institutsional iqtisodiyot fani haqida maʼlumot

DOCX 39 sahifa 186,9 KB Bepul yuklash

39 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 186,9 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 39

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 39

1-mavzu: “institutsional iqtisodiyot” fani paydo bo‘lishi, predmeti va rivojlanishi 1.1. institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tarixi institutsional nazariya avval klassik siyosiy iqtisodning, so‘ngra esa ekonomiksning mug‘olib ta'limot sifatida paydo bo‘lib, rivojlangan. amerikalik iqtisodchi ben seligmen institutsionalizmni «formalizmga qarshi g‘arayon», ya'ni iqtisodiy nazariyada nafaqat rasmiy modellarni va qat'iy mantiqiy qoidalarni, balki butun jonli hayotni aks ettirishga intilish sifatida tavsifladi. amerikalik iqtisodiy tafakkur tarixchisi robert l.xaylbronerning ta'kidlashicha, «nihoyat, iqtisodiy fan o‘zining avvalgi saltanati – ishlab chiqarish va taqsimlash saltanatining tor doirasidan tashqariga chiqdi va endi u o‘zining oilaviy munosabatlardan tortib to sportgacha, antropologiyadan tortib to davlat huquqigacha cho‘zilgan keng hududga bo‘lgan huquqlarini e'lon qilishi mumkin». 1.1-rasm. institutsionalizmning shakllanishi manba: institutsional iqtisodiyot: nazariya va amaliyot. o‘quv – uslubiy qo‘llanma. nijniy novogorod, 2012.-70b. institutsionalizm iqtisodiy nazariyaning avvalgi eng yaxshi maktablarining quyidagi nazariy-metodologik yutuqlarini o‘z ichiga oldi: · matematik apparat va neoklassikaning marjinal prinsiplari; · germaniyadagi tarixiy maktabning metodologik vositalari; · d.rikardo rentasi nazariyasining …

2 / 39

sik nazariyaning asosiy tamoyillari ikki qismdan iborat. asosiy tamoyillarning birinchi qismini klassikaning “eski” tamoyillari, ikkinchi qismni esa, neoklassikaning “yangi” tamoyillari tashkil etadi. “eski” tamoyillar “qat'iy negiz” bo‘lsa, “yangi” tamoyillar neoklassikaning «himoya qobig‘i»ni tashkil etadi. “eski” tamoyillarga quyidagilar kiradi: · bozorda hamma vaqt muvozanat mavjud, u yagona pareto (val'ras- errou-dobre) optimumi talablariga mos keladi; · bozorda individlar tomonidan oqilona tanlov amalga oshiriladi; · individlarga tashqi omillar ta'sir ko‘rsatmaydi, ularning biror holatni afzal bilishi barqaror va ekzogen xususiyatga ega; · xarajatlarning yagona turi – ishlab chiqarish xarajatlari hisobga olinadi. ayni chog‘da ayirboshlash xarajatlari e'tiborga olinmaydi. “yangi” tamoyillarga ko‘ra: · bozorda ayirboshlashni amalga oshirish uchun resurslarning xususiy mulkni tashkil etishi asosiy zamin hisoblanadi; · individlarda bitim to‘g‘risidagi barcha axborot mavjud; · ayirboshlash chegaralari kamayib boruvchi foydalilik tamoyili asosida hamda resurslarning dastlabki taqsimlanishidan kelib chiqib, belgilanadi. «eski» institutsionalizm nazariyasining mohiyatini yanada to‘liqroq ko‘rib chiqish uchun ushbu ilmiy yo‘nalishning ko‘zga ko‘ringan vakillari t.veblen, k.polan'i va …

3 / 39

iy bozorlar tabiiy evolyusiyasining natijasi emas, balki davlatning aralashuvi orqali barpo etilgan. t.veblen «bekorchi sinf nazariyasi» (1899) [32] asaridagi odatlar to‘g‘risidagi tahlilda xolizm metodologiyasini qo‘llaydi. odatlar individlarning bozordagi, siyosiy sohadagi, oiladagi xatti-harakatlari doiralarini belgilab beruvchi institutlardan biri hisoblanadi. insonlar xatti- harakati veblen tomonidan ikkita juda qadimiy odatdan kelib chiqib, ta'riflanadi. bu odatlarni u raqiblik hissiyoti (boshqalardan birinchi bo‘lish, umumiylikdan ajralib turish istagi) va mahorat hissiyoti (halol va samarali mehnat qilishga moslashish) deb nomlaydi. t.veblenning fikriga ko‘ra, raqiblik hissiyoti mulkchilik va bozordagi raqobatning asosida yotadi. ushbu hissiyotning o‘zi individ o‘z tanlovini amalga oshirishda o‘z foydaliligini ko‘paytirishni emas, balki 4 boshqalarning ko‘z o‘ngida o‘z nufuzini oshirishni ko‘zlovchi «oshkora iste'mol»ni izohlaydi. masalan, sotib olmoqchi bo‘lgan avtomobilni tanlashda iste'molchi uning narxi va texnik xususiyatlariga emas, balki muayyan rusumdagi mashinaga egalik qilish orqali ta'minlanadigan nufuzga e'tiborni qaratadi. nihoyat, “eski” institutsionalizm namoyondasi j.k.gelbreyt o‘z tahlilini axborot va axborot almashuvining ishtirokchilar o‘rtasida taqsimlanishi masalalaridan boshlaydi. uning asosiy …

4 / 39

balki ularni ishontirish uchun reklamadan faol foydalanuvchi korporatsiyalar manfaatlari ortishidan kelib chiqadi. bozor iqtisodiyoti munosabatlarining jadal rivojlanishi barobarida iqtisodiy tadqiqotlar ko‘lami yanada kengaydi va chuqurlashdi. bu bilan hozirgi zamon iqtisodiy ta'limotlarining yirik yo‘nalishlari shakllandi. hozirgi zamon iqtisodiy ta'limotlarini o‘rganishning eng keng tarqalgan yondashuvlariga ko‘ra, ular uchta yo‘nalishni o‘z ichiga oladi: neoklassika, institutsionalizm va keynschilik. biroq, mamlakatimizda mazkur yo‘nalishlar – ayniqsa, institutsionalizm yo‘nalishi sohasidagi ilmiy-nazariy, o‘quv-uslubiy jabhalar yaxlit bayon etilgan adabiyotlarni yetarli, deb bo‘lmaydi. institutsionalizmning nazariy yo‘nalish sifatida shakllanishi bevosita klassik va neoklassik nazariyalar bilan bog‘liq. binobarin, neoklassika tamoyillaridagi yuqorida ko‘rsatilgan cheklovlarni hisobga olgan holda, bozor modelini tuzishga yo‘naltirilgan nazariya – institutsionalizm hisoblanadi. ushbu nazariyaning tadqiqot markazida institutlar – insonlar tomonidan barpo etiladigan va o‘zaro hamkorlikni tarkiblovchi siyosiy, iqtisodiy hamda ijtimoiy me'yor va qoidalar turadi. institutsional nazariyaning ko‘p sonli masalalarini yorituvchi adabiyotlarda [31, 39, 40, 50, 56] institutsionalizm turli yo‘nalishlarining metodologik xususiyatlari to‘g‘risidagi fikr-mulohazalarga katta ahamiyat berilgan. “eski” institutsionalizm bilan neoinstitutsionalizmda …

5 / 39

iyosatdan iqtisodiyot tomon borsalar, neoinstitutsionalistlar bunga to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarama-qarshi yo‘ldan boradilar, ya'ni ular o‘z tahlilida neoklassik iqtisodiy nazariya vositalariga tayanadi, zamonaviy mikroiqtisodiy usullarni qo‘llagan holda siyosiy va huquqiy muammolarni o‘rganadi. 2) “eski” institutsionalizm asosan induktiv usulga asoslanib, alohida holatlardan umumlashtirishga intildi, natijada, qator iqtisodchilarning fikricha, umumiy institutsional nazariya yuzaga kelmadi; neoinstitutsionalizm deduktiv yo‘ldan borib, neoklassik iqtisodiy nazariyaning umumiy tamoyillaridan ijtimoiy hayotning muayyan hodisalarini izohlashga intilmoqda. 3) “eski” institutsionalizm radikal iqtisodiy tafakkur oqimi sifatida asosiy e'tiborni insonlar manfaatlarini himoyalovchi jamoalar (asosan, kasaba uyushmalari va hukumat) xatti-harakatiga qaratdi; neoinstitutsionalizm qaysi jamoa a'zosi bo‘lish uning uchun foydali ekanligini o‘z manfaatlariga amal qilgan holda hal etuvchi mustaqil individga e'tibor qaratadi. 4) “eski” institutsionalizm metodologik xolizmdan foydalanadi, uni umumiy tarzda quyidagicha ta'riflash mumkin: “institutlar birlamchi, individlar ikkilamchi”. ushbu holat neoinstitutsional nazariyaga asos qilib olindi. shu nuqtai nazardan “eski” va “yangi” institutsional maktablarni o‘zaro farqlash lozim. ingliz iqtisodchisi j.xodjson [55] u yoki bu yo‘nalishga mansub olimlarni quyidagicha …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 39 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"institutsional iqtisodiyot fani haqida maʼlumot" haqida

1-mavzu: “institutsional iqtisodiyot” fani paydo bo‘lishi, predmeti va rivojlanishi 1.1. institutsional nazariyalarning paydo bo‘lishi va rivojlanishi tarixi institutsional nazariya avval klassik siyosiy iqtisodning, so‘ngra esa ekonomiksning mug‘olib ta'limot sifatida paydo bo‘lib, rivojlangan. amerikalik iqtisodchi ben seligmen institutsionalizmni «formalizmga qarshi g‘arayon», ya'ni iqtisodiy nazariyada nafaqat rasmiy modellarni va qat'iy mantiqiy qoidalarni, balki butun jonli hayotni aks ettirishga intilish sifatida tavsifladi. amerikalik iqtisodiy tafakkur tarixchisi robert l.xaylbronerning ta'kidlashicha, «nihoyat, iqtisodiy fan o‘zining avvalgi saltanati – ishlab chiqarish va taqsimlash saltanatining tor doirasidan tashqariga chiqdi va endi u o‘zining oilaviy munosabatlardan tortib ...

Bu fayl DOCX formatida 39 sahifadan iborat (186,9 KB). "institutsional iqtisodiyot fani haqida maʼlumot"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: institutsional iqtisodiyot fani… DOCX 39 sahifa Bepul yuklash Telegram