atom yadrosining tarkibi. bog‘lanish energiyasi. massa defekti 11-sinf

PPT 1.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1644350713.ppt powerpoint presentation atom yadrosining tarkibi. bog‘lanish energiyasi. massa defekti 11-sinf fizika darsligi asosida 39-mavzu: atom yadrosi. rezerford o‘z tajribalari natijasida atomning musbat zaryadlangan yadrosi (o‘zagi) bor degan xulosaga keladi. atomning kattaligi 10–10 m bo‘lgan bir paytda yadroning kattaligi 10–14–10–15 m ni tashkil qiladi. boshqacha aytganda, yadro atomdan 10 000–100 000 marta kichikdir. shu bilan birga, atom massasining qariyb 95 foizi yadroda mujassamlashgan. agar biror jism massasining 95 foizi u egallab turgan hajmdan 100 000 marta kichik hajmda mujassamlashganini e’tiborga olsak, barcha moddalar, asosan, bo‘shliqdan iborat ekanligiga hayratlanishdan boshqa ilojimiz qolmaydi. endi yadroning o‘zi qanday tuzilishga ega, degan masalani qaraylik. rus fizigi d. i. ivanenko va nemis fizigi v. geyzenberg atom yadrosi– proton va neytronlardan tashkil topgan, degan g‘oyani olg‘a surganlar. proton (p) – vodorod atomining yadrosi, 1919-yilda rezerford va uning xodimlari tomonidan kashf qilingan. elektronning zaryadiga teng musbat zaryadga ega. tinchlikdagi massasi mp = 1,6726 · 10–27 kg ≈ …

, z – atomning tartib raqami (yadrodagi protonlar soni); a – massa soni (yadrodagi nuklonlar soni). atom elektr neytral bo‘lgani uchun ham yadrodagi protonlar soni atomdagi elektronlar soni bilan teng bo‘ladi. izotoplar. (izotop – grekcha izos – teng, bir xil; topos – joy) tartib raqami (z) bir xil, lekin massa soni (a) turlicha bo‘lgan elementlar izotoplar deyiladi. izotoplar yadrosidagi neytronlar soni (n=a–z) bilan farq qiladi. izobarlar. massa soni (a) bir xil, lekin tartib raqami (z) turlicha bo‘lgan elementlar izobarlar deyiladi. izobarlar yadrosidagi protonlar soni (z=a–n) bilan farq qiladi. yadroning kattaligi. yadroning radiusi tajriba natijasi asosida yozilgan formula bilan aniqlanadi. bu yerda: r0=(1,2–1,7)· 10–15 m. shuni ta’kidlash zarurki, atom yadrosining radiusi deganda, yadro kuchlarining ta’siri namoyon bo‘ladigan sohaning chiziqli kattaligi tushuniladi. yadroning hajmi unga kiruvchi nuklonlar soni a ga bog‘liq bo‘lsa-da, barcha yadrolarda nuklonlarning zichligi bir xil. yadroning zichligi juda katta bo‘lib, ρ = 2 · 1011 kg/m3 atrofida. boshqacha aytganda, …

bunday o‘lchashlarning ko‘rsatishicha, yadroning massasi uning tarkibiga kiruvchi nuklonlar massalarining yig‘indisidan kichik ekan. boshqacha aytganda, nuklonlardan yadro hosil bo‘lishida ga teng massa yetishmovchiligi vujudga keladi. bu yerda: m p , mn , mya – mos ravishda proton, neytron va yadroning massalari. massaning yetishmagan bu qismi massa defekti deyiladi. bizga ma’lumki, massaning har qanday δm o‘zgarishiga energiyaning δmc2 o‘zgarishi mos keladi. aynan shu energiya yadroni bir butun tutib turadi va bog‘lanish energiyasiga teng: tabiiyki, turli yadrolar uchun bog‘lanish energiyasi ham turlicha. ularni taqqoslab, qaysilari barqaror, qaysilari esa beqarorroq ekanligini qanday aniqlashimiz mumkin? buni aniqlashning yagona yo‘li har bir nuklonga to‘g‘ri keluvchi bog‘lanish energiyasini solishtirishdir. solishtirma bog‘lanish energiyasi esol deb, har bir nuklonga to‘g‘ri keluvchi bog‘lanish energiyasiga aytiladi, ya’ni: bu yerda: a – yadrodagi nuklonlar soni. 7.7-rasmda solishtirma bog‘lanish energiyasi esol ning massa soni a ga bog‘liqlik grafigi keltirilgan. ko‘rinib turibdiki, esol ning turli yadrolar uchun qiymatlari ham turlichadir. mendeleyev elementlar davriy …

usuli va demak, yadro energetikasining ham ikki xil yo‘nalishi mavjud. bulardan birinchisi, yengil yadrolarni sintez qilish bo‘lsa, ikkinchisi, og‘ir yadrolarning parchalanishidir.

atom yadrosining tarkibi. bog‘lanish energiyasi. massa defekti 11-sinf - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "atom yadrosining tarkibi. bog‘lanish energiyasi. massa defekti 11-sinf"

1644350713.ppt powerpoint presentation atom yadrosining tarkibi. bog‘lanish energiyasi. massa defekti 11-sinf fizika darsligi asosida 39-mavzu: atom yadrosi. rezerford o‘z tajribalari natijasida atomning musbat zaryadlangan yadrosi (o‘zagi) bor degan xulosaga keladi. atomning kattaligi 10–10 m bo‘lgan bir paytda yadroning kattaligi 10–14–10–15 m ni tashkil qiladi. boshqacha aytganda, yadro atomdan 10 000–100 000 marta kichikdir. shu bilan birga, atom massasining qariyb 95 foizi yadroda mujassamlashgan. agar biror jism massasining 95 foizi u egallab turgan hajmdan 100 000 marta kichik hajmda mujassamlashganini e’tiborga olsak, barcha moddalar, asosan, bo‘shliqdan iborat ekanligiga hayratlanishdan boshqa ilojimiz qolmaydi. endi yadroning o‘zi qanday tuzilishga ega, degan masalani qaraylik. r...

PPT format, 1.0 MB. To download "atom yadrosining tarkibi. bog‘lanish energiyasi. massa defekti 11-sinf", click the Telegram button on the left.

Tags: atom yadrosining tarkibi. bog‘l… PPT Free download Telegram