o’rta asr iqtisodiy qarashlari

DOCX 20 pages 100.3 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 100.3 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

mavzu № 3: o’rta asr iqtisodiy qarashlari reja: 1. ‘buyuk ipak yo’li’ning markaziy osiyoda iqtisodiy munosabatlar rivojlanishidagi o’rni. 2. o’rta osiyodagi iqtisodiy g’oyalar. 3. amir temurning iqtisodiy qarashlari 4. shoxruh mirzo va mirzo ulug’bek davridagi iqtisodiy islohotlar 5. alisher navoiy iqtisodiy t’limoti. 6. zahiriddin muhammad bobur va boburiylar davri. 1. ‘buyuk ipak yo’li’ning markaziy osiyoda iqtisodiy munosabatlar rivojlanishidagi o’rni xitoy, hindiston, markaziy osiyo, yaqin sharq, yevropa davlatlarini bog’lovchi qadimgi savdo yo’li - buyuk ipak yo’li, deb ataladi. bu yo’l orqali asosan ipak eksport qilinganligi sababli ‘ipak yo’li’ nomi bilan shuhrat qozongan. bu yo’l m.av. ii asrdan to milodiy xv asrgacha, suv yo’llari rivojlanguncha xitoy, hindiston, markaziy osiyo, eron, yaqin sharq hamda o’rta yer dengizi mamlakatlari o’rtasidagi savdo-sotiq va madaniy aloqalarning rivojida muhim rol o’ynagan. manbalarga qaraganda sariq dengiz qirg’oqlaridan xuanxe daryosidagi sian shahridan boshlangan dastlabki yo’l lanchjou orqali dunxuanga kelgan (xutan), u yerda ikkiga ajralib, biri shimoli-g’arbga, ikkinchisi janubi-sharqqa yo’nalgan. …

2 / 20

i xitoydan ipak, xitoyga esa har xil gazlamalar, gilamlar va oyna, metall, zeb-ziynat buyumlari, qimmatbaho tosh va dorivorlar keltirilgan. xv-xvi asrlardan bu yo’lning ahamiyati ancha pasaydi, ammo markaziy osiyo respublikalarining siyosiy mustaqillikka erishuvi tufayli, bu yo’lni yanada jonlantirishga katta ehtiyoj tug’ildi. xitoy, qirg’iziston, o’zbekiston, turkmaniston, kaspiy dengizi orqali ozarbayjon, qora dengiz orqali yevropa (parij, rotterdam)ga yetkazuvchi yo’l loyihasi ishlab chiqildi va amalga oshirilmoqda. endi esa, moziyga qaytib, e‘tiborni o’rta osiyoning buyuk ipak yo’li o’rni va eksport potensialiga qaratsak. markaziy osiyoga, xususan, hozirgi o’zbekiston hududiga qiziqish avvaldan ma‘lum va bu har tomonlama (siyosiy, iqtisodiy jihatdan) ahamiyatli bo’lgan. tarixiy va hozirgi ma‘lumotlarga ko’ra bu hudud yer, suv, iqlim, tabiati, geografik o’rni, qazilma boyliklari, hayvonot dunyosi jihatidan ajralib turgan. aholining mehnatsevarligi, mirishkorligi, bunyodkorligi, kasbhunarga mehr qo’yganligi va ijodkorligi muhim ahamiyat kasb etgan. hudud zaminida turli-tuman boyliklar, ayniqsa oltin, kumush, boshqa rangli metallar va javohirlarning mavjudligi hamda serobligi shu soha hunarmandchiligi rivojida hal qiluvchi …

3 / 20

ishgan. tarixiy ma‘lumotlarga qaraganda, bir karvonda 500-1000 tagacha odam, ot, tuya, boshqa ulovlar, savdogarlar bilan birga diplomatlar, elchilar, hajga boruvchilar, harbiy qo’riqchilar bo’lgan. butun yo’l boshidan oxirigacha 120-150 kun davomida bosib o’tilgan. 2. o’rta osiyodagi iqtisodiy g’oyalar o’rta osiyo mustaqil davlatlarining tashkil topishi, yaqin va o’rta sharq mamlakatlari bilan aloqalarning kuchayishi ularning fan va madaniyatining yanada rivojlanishiga katta turtki bo’ldi. o’rta osiyo x– xiv asrlarda sharqda ilg’or ijtimoiy tafakkurlar rivojlangan bir markazga aylandi. bu davrda dunyoga mashhur bo’lgan abu nasr forobiy, abu ali ibn sino, yusuf xos hojib, nizomulmulk, amir temur, a.navoiy, z.bobur va boshqa ko’plab olim va shoirlar, davlat arboblari yetishib chiqdi. ularning asarlarida ham iqtisodiy fikrlar o’z aksini topgan. biz ularni quyida ko’rib chiqamiz. a.forobiyning iqtisodiy fikrlari o’rta asrda ilg’or iqtisodiy fikrlarni ilgari surgan buyuk mutafakkirlardan biri, aristotelning izdoshi, uning asarlarini tahlil qilgan ‘ikkinchi muallim’ abu nasr forobiy (870– 950) hisoblanadi. u ko’p qirrali olim bo’lib, o’z bilimini …

4 / 20

ylik yaratishdagi mehnat va mehnat qurollarining ahamiyatini, har xil hunar turlarini uqtirib o’tgach, qullikka keskin qarshi chiqdi. forobiy platonga o’xshab ideal tuzum to’g’risida fikr yuritdi. u kelajak haqida o’ylab, baxtga erishishning zarur va birlamchi shartini tashkil etuvchi o’zaro yordam va do’stlik tufayli bo’ladigan shaharni ideal shahar, deb hisoblagan; yer yuzida barcha xalqlarning o’zaro yordami asosida bir butun yagona jamiyat qurish mumkinligi to’g’risida, mahsulotlarni adolatli taqsimlash haqida fikrlar bildirgan. ammo forobiy mazkur o’zaro yordamning iqtisodiy asosi – mehnat mahsulotlarini ayirboshlashning zarurligini ko’rsatib bera olmadi. shu narsani qayd qilib o’tish kerakki, forobiy iqtisodiy masalalarni ikkinchi o’ringa surib qo’ydi. bu ayniqsa, uning davlat to’g’risidagi talqinida ko’rinadi, unda adolat o’rnatish, ommani ma‘rifatli qilish uning asosiy funksiyalaridan, deb e‘tirof etiladi. forobiyning mulkchilik to’g’risidagi qarashlari. abu nasr forobiy mulkchilik haqida fikr yuritib, mulkka egalik qilish, undan maqsadga muvofiq foydalanish, o’ziga to’q yashash to’g’risidagi ilg’or fikrlarni ilgari suradi. u odamlarga, avlodlarga zarar keltirmaydigan mol-mulk orttirish foydali ish …

5 / 20

... mulkni ehtiyot qilib saqlab, o’z ehtiyoji uchun ishlatsa, bu yomon hisoblanmaydi”. forobiyning mulkchilik to’g’risidagi iqtisodiy fikrlarining to’g’ri ekanligini hayotning o’zi ko’rsatib berdi. buni mamlakatimizda mulkdorlar sinfining shakllanib, ularning soni ko’payib, iqtisodiyotni rivojlantirishda roli ortib borayotgan hozirgi davrda forobiyning mulk va unga egalik qilish haqidagi g’oyalari yana ham faollashib borayotgani misolida ko’rish mumkin. forobiyning taqsimotga bo’lgan iqtisodiy qarashlari taqsimot forobiyning iqtisodiy qarashlarida o’ziga xos usulda talqin etiladi. uningcha, jamiyat va kishilar qo’lidagi mol-mulkni, nozne‘matlarni to’g’ri taqsimlash davlat miqyosidagi asosiy muammolardan biri hisoblanadi. taqsimot maqsadga muvofiq amalga oshirilmas ekan, ko’pchilik kishilar bachkanalashib ketadi, odamlar faqir ahvolga tushib qoladi. shu narsa ayonki, mavjud narsalar taqsimlanadi. shu bois maqsadga muvofiq taqsimotni amalga oshirishda forobiy mavjud bo’lgan barcha boyliklarni to’g’ri hisobga olishni nazrda tutadi. u shunday yozadi: “avvalo yer va joylarning miqdori, keyin ularning egalari va tutgan o’rinlari, so’ngra nihoyatda zarur narsalar bo’lgan oziq-ovqatlar, ekiladigan yerlar, saroy va shaxsiy uylar miqdori hisobga olinishi zarur”. …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’rta asr iqtisodiy qarashlari"

mavzu № 3: o’rta asr iqtisodiy qarashlari reja: 1. ‘buyuk ipak yo’li’ning markaziy osiyoda iqtisodiy munosabatlar rivojlanishidagi o’rni. 2. o’rta osiyodagi iqtisodiy g’oyalar. 3. amir temurning iqtisodiy qarashlari 4. shoxruh mirzo va mirzo ulug’bek davridagi iqtisodiy islohotlar 5. alisher navoiy iqtisodiy t’limoti. 6. zahiriddin muhammad bobur va boburiylar davri. 1. ‘buyuk ipak yo’li’ning markaziy osiyoda iqtisodiy munosabatlar rivojlanishidagi o’rni xitoy, hindiston, markaziy osiyo, yaqin sharq, yevropa davlatlarini bog’lovchi qadimgi savdo yo’li - buyuk ipak yo’li, deb ataladi. bu yo’l orqali asosan ipak eksport qilinganligi sababli ‘ipak yo’li’ nomi bilan shuhrat qozongan. bu yo’l m.av. ii asrdan to milodiy xv asrgacha, suv yo’llari rivojlanguncha xitoy, hindiston, markaziy osiyo, e...

This file contains 20 pages in DOCX format (100.3 KB). To download "o’rta asr iqtisodiy qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’rta asr iqtisodiy qarashlari DOCX 20 pages Free download Telegram