, asosiy ta’limotlari, oqimlari va manbalari. 2. tripitaka va buddaylikning muqaddas manbalari. 3. oʻzbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari (qoratepa, fayoztepa, dalvarzintepa) va hozirgi zamon. buddizm – dunyodagi eng yirik dinlar ichida qadimiylaridan biri hisoblanib, mil. av. vi – v asrlarda hindistonda vujudga kelgan. bu dinga e'tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlari: shri lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, indoneziya, mongoliya, koreya, vetnam, yaponiya, kombodja, birma, tailand, laosda va qisman evropa va amerika qit'alarida, rossiya federasiyasining tuva, buryatiya, kalmikiya respublikalarida istiqomat qiladilar. hozirgi kunda e't...

This file contains 11 pages in DOCX format (34.7 KB). To download "buddaviylik dinining tarixi va asosiy ta'limotlari", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik dinining tarixi va … DOCX 11 pages Free download Telegram