tilshunoslikda lingvistik tadqiqotlar

PPTX 21 стр. 817,9 КБ Бесплатная загрузка

21 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 817,9 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 21

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 21

o’zbekiston milliy universiteti o’zbek filologiyasi fakulteti filologiya va tillarni o’qitish o’zbek tili 416-guruh talabalari erkinova sevinch va soyibova mavludalarning lingvistik tadqiqot metodogiyasi va antroposentrezm fanidan tayyorlagan slaydi mavzu: tilshunoslikda lingvistik tadqiqotlar reja: 1.jahon tilshunosligida sotsiolingvistik tadqiqotlar 2.o’zbek tilshunosligida sotsiolingvistik tadqiqotlar 3.tadqiqotlarda til siyosatiga oid yondashuvlar ma’lumki hech bir til kishilik jamiyatidan ayro holda paydo bo‘lmagan va shu bilan birga ayro tarzda mavjud bo‘la olmaydi ham. til va jamiyat har doim uzviy aloqadorlikda rivojlanadi. shu bois ham xx asrda tilni jamiyat va uning a’zolari bo‘lgan til egalari bilan birgalikda o‘rganish boshlandi.natijada 1963-yildan boshlab yangi bir tadqiqot yo‘nalishlari shakllana boshladi. bu termin sifatida ilk bor aqshda 1952-yilda (g.karri tomonidan) fanga kiritilgan “sotsiolingvistika” fani edi. “sotsiolingvistika(lot societas — jamiyat va lingvistika) — tilshunoslik, sotsiologiya (jamiyatshunoslik), ijtimoiy psixologiya va etnografiya fanlari tutashmasida rivojlanuvchi va tilning ijtimoiy tabiati, uning ijtimoiy vazifalari, tilga taʼsir koʻrsatish mexanizmi hamda tilning jamiyat hayotida tutgan oʻrni bilan bogʻliq koʻplab muammolar …

2 / 21

id bilimlarni qanday qilib avtomatik tarzda oson o'rganishlariga e’tibor qaratilgan. sotsiolingvistika tilshunoslikning qisman antropologiyadan, qisman etnografiyadan, qisman sotsiologiyadan va qisman dialektologiyadan nazariy va uslubiy jihatlarni shartli ravishda o‘zlashtirgan ko‘p tarmoqli sohasidir. dell haymesning antropologiya va folklorga asoslangan ilmiy ishlari, jon gumperz va uning o‘zaro muloqotga doir etnografik tadqiqotlari, joshua fishman va uning til sotsiologiyasi hamda vilyam labovning lingvistik variantlar ta’limoti ushbu sohani vujudga kelishiga asos bo‘lgan izlanishlardir. figueroaning keltirgan ma'lumotlariga ko'ra, sotsiolingvistikadagi ushbu uchta asosiy yo'nalishlar o‘zining falsafiy asoslariga ega: hymes ishi relyativizm doirasida,labovning variatsionistik yondashuvi realizmga asoslangan va gumperzga ko’ra ijtimoiy ma’noni talqin qilish so’zlovchi niyatining kontekstda namoyon qilinishi asosiga qurilgan. sotsiolingvistik tadqiqotlarda “fieldwork” metodi (ya’ni intervyu yoki tabiiy muhitda insonlarning tildan qanday foydalanishlarini kuzatishga asoslangan metod) usullaridan foydalanishni xix asr oxiri va xx asr boshlarida aqshda hind tillarini o'rgangan antropologik va etnografik tadqiqotlar olib borgan tilshunoslar (frants boas, edvard sapir yoki leonard bloomfild), afrika, osiyo yoki avstraliyadagi tub …

3 / 21

qiziqish va e’tibor bilan qaraganliklarini ko‘rsatadi. xususan, j.a.fishmanning "til jamiyatidagi ma'ruzalar" ("readings in the society of language") nomli 50-yillarning lingvistlari, sotsiologlari, madaniyat antropologlari, dialektologlari va kommunikatsiya (muloqot) sohasi turli mutaxassislarining maqolalarida sotsiolingvistikaga oid muammolar ko'tarib chiqildi. kitobning "so'zboshi"sida j.a.fishman "til sotsiologiyasi" va "sotsiolingvistika" terminlarining sinonim sifatida qo'llanishiga e'tibor qaratadi. shuningdek, aqshda d.xayms “nutq etnografiyasi”, u.labov “nyu-yorkda ingliz tilining ijtimoiy stratifikatsiyasi”, j.o.gersler “til sotsiologiyasi” asarlari bilan; x.p.ronan, a.d.grimsho, a.keypel, s.m.ervin-tripp, u.braytlar qator ilmiy izlanishlari bilan sotsiolingvistika rivojiga munosib hissalarini qo‘shgan. yuqorida sanab o‘tilgan olimlar va ulardan so‘ng yana ko‘plab tilshunos va sotsiologlar, sotsiolingvistlar amerikada hukm surgan lisoniy vaziyatni va aqsh hukumati yuritgan til siyosatini tahlil qilishga urinishgan. amerika sotsiolingvistikasi o‘tgan asrning 60-yillarida butunlay boshqa metodologik prinsiplar bilan, deskriptiv lingvistikaningasosiy qoidalariga reaksiya tarzida paydo bo‘ldi. amerika sotsiolingvistik tadqiqotlarida ijtimoiy-tilmunosabatlariningdiqqat bilan qilingan nazariy tadqiqotiga va aniq tahliliga intilish kuzatiladi. qayd qilish kerakki, til qo‘llanilishining variantlariga bog‘liq bo‘lgan o‘zaro munosabatlarni o‘rganish vazifasini yanada aniqroq …

4 / 21

tlarning metodlarini qo‘llash xarakterlidir. tilshunoslar o‘rtasida amerikalik olimlar sepir-uorfning farazi ommaviy bo‘lib qolishda davom etmoqda, unga ko‘ra tilning va jamiyatning bog‘liqligi an’anaviy “jamiyat – til” sxemasi bo‘yicha emas, balki teskari “til - jamiyat” sxemasi asosida ko‘rib chiqilishi lozim, chunki tilning o‘ziga xosligi, uorfning fikricha, jamiyatning ma’naviy va moddiy hayotini shart qilib qo‘yadi, mazkur tilda so‘zlovchilar uchun “olam manzarasini” idrok qilishda o‘ziga xos iz qoldiradi. ba’zi bir amerikalik tadqiqotchilar tilni fikrlash va munosabatning instrumenti emas, balki faoliyatning bir turi, til madaniyatning o‘ziga xos indikatori deb qaraydilar, bundan shu narsa kelib chiqadiki, tilni o‘rganish uning madaniy vazifalarini va madaniyatni shakllantirishdagi rolini o‘rganishdir. "fieldwork" metodi sotsiolingvistikada eng muhim masalalardan biri bu til siyosati masalasidir. j.fishman va o.garsiya kabi ba'zi olimlar uni sotsiolingvistikaning bir qismi deb hisoblashadi. boshqa tomondan esa, b.spolskiy, kaplan va j.bianko kabi boshqa bir nechta olimlar til siyosati amaliy tilshunoslikning bir tarmog‘i ekanligini ta’kidlaydilar. tabiiyki, til siyosati hamda tilga oid siyosat …

5 / 21

arda haugen (1966), kloss (1966) yoki fishman (1968) kabi olimlar ishlarida ko‘rish mumkin. ularda dastlab tilni planlashtirish jihatiga e’tibor qaratilgan edi. masalan, risento shunday deydi: “men ataylab “til siyosati”ni “tilni planlashtirish” degan o‘ta murakkab atama sifatida ishlataman. chunki til siyosati tadqiqotlari nafaqat hukumat va boshqa siyosiy tashkilotlarning rasmiy va norasmiy hujjatlari bilan, balki tildan foydalanish va ijtimoiy munosabatlarga ta’sir ko‘rsatuvchi tarixiy va madaniy jarayonlar bilan ham bog‘liq”. risentoning so‘zlariga ko‘ra, bugungi kunda tadqiqotchilar tomonidan hal qilinishi kerak bo‘lgan eng muhim savol: “nima uchun odamlar turli sohalarda belgilangan funksiyalar uchun ma’lum tillar va variantlardan foydalanishni afzal ko‘rishadi (yoki ulardan foydalanishni to‘xtatadilar) va bu tanlovlarga qanday omillar ta’sir qiladi, shuningdek qanday qilib ular rasmiy til siyosatiga oid qarorlarni qabul qilishga ta’sir ko’rsatadi’’. til siyosatini amalga oshirish dunyoning turli davlatlarida turlicha. buni ko‘pincha til siyosatining ma’lum bir tarixiy sabablarga asoslanishi bilan izohlash mumkin. xuddi shunday, davlatlar biron bir til siyosatini amalga oshirishlarining aniqlik …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 21 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tilshunoslikda lingvistik tadqiqotlar"

o’zbekiston milliy universiteti o’zbek filologiyasi fakulteti filologiya va tillarni o’qitish o’zbek tili 416-guruh talabalari erkinova sevinch va soyibova mavludalarning lingvistik tadqiqot metodogiyasi va antroposentrezm fanidan tayyorlagan slaydi mavzu: tilshunoslikda lingvistik tadqiqotlar reja: 1.jahon tilshunosligida sotsiolingvistik tadqiqotlar 2.o’zbek tilshunosligida sotsiolingvistik tadqiqotlar 3.tadqiqotlarda til siyosatiga oid yondashuvlar ma’lumki hech bir til kishilik jamiyatidan ayro holda paydo bo‘lmagan va shu bilan birga ayro tarzda mavjud bo‘la olmaydi ham. til va jamiyat har doim uzviy aloqadorlikda rivojlanadi. shu bois ham xx asrda tilni jamiyat va uning a’zolari bo‘lgan til egalari bilan birgalikda o‘rganish boshlandi.natijada 1963-yildan boshlab yangi bir tadqiqot y...

Этот файл содержит 21 стр. в формате PPTX (817,9 КБ). Чтобы скачать "tilshunoslikda lingvistik tadqiqotlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tilshunoslikda lingvistik tadqi… PPTX 21 стр. Бесплатная загрузка Telegram