t.maltusning iqtisodiy qarashlari

DOC 28 pages 181.5 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 181.5 KB

File type DOC

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

9-mavzu. klassik iqtisodiy maktabga alternativ ta’limotlar reja: 1.t.maltusning iqtisodiy qarashlari 2. j.s. millning iqtisodiy qarashlari 3. j.b.seyning iqtisodiy ta’limoti 4. f.list va germaniya tarixiy maktab asoschilari p.j. prudon va k. rodbertusning iqtisodiy g’oyalari. 1.t.maltusning iqtisodiy qarashlari marksistik iqtisodiy fanda «marksist» bo’lmagan mualliflarni sharmanda qilish «an’anasi» bor edi. ehtimol, eng ashaddiy va qattiq tanqidga uchragan ingliz olimi tomas robert maltus g’oyalari bo’lsa kerak. uni nimalar deb atashmadi: kapitalizm himoyachisi (apologeti), odamlarning dushmani, fashizm ideologi. eng qiziqarli joyi shundaki, t.maltus nafaqat turli toifadagi sotsialistlarning, balki ularning asosiy muxolifatlari bo’lgan erkin bozor va xususiy tadbirkorlikning mutlaq ustunliklariga ishongan liberallarning ham g’azabini qo’zg’atgan. nega t.maltusni shunchalik yomon ko’rishgan? pessimizmi uchun, aholi farovonligini ancha oshirish mumkinligiga ishonmaganligi uchun. axir sotsialistlar ham, liberallar ham «baxtli kelajakka» ishongan. birinchisi, xo’jalik jarayonlarini ongli ravishda ijtimoiy tartibga solish tufayli umumiy farovonlikka erishishga umid qilgan bo’lsalar, ikkinchisi, turmush darajasini oshirish bozor mexanizmining amal qilishi va xususiy manfaatdorlik kuchi bilan ta’minlanishiga …

2 / 28

b boradi, oziq-ovqat mahsulotlarning o’sishi esa, ancha orqada qolib ketadi deb ishontirishga uringan. t.maltus aholining ko’payishini cheklovchi muayyan chora-tadbirlar qo’llanilmasa, insoniyat ocharchilikka duch keladi deb xulosa qiladi va bunday vaziyatdan chiqishning ikki yo’lini taklif etadi: birinchisi – epidemiyalar, urushlar, kasalliklar natijasida aholining kamayishi, bunda tabiatning o’zi kishilar bilan ularning yashash vositalari o’rtasida me’yorl nisbatning o’rnatilishiga qisman yordam beradi, ikkinchi yo’l – nikohdan voz kechish yoki kech turmush ko’rish, tug’ilishni kamaytirish. maltusning aholi nazariyasi (nufus qonuni) rikardo taklif qilgan iqtisodiy tamoyillariga amal qilinayotgan bir paytda iqtisodchilar uchun aholining ko’payishi muammosi dolzarb hisoblanar edi, ular aholi sonining oshib ketishining dahshatli natijalaridan qutilish uchun maltusning nazariyasida keltirilgan oilalarda homiladorlikdan saqlanish vositalaridan foydalanishni taklif qila boshladilar. bu xulosalar aholining homiladorlikdan saqlanish vositalariga nisbatan cherkov va keng ommaning doimo kuchli qarshiligi sababli nozik iboralar bilan taklif qilingan. makkuloxdan tashqari, o’sha davrdagi yetakchi iqtisodchilarining ko’pchiligining shaxsiy qarashlari homiladorlikdan saqlanishning turli vostilaridan foydalanish tarafdorlari bo’lishgan, lekin ular …

3 / 28

nufus qonunidagi” g’oyalari asosiy rol o’ynaydi. uzoq davom etadigan vaqt mobaynida ish haqi darajasi maltus ta’limotiga ko’ra ish haqi darajasi aholining yashash darajasi minimumiga teng bo’ladi va qolgan daromad ijara haqi va foydaga bo’linadi. shunday qilib rikardoning taqsimot nazariyasi maltusning aholi nazariyasiga butunlay bog’liqdir. 1830 yilning ikkinchi yarmiga kelib rikardoning iqtisodiy ta’limotlarini rad etuvchi ko’plab ma’lumotlar yig’ildi, o’sha vaqtlarda rikardo ta’limotining asosiy g’oyasi bo’lmish uzoq muddatga mo’ljallangan davrda daromadlar taqsimotidagi o’zgarishlarni tushuntirishga ojizlik qildi. t.maltusning yozishicha, uning kitobi nashrdan chiqqan kungacha bironta mamlakat o’z hududida aholi zichligi juda oshib ketganidan o’zini etarli hajmda iste’mol mollari bilan ta’minlash imkoniyatiga ega bo’lmagan. eng avvalo, tabiiy muhit imkoniyatlari bilan aniqlanuvchi iqtisodiyot o’zining ishlab chiqarish imkoniyatlari doirasidan chetga chiqishga qodir emas. t.maltus o’z nazariyasini asoslab berishda tuproq unumdorligining pasayib borish kontseptsiyasidan foydalangan. agar bitta er uchastkasining o’ziga ustma-ust mehnat sarflansa, u xuddi shunday nisbatda hosildorlikning o’sishiga olib kelmaydi, chunki hosildorlik faqat mehnatga emas, balki …

4 / 28

’lsa, asr oxiriga kelib u 8 mlrd. tashkil etadi, yashash vositalari esa to’rtdan birga ko’payadi. bu nazariya barcha iqtisodiy ta’limotlar ichida eng qayg’ulisi, eng ma’yusi hisoblanadi. t.maltusdan keyingi davrdagi iqtisodchilar uning xulosa va prognozlari asossiz ekanligini isbotlab berdilar. buning uchun odamlarga tuproq unumdorligini oshirish, t.maltus tasavvur qila olmagan oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish imkonini yaratib beruvchi fan-texnika yutuqlari asos bo’ldi. amerika iqtisodchisi j.l.saymonning tasdiqlashicha, insonning ijodkorligi va uning mevasi – texnik jarayon planetadagi aholining har qanday o’sishini kompensatsiyalashi va uning yuqori hayot darajasini ta’minlashi mumkin. ijtimoiy siyosatga munosabat. «nufus qonuni to’g’risida tajriba» asarining yozilishiga u.godvinning «ijtimoiy adolat to’g’risida» ocherki sabab bo’lgan. unda, daromadlarning adolatsiz taqsimlanishi – kambag’allikning asosiy sababidir, deb ko’rsatilgan va taqsimot mexanizmini takomillashtirish taklif etilgan. t.maltus esa ijtimoiy siyosatning hukumat va boshqa jamiyat tashkilotlar tomonidan olib borilishiga qat’iy qarshi bo’lgan. uning fikricha, kambag’allarga bo’lgan xayrixohlik ularning ahvolini yaxshilashga qodir emas, balki faqat vaziyatni keskinlashtiradi. aholining quyi tabaqalariga ko’rsatiladigan moliyaviy …

5 / 28

jtimoiy va xususiy xayrixohlikdan voz kechish zarur. hozirgi zamon iqtisodchilari t.maltusning ijtimoiy siyosatning ahamiyatiga bergan bahosiga qo’shilmaydilar. mehnatga yaroqsiz va kam ta’minlangan aholini qo’llab-quvvatlash hozirgi zamonaviy jamiyat iqtisodiy siyosatning zarur qismidir. bundan tashqari, xayriya faoliyati ijtimoiy va siyosiy barqarorlikni ushlab turish uchun ham zarur: kambag’allarning ko’payishi bunday barqarorlikka xavf solishi mumkin. biroq bunda faol ijtimoiy siyosatning salbiy tomonini ham hisobga olish zarur: u mehnatga va tadbirkorlik faoliyatiga bo’lgan qiziqishni susaytiradi. t.maltus o’zining «nufus nazariyasi»ni tarixiy material va faktlardan foydalangan holda asoslab berishga harakat qilgan. ammo u unumdorlikning pasayishi savoli bo’yicha o’z dalillarida jamiyatning ishlab chiqarish imkoniyatlarini muttasil kengaytirib boruvchi texnika taraqqiyotining ahamiyatini inkor etdi. masalan, xix asrning ikkinchi yarmida aqsh aholisi deyarli to’rt barobar ko’paydi, lekin shu bilan birga jamiyat a’zolarining o’rtacha daromadlari ham to’rt marta o’sdi. t.maltus aholi zich joylashgan mamlakatlarga qishloq xo’jaligi ishlab chiqarishi uchun tabiiy sharoiti yaxshi bo’lgan mamlakatlardan oziq-ovqat mahsulotlarini olib kelish imkonini beruvchi transport vositalarining …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "t.maltusning iqtisodiy qarashlari"

9-mavzu. klassik iqtisodiy maktabga alternativ ta’limotlar reja: 1.t.maltusning iqtisodiy qarashlari 2. j.s. millning iqtisodiy qarashlari 3. j.b.seyning iqtisodiy ta’limoti 4. f.list va germaniya tarixiy maktab asoschilari p.j. prudon va k. rodbertusning iqtisodiy g’oyalari. 1.t.maltusning iqtisodiy qarashlari marksistik iqtisodiy fanda «marksist» bo’lmagan mualliflarni sharmanda qilish «an’anasi» bor edi. ehtimol, eng ashaddiy va qattiq tanqidga uchragan ingliz olimi tomas robert maltus g’oyalari bo’lsa kerak. uni nimalar deb atashmadi: kapitalizm himoyachisi (apologeti), odamlarning dushmani, fashizm ideologi. eng qiziqarli joyi shundaki, t.maltus nafaqat turli toifadagi sotsialistlarning, balki ularning asosiy muxolifatlari bo’lgan erkin bozor va xususiy tadbirkorlikning mutlaq ustunli...

This file contains 28 pages in DOC format (181.5 KB). To download "t.maltusning iqtisodiy qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: t.maltusning iqtisodiy qarashla… DOC 28 pages Free download Telegram