optikanin rawajlaniw tariyxi

DOCX 26 pages 259.9 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 259.9 KB

File type DOCX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

ózbekstan respublikasi jоqari hám оrta arnawli bilim ministrligi berdaq atindaǵi qaraqalpaq mámleketlik universiteti fizika fakulteti fizika kafedrasi fizika fakultetiniń 2a-kurs studenti karimbaev abdisattardıń kurslıq jumısı optikanin’ rawajlaniw tariyxi qabılladı: prof. b.abdikamalov no’kis 2020 mazmuni kirisiw 1.1 optikanin’ rawajlaniw tariyxi 1.2 fizikaliq bilimlerdin’ payda boliwi tiykarg’i bo’lim 2.1 fizikanin’ xronologiyasi paydalanilg’an a’debiyatlar ha’m internet saytlar kirisiw optikalıqa (yun. optikalıqe — kóriw haqqındaǵı pán) — fizikaning jaqtılıqnıń tábiyatın, jarıqlıq hádiyseleri nizamlıqların, jarıqlıq menen statiyalardıń óz-ara tásirin úyrenetuǵın bólimi. jaqtılıqnıń tuwrı sızıq boylap tarqalıwı áyyemginde mesopotamiya hám qáddi. egipette belgili bolǵan hámde odan qurılıs jumıslarında paydalanıwǵan. suwrettiń aynada payda bolıwı menen miloddan aldınǵı 3-asirde aristotel, platon, yevklidlar shuǵıllanıwǵan. o. dıń rawajlanıwı i. nyuton, r. guk, f. grimaldi, x. gyuygens hám basqalardıń jumısları menen baylanıslı. 11-asirde arab alımı ibn al-xaysam (algazen) o. tuwrısında qollanba jazǵan bolsadalıq, jaqtılıqnıń sınıwı nızamını ańlatpalay almaǵan. tek 1620 -jıllarda bul nızamdı tájiriybe jolı menen golland alımı v. snellius hám …

2 / 26

. jaqtılıqnıń sınıwı hám qaytıwıda jaqtılıqnıń qutplanıwını fransuz alımı e. malyus kuzatdi (1808) hám pánge " jaqtılıqnıń qutplanıwı" terminin kirgizdi. m. faradey jarıqlıq qutblanish tegisliginiń magnit maydanda búklemin jańalıq ashdı (1846 ) hám elektromagnetizm menen o. arasındaǵı baylanısıwdı, tok kúshi elektromagnit birliginiń elektro-statikalıq birligine qatnası jarıqlıq tezligine teńligin (3-10°sm/s) taptı. j. k. maksvell elektromagnit maydan túsinigin rawajlantirdi, jarıqlıq da elektromagnit tolqınnan ibarat, degen teoriyanı jarattı. ol jaqtılıqnıń elektromagnit teoriyasıǵa tıykarlanıp, jaqtılıqnıń hátte basımı bolıwın aytdi jáne onıń san muǵdarın teoriyalıq anıqladi (1873). onıń teoriyalıq tekseriwleri elektromagnit maydannıń jarıqlıq tezligine teń tezlik menen tarqalıwını kórsetdi. italyan alımı a. bartoli bolsa 1876 jılda jarıqlıq basımınıń termodinamik tiykarın jarattı. 1899 jılda p. n. lebedev birinshi bolıp tájiriybe jolı menen jarıqlıq basımın anıqladi. 1888 jıl de g. gers vakuumda tarqalıp atırǵan elektromagnit maydannıń tezligi jarıqlıq tezligine teń ekenligin anıqladi hám j. maksvell teoriyasını tájiriybe jolı menen tasdikladi. jaqtılıqnıń modsalar menen tásirlashuvini 19 -ásir 90 …

3 / 26

nika teoriyaleri menen baylanıslı. fotoeffekt hádiysesi ushın plank teoriyasını a. eynshteyn rawajlantirib, jarıqlıq kvantı — foton túsinigin pánge kirgizdi (1905). jaqtılıqnıń elektromagnit teoriyası salıstırmalıq teoriyasınıń jaratılıwıǵa uyqas boldı.o. shártli túrde geometriyalıq o. hám tolqın o. siga, fiziologikalıq o., nochiziqli o. hám basqa hár qıylılarǵa bólinedi. geometriyalıq o. de jaqtılıqnıń qaytıwı hám sınıwı nızamları tiykarında, yaǵnıy eki ortalıq shegarasıda jaqtılıqnıń sınıwı hám qaytıwı nátiyjesinde ob'yektlarning suwreti payda bolishini túsindiriw múmkin. ol jaǵdayda fotometriya, jarıqlıq aǵımı, jarıqlıq kúshi, kórsetilgenlik hám jaqtılıqnı miqsoriy ańlatiwshı basqa shamalar qaraladı. geometriyalıq o. fotometriya menen birge o. texnikası, yaǵnıy optikalıq ásbaplar teoriyası hám ratsional jaqtılandıriw, jarıqlıq dástesin bólistiriw hám yo'naltirish tálimotining ilimiy tiykarları menen da shuǵıllanadı. tolqın o. sida interferensiya, difraksiya hám jaqtılıqnıń qutplanıwı sıyaqlı yorutlik tábiyatı menen baylanıslı bolǵan hádiyseler uyreniledi. bul hádiyseler teoriyaleriniń rawajlanıwı jarıqlıq tábiyatın tolıq ashıp beriw menen birge, jaqtılıqnıń qaytıwı hám sınıwı nızamların da túsintirip bere aldı. jaqtılıqnıń statiya menen tásiri sebepli …

4 / 26

. olardan lyuminissensiyalanuvchi ekranlar tayarlawda paydalanıladı. bul ekranlar rentgenologiya, televidenie, ólshew ásbapları hám áskeriy texnikada isletiledi. fotoelektr hádiysege tiykarınan ólshew ásbapları, túr-túrli jarıqlıq relelari oylap tabıw etildi. o. texnikası hám mashinasozlikda metall yamasa ob'yektni baqlaw jarıqlıq intenferensiyasi hádiysesine tiykarlanǵan. jarıqlıq difraksiyasi hádiysesi arxitektura akustikasida ultraakustik tolqınlardı optikalıq dizimnen ótkeriwge múmkinshilik beredi. rentgen nurlarınıń molekulalar, ásirese, kristallardagi difraksiyasi statiyalar strukturasını analiz etiwde za’ru’rli ilimiy hám ámeliy áhmiyetke iye. fiziologikalıq o. de adam kóziniń optikalıq qásiyetleri, kóz kemshiliklerin optikalıq qurallar (kóz áynekler, linzalar hám basqalar ) járdeminde tuwrılaw, kóz kesellikleriniń kelip shıǵıwına kóz optikalıq qásiyetleri aynıwınıń tásiri hám basqa máseleler uyreniledi. o. dıń ámeliy qollanıw tarawı keń, mas, spektral analiz salasında atom hám molekulalardıń spektrini tekseriw nátiyjesinde statiyalardıń dúzilisin aniklash múmkin. spektral analiz astronomıya, geol., biol., medicina, topraqshunoslik, kórkem ónershunoslik hám kriminalistika jumıslarında ; metallurgiya, mashinasozlikda, neft, ximiya sanaatı, jeńil sanaat, geologiya-qıdırıw jumısları hám basqa de qollanıladı. ózbekstan fa quramında akad. p. …

5 / 26

— 2000° temperatura intervalında isleytuǵın pirometr (a. e. aliyev), infraqızıl jiyemning nurlanıwın dizimnen ótkeriwde isletiliwi múmkin bolǵan jańa túr priyomnik jaratıldı (a. t. mamadalimov, a. s. zoki-rova hám x. t. egamberdiyev). kondensatlangan ortalıqlar optikalıqasi salasında oǵada taza taza ortalıqlarda lazer nurınıń tarqalıwı menen baylanıslı optikalıq hádiyseler úyrenilinip, ol jaǵdayda jańa hádiyse — operativ keń polosali lyuminissensiya topildi. nochizig'iy modulyasi-az waqıt nur talshıqlar oxi jaratıldı (m. a. qosimjonov, e. a. dárwishov hám s. s. qurbonov). lazer spektroskopiyasi salasında nochizig'iy ortalıqlarda lazer nurınıń anomal iyiwi hám óz-ózinen fokuslanishi hádiyseleri kashf etiń-di (t. usmonov, s. a. baxromov), medicinada hám ilimiy izertlewlerde keń qollanılatuǵın eksimer lazerlar jaratıldı (t. ol. arıslanbekov). úzliksiz bir jınslı bolmaǵan ortalıqlarda nurlar tártipsizligi xodisasi aniklandi (s. s. abdullayev). sonıń menen birge, o'zmu hámde samdu fizika f-tlarida qattı hám suyıq (jumsaq ) ortalıqlar strukturasını hámde olardaǵı relaksatsiyaviy processlerdi optikalıq usıllar menen úyreniw salasında keń qo'lamli izertlewler alıp borildi (b. m. nosenko, …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "optikanin rawajlaniw tariyxi"

ózbekstan respublikasi jоqari hám оrta arnawli bilim ministrligi berdaq atindaǵi qaraqalpaq mámleketlik universiteti fizika fakulteti fizika kafedrasi fizika fakultetiniń 2a-kurs studenti karimbaev abdisattardıń kurslıq jumısı optikanin’ rawajlaniw tariyxi qabılladı: prof. b.abdikamalov no’kis 2020 mazmuni kirisiw 1.1 optikanin’ rawajlaniw tariyxi 1.2 fizikaliq bilimlerdin’ payda boliwi tiykarg’i bo’lim 2.1 fizikanin’ xronologiyasi paydalanilg’an a’debiyatlar ha’m internet saytlar kirisiw optikalıqa (yun. optikalıqe — kóriw haqqındaǵı pán) — fizikaning jaqtılıqnıń tábiyatın, jarıqlıq hádiyseleri nizamlıqların, jarıqlıq menen statiyalardıń óz-ara tásirin úyrenetuǵın bólimi. jaqtılıqnıń tuwrı sızıq boylap tarqalıwı áyyemginde mesopotamiya hám qáddi. egipette belgili bolǵan hámde odan qurılıs...

This file contains 26 pages in DOCX format (259.9 KB). To download "optikanin rawajlaniw tariyxi", click the Telegram button on the left.

Tags: optikanin rawajlaniw tariyxi DOCX 26 pages Free download Telegram