geografiya fanlar tizimi

DOCX 10 pages 37.1 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.1 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: fan.fanlar tizimi. geografiya fanlar tizimi reja: 1. fan haqida tushuncha. 2. fanlar tizimi. 3. geografiya fanlar tizimi. tayanch iboralar: fan, fanlar tizimi, geografiya fanlar tizimi, iqtisodiy geografiya fanlar tizimi, maxsus geografiya fanlar tizimi, geodeziya va kartografiya, fanlar geografik qobiq. fan insonning ongli faoliyati maxsuli sifatida qadimgi yunonistonda vi-v asrlarda vujudga keldi. juda ko’p olimlarning fikricha fan bu insonning ongli faoliyatidir. fanning vazifasi esa borliq haqidagi bilimlarni ishlab chiqish va ularni nazariy jihatdan tartibga solishdir. fanning asosiy maqsadi esa ob’ektiv borliqni boshqarishni usullari va yo’llarini ishlab chiqishdan iboratdir. hozirgi paytda fanlar shartli ravishda uch qismga bo’linadi: -tabiiy fanlar; -ijtimoiy fanlar; -texnika fanlari; tabiiy fanlarga matematika, fizika, ximiya, geografiya, biologiya va geologiya fanlari kiradi. tabiiy fanlar oldida turgan asosiy vazifalardan biri fanlararo ahamiyatga ega bo’lgan muammolarni ishlab chiqishdir. hozirgi paytda tabiiy fanlar sohasidagi ilmiy-tadqiqot ishlari quyidagi yo’nalishlarda olib borilmoqda: -yerning, biosferaning, atmosferaning, dunyo okeanining tuzilishini, tarkibini va rivojlanishini o’rganish; -tabiatdan va …

2 / 10

hon hozirgidek fanga insoniyat va jamiyat oldida bunchalik buyuk ma’suliyat tushmagan edi. jamiyatning rivojlanishini, tabiiy va ijtimoiy hodisalarning boshqarish hamda ularni sodir bo’lishini va oqibatlarini bashorat qilishni faqat fan yordamida hal qilish mumkin. fanlarni uch guruhga bo’linishi shartlidir. chunki ayrim fanlarning ma’lum bir tarmog’i tabiiy fanlar tizimiga kirsa, boshqa tarmog’i ijtimoiy yoki texnika fanlari tizimiga kiradi. masalan, geografiya fani tabiiy fanlar tizimiga kiradi, ammo iqtisodiy geografiya ijtimoiy, geodeziya va kartografiya esa texnika fanlari tizimiga kiradi. geografiya eng qadimgi fanlardan bo’lib, o’z navbatida qator fanlar tizimidan iborat. geografiya fanlarini o’rganish ob’ekti geografik qobiqdir. geografiya fanlari quyidagi fanlar tizimidan iborat: - tabiiy geografiya fanlari tizimi; - iqtisodiy geografiya fanlari tizimi; - maxsus geografiya fanlari tizimi; - geodeziya va kartografiya[footnoteref:1]. [1: strahler, alan h, “introducing physical geography” (4 - bet)] like many other areas of study, geography can be regarded as having a number of subfields, each with a different focus but often …

3 / 10

lanadi; iqtisodiy geografiyaning o’rganish ob’ekti jamiyat-aholi, ijtimoiy ishlab chiqarish va ularning joylanishidir, u iqtisodiy-ijtimoiy fanlar qonuniyatlariga asoslangan holda rivojlanadi. tabiiy va iqtisodiy geografiya o’rtasida, huddi tabiiy va ijtimoiy fanlar o’rtasida bo’lganidek, chambarchas aloqa mvjud: tabiiy geografiya tabiatni jamiyat tomonidan foydalanish maqsadida o’rganadi. tabiiy geografiyaga (grekcha fizis-tabiat, geo-er, grafo-yozaman, tasvirlayman so’zidan olingan) yer xaqidagi fan deb ta’rif berilsa, bu juda umumiy ta’rif bo’ladi, chunki yerni turli jihatdan barcha tabiiy va tabiatshunoslik fanlari-geofizika, geologiya, botanika, zoologiya, geoximiya va boshqa fanlar o’rganadi. tabiiy geografiya predmetining aniqroq ta’rifi, birinchidan, tabiatning geografiya fani o’rganadigan chegaralarini aniqlab olish, ikkinchidan, geografiyaning unga yaqin bo’lgan fanlar bilan o’zaro munosabatlarini belgilab olishni taqazo etadi. tabiat g’oyatda xilma-xildir. materiyaning ba’zi shakllari yerning qobiqlari uchungina xos bo’lib, ular sayyoramizdan tashqarida, koinotda tamomila boshqachadir. yer shari yuzasida: yer po’stining ma’lum bir chuqurligi bilan atmosferaning ma’lum bir balandligigacha bo’lgan qismida maxsus moddiy tizim vujudga kelgan. sayyoramizning ushbu ustki qobig’i uchun moddalarning uch holatda: …

4 / 10

arayonida uning o’ziga xos murakkab va bir butun tabiiy tizim vujudga kelganki, uni geografik qobiq deb ataladi. geografik qobiqning hozirgi bosqichidagi eng muhim xususiyati unda odamzodning mavjudligidir. geografik qobiqni inson uchun yashaydigan muhit deb atash qabul qilingan. geografik qobiqning yuqorigi va quyi chegarasi hayot tarqalgan joylar chegarasiga to’g’ri keladi. geografik qobiq o’rtacha balandligi 11 km bo’lgan troposferaning, yer yuzasidagi qalinligi okeanlarda 11 km gacha boradigan butun suv qobig’ini hamda litosferaning yuqorigi 2-3 km qatlamni o’z ichiga oladi. geografik qobiqdan tashqarida hamma narsa unga nisbatan tashqi narsalar hisoblanadi. bularga atmosferani yuqori qatlamlari, yerning ichki qismi ham kiradi. binobarin geografiya butun yer haqidagi fan emas, balki yerning muayyan va yupqa qobig’i bo’lgan geografik qobiqni o’rganadi. mazkur qobiq doirasida xam tabiatni qator fanlar (ekologiya, biologiya, okeanografiya, gidrologiya, mateorologiya va x.k) ham o’rganishadi. mazkur fanlarni har biri yer yuzasidagi tabiiy tizimning ma’lum bir tomonini tadqiq etadi. ammo uni har tomonlama, kompleks o’rganmaydi. geografik qobiqni …

5 / 10

yasi kiradi. umumiy yer bilimining o’rganish ob’ekti geografik qobiqdir. geografik qobiqning tarkibiy qismlari: tog’ jinslari, suvlar, havo, tirik modda va boshqalar har xil ko’rinishda bo’lishi mumkin (qattiq, suyuq, gaz). yerdagi barcha kimyoviy elementlar geografik qobiqda mavjud. geografik qobiqqa quyosh va koinotdan keladigan issiqlikdan tashqari yerning ichki qismidan ham issiqlik kelib turadi. geografik qobiqning tarkibiy qismlari orasida doimo modda va energiya almashinuvi sodir bo’lib turadi. ushbu almashinuv havo va suv xarakati, yer osti va yer usti suvlarining hamda muzlarning xarakatida namoyon buladi. geografik qobiqning tarkibiy qismlarini o’zaro ta’siri natijasida uning eng muhimi xususiyatlaridan biri bo’lgan, yaxlitlik va bir butunlikning namoyon bo’lishiga olib keladi. materiklar yuzasida litosfera (tog’ jinslari va relyef), atmosfera (havo massalari va yog’inlar), gidrosfera (er osti va ustki suvlari, muzlar), biosfera (mikroorganizmlar, o’simlik va xayvonot dunyosi)ning o’zaro ta’siri natijasida turli tabiatga ega bo’lgan xududlarning muayyan turlari, ya’ni o’rmonlar, botqoqliklar, dashtlar, cho’llar, tundra va boshqalar vujudga keladi. mazkur hududlarning landshaftlarini …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geografiya fanlar tizimi"

mavzu: fan.fanlar tizimi. geografiya fanlar tizimi reja: 1. fan haqida tushuncha. 2. fanlar tizimi. 3. geografiya fanlar tizimi. tayanch iboralar: fan, fanlar tizimi, geografiya fanlar tizimi, iqtisodiy geografiya fanlar tizimi, maxsus geografiya fanlar tizimi, geodeziya va kartografiya, fanlar geografik qobiq. fan insonning ongli faoliyati maxsuli sifatida qadimgi yunonistonda vi-v asrlarda vujudga keldi. juda ko’p olimlarning fikricha fan bu insonning ongli faoliyatidir. fanning vazifasi esa borliq haqidagi bilimlarni ishlab chiqish va ularni nazariy jihatdan tartibga solishdir. fanning asosiy maqsadi esa ob’ektiv borliqni boshqarishni usullari va yo’llarini ishlab chiqishdan iboratdir. hozirgi paytda fanlar shartli ravishda uch qismga bo’linadi: -tabiiy fanlar; -ijtimoiy fanlar; -texnik...

This file contains 10 pages in DOCX format (37.1 KB). To download "geografiya fanlar tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: geografiya fanlar tizimi DOCX 10 pages Free download Telegram