jaqtiliq tezligi ha’m oni o’lshew usillari

DOCX 25 pages 310.9 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 310.9 KB

File type DOCX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

ózbekstan respublikasi jоqari hám оrta arnawli bilim ministrligi berdaq atindaǵi qaraqalpaq mámleketlik universiteti fizika fakulteti fizika kafedrasi fizika fakultetiniń 2a-kurs studenti perdebaev armannıń kurslıq jumısı jaqtiliq tezligi ha’m oni o’lshew usillari qabılladı: prof. b.abdikamalov no’kis 2020 mazmuni kirisiw 1.1 jaqtiliq tezligi ha’m oni o’lshew usillari 1.2 maykelson ta’jriybesi tiykarg’i bo’lim juwmaqlaw paydalanilg’an a’debiyatlar kirisiw jarıqlıq — insan kózi sezetuǵın (terbelis chastotası 4, 0yu14—7, 5yu14 gs) elektromagnit tolqınlar. bul vakuumdz. tolqın uzınlıǵı ~ 400 nm den ~ 760 nm ge shekem bolǵan tolqınlar uzınlıǵına moye keledi. spektrning infrakizil nurlanıw hám ultrafioletoviy nurlanıw tarawları da jarıqlıq dep ataladı. spektrning infraqızıl nurlanıw tarawı menen rentgen nurları arasında keskin shegara joq. hár qıylı yoritqichlar (quyash, juldızlar, elektr lampochkalar hám basqa ) jarıqlıq shıǵaradı. jarıqlıq tolqın ózgeshelikke hámde korpuskulyar ózgeshelikke iye. birpara hádiyseler (difraksiya, interferensiya, qutblanish) de jaqtılıqnıń tolqın ózgesheligi, basqa hádiyseler (fotoeffekt, lyuminessensiya, atom hám molekulalar spektrlari) de korpuskulyar ózgesheligi kórinetuǵın boladı. jaqtılıqnıń tolqın …

2 / 25

. jarıqlıq aǵımı birligi etip lyumen qabıl etilgen. sirtning sáwlelendirilmektesi sırtqa túsip atırǵan jarıqlıq aǵımı, yaǵnıy jarıqlıq kvantı qısıqlıǵı menen anıqlanadı. 1 sm2 sırtqa túsip atırǵan 1 lyumen jarıqlıq aǵımı fot (f) menen ańlatpalanadı. fot menen bir qatarda radfot (radiatsiya ) isletiledi. tınıqlıq sırtqa tik túsip atırǵan jarıqlıq kúshi menen olshenedi; tınıqlıq birligi — stilb (sb). fotometriyada jarıqlıq energiyası joul, jarıqlıq aǵımı vattlar menen olshenedi. jarıqlıq basımı — jaqtılıqnıń onı qaytaratuǵın hám yutuvchi denelerge, zarralarga, sonıń menen birge, ayırım molekula hám atomlarga kórsetetuǵın tásiri. jarıqlıq basımı haqqındaǵı boljawdı birinshi ret 1619 jılda i. kepler kometa quyrıqlarınıń quyash shamalasıdan ushıp ótiwidegi iyiwin túsindiriw ushın isletgen edi. 1873 jılda j. k. maksvell elektromagnit teoriya tiykarında jarıqlıq basımı úlkenligin esaplap chikdi. ol eń kúshli jarıqlıq dárekleri (quyash, elektr yey) ushın da júdá kishi muǵdar eken. jer sharayatında ol yonaki hádiyseler (konveksion toklar, radiometrik kúshler) menen nıqaplanadı. usınıń sebepinen, jarıqlıq basımın sap halda ólshew …

3 / 25

strofizika hám atom tarawlarıda júdá za’ru’rli bolıp tabıladı. lazerlar payda bolıwı menen jarıqlıq basımınan hár qıylı tarawlarda paydalanıw múmkinshiligi keskin kengaydi (qarang kompton effekti, myossbauer effekti hám b.). jarıqlıq vektorı (jarıqlıq maydan teoriyasıda ) — jarıqlıq energiyasınıń úlkenligin hám kóshirilish baǵdarını aniklab beretuǵın jarıqlıq aǵımı qısıqlıǵını ańlatadıǵan vektor. ol fotometriyada ámeliy áhmiyetke iye, onıń járdeminde jaqtılıqnıń kólem qısıqlıǵı, jarıqlıq aǵımınıń yutilishi, sirtning kórsetilgenligi hám b. aniklanadi. jarıqlıq kvantı — foton energiyası. jarıqlıq tolqın tarqatıw menen birge korpuskulyar, yaǵnıy kvant tábiyatǵa da ıyelewin m. plank tastıyıqlaǵan. plank teoriyasıǵa kóre, jarıqlıq statiyanıń atom, molekulalarınan úzliksiz aǵıs formasında emes, bálki anıq muǵdardaǵı ayırım úlesler formasında shıǵadı hám olarǵa sonday úlesler formasında yutiladi. bul úlesler kvantlar bolıp tabıladı. fotoeffekt hádiysesin sol teoriyaǵa tıykarlanıp túsindiriw múmkin. kvant mexanika nızamları da sol teoriyaǵa tiykarlanǵan. jarıqlıq kúshi — ko'rinuvchi nurlanıw dereginiń arnawlı bir jóneliste jarıqlanıwın ańlatadıǵan jarıqlıq úlkenligi. jarıqlıq deregiden keńislikdegi múyesh birligi o. de tarqalıp atırǵan …

4 / 25

qlıq aǵımı dep ataladı, yaǵnıy f= w/t, bunda f — jarıqlıq aǵımı ; t — jarıqlıq túsip atırǵan waqıt aralıǵı ; w — sirt arqalı ótip atırǵan, yaǵnıy keńislikdegi múyesh o. de tarqalıp atırǵan jarıqlıq energiyası. eger w — noqatlıq derekten barlıq jónelisler boyınsha tarqalıp atırǵan jarıqlıq energiyasını ańlatpalasa, f — tolıq jarıqlıq aǵımın ańlatadı. jarıqlıq aǵımınıń ólshem birligi etip lyumen (lm) qabıl etilgen. ol jarıqlıq kúshi 1 qd bolǵan derektiń keńislikdegi múyesh 1 sr de payda etatuǵın jarıqlıq aǵımın ańlatadı : 1 kd1 sr=1 lm. jarıqlıq energiyası — insan kózi sezetuǵın elektromagnit tolqınlar energiyası bólegi. ol jarıqlıq aǵımınıń jaqtılandıriw dawamliligiga kóbeymesine teń. jarıqlıq energiyası birligi — lyumen x xsekund (lms).[1] 1.1jaqtiliq tezligi ha’m oni o’lshew usillari jaqtılıqnıń tómendegi ózgeshelikleri ajıratıp kórsetiledi: intensivlik chastota qutblanish jarıqlıq máseleleri menen fizikaning optikalıqa bólimi shuǵıllanadı. bir-birinen bir neshe kilometr uzaqlıqda jaylastırılǵan ekew adamnıń birine panıs berilgen. panısdı bir minutǵa jasırıp ashqan adam waqtın …

5 / 25

jabayı adamlar da suvda óz hákislerin kórip tańlanıwǵa túsediler. bul hádiyselerdiń sebebi jaqtılıqnıń hár qıylı dene- lar - ayna, suw maydanı, áynek áynegi, tegislengen metall ústleri hám basqa buyımlardan qaytıwı bolıp tabıladı. jarıqlıq hawadan suvga túskende onıń bir bólegi qaytadı, bir bólegi suw ishine ótedi. jaqtılıqnıń qaytıwını úyreniw ushın tómendegi apparattan paydalanıladı (99 -súwret). optikalıq disk ortasıǵa tegis ayna qoyıp, oǵan «nurli kórsetkish» (lazer) nurını jiberaylik. sonda aynadan nur qaytqanın kóremiz. nurning túsiw múyeshin ózgertirip ko'rsak, qaytıw múyeshi da oǵan uyqas túrde ózgerar eken. túsiw múyeshi dep, túsken nur menen, nur túsken noqatqa ótkerilgen perpendikular arasındaǵı múyesh (α) ga aytıladı. qaytıw múyeshi retinde qaytqan nur menen, sol noqatqa ótkerilgen perpendikular arasındaǵı bur chak (γ) alınadı. tájiriybeler kórsetedi, qaytıw múyeshi hár mudam túsiw múyeshine teń: α = γ. buǵan jaqtılıqnıń qaytıw nızamı dep ataladı. eger buyımnıń maydanı mutloq tegis bolǵanda edi, nur odan tek bir tárepke qaytqan hám biz onı sol …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jaqtiliq tezligi ha’m oni o’lshew usillari"

ózbekstan respublikasi jоqari hám оrta arnawli bilim ministrligi berdaq atindaǵi qaraqalpaq mámleketlik universiteti fizika fakulteti fizika kafedrasi fizika fakultetiniń 2a-kurs studenti perdebaev armannıń kurslıq jumısı jaqtiliq tezligi ha’m oni o’lshew usillari qabılladı: prof. b.abdikamalov no’kis 2020 mazmuni kirisiw 1.1 jaqtiliq tezligi ha’m oni o’lshew usillari 1.2 maykelson ta’jriybesi tiykarg’i bo’lim juwmaqlaw paydalanilg’an a’debiyatlar kirisiw jarıqlıq — insan kózi sezetuǵın (terbelis chastotası 4, 0yu14—7, 5yu14 gs) elektromagnit tolqınlar. bul vakuumdz. tolqın uzınlıǵı ~ 400 nm den ~ 760 nm ge shekem bolǵan tolqınlar uzınlıǵına moye keledi. spektrning infrakizil nurlanıw hám ultrafioletoviy nurlanıw tarawları da jarıqlıq dep ataladı. spektrning infraqızıl nurlanıw tarawı mene...

This file contains 25 pages in DOCX format (310.9 KB). To download "jaqtiliq tezligi ha’m oni o’lshew usillari", click the Telegram button on the left.

Tags: jaqtiliq tezligi ha’m oni o’lsh… DOCX 25 pages Free download Telegram