xotira, uyqu, tush ko’rish va gipnoz

DOCX 11 pages 223.8 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 223.8 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

13-mavzu. xotira, uyqu, tush ko’rish va gipnoz reja: 1. xotira va uning yuzaga kelish mexanizmlari. 2. xotira turlari. 3. xotiraning biokimyoviy mexanizmlari. 4. xotira buzilishi va uning turlari. 5. uyqu va uning fiziologik ta’rifi. 6. uyqu nazariyalari. uyqu neyrofiziologiyasi va neyrokimyosi. 7. uyqu bosqichlari. 8. uyqu turlari. 9. tush ko‘rish. 10. gipnoz va uning turlari. tayanch so‘zlar. xotira, qisqa muddatli xotira, uzoq muddatli xotira, xotira mexanizmlari, xotira buzilishi, uyqu, uyqu nazariyalari, uyqu bosqichlari, gipnotik uyqu, davriy uyqu, sutkalik uyqu, narkotik uyqu, tush ko‘rish, gipnoz. 1. xotira va uning yuzaga kelish mexanizmlari. ma’lumki, xotira quyidagi bir-biri bilan uzviy bog‘liq jarayonlarga - eslab qolish, saqlash, qayta tiklash (xotiradan axborotni qaytarib olish) va tanishga asoslangan. eslab qolish jarayonining aksi - esdan chiqarishdir. demak, xotira tafakkur bilan uzviy bog‘liq. xotira markaziy nerv tizimining asosiy vazifalaridan biri bo‘lib, uning mavjudligi tufayli organizm tashqi ta’sirotlarni qabul qilib, olingan axborotlarni o‘zida saqlaydi va kerak bo‘lganda uni qayta …

2 / 11

vjud: hissiy xotira - boshdan kechirilgan ilhomlanish, quvonish, qayg‘urish, qo‘rqish va boshqa shu kabi holatlar hissiyotlarini eslab qolish; harakat xotirasi - turli xildagi harakatlarni (obrazli, yoki ko‘rish, eshitish) eslab qolishda ifodalanadi; ta’m bilish va boshqa xotiralar - jismlar obrazlarini turli sezgi a’zolari orqali eslab qolish bilan xarakterlanadi; so‘z-mantiq xotira - so‘z orqali ifodalangan fikrni eslab qolish. har xil odamda u yoki bu tipdagi xotira ustun bo‘lishi mumkin, lekin har kimsada so‘z-mantiq xotira yetakchi mavqega ega. ma’lumki, xotiradagi hodisalar vaqt o‘qi bo‘ylab ularni real muddatini aks ettirishi bilan joylashadi. retseptor hujayraning tashqi ta’sirga elektrli javobidan so‘ng, real qo‘zg‘atuvchi bo‘lmagan paytda ham davom etadigan izli jarayonlar hosil bo‘ladi. aynan shu jarayonlar sensorli xotiraning asosini tashkil qiladi. sensorli xotirada izlarning saqlanish muddati 500 ms dan ortmaydi, uning o‘chirilishiga esa 150 ms vaqt kerak. odamning sensorli xotirasi uning qudratiga bo‘ysinmaydi va uni ongli nazorat qilish imkoniyati yo‘q. axborotni saqlash bilan bog‘liq bo‘lgan keyingi davr …

3 / 11

‘tkazish juda murakkab jarayon. qisqa muddatli xotiraning hajmi juda ham oz bo‘lib, bir necha saqlanish birligini tashkil qilsa, uzoq muddatli xotirada saqlanadigan axborotning hajm chegarasi milliardlab saqlash birligiga teng, lekin shunga qaramasdan, kerakli axborot anchagina tez topiladi. uzoq muddatli xotira sinapslarning o‘tkazuvchanligiga bog‘liq. o‘rgatish jarayoni sinapslarda faol xolinoretseptorlarning sonini ko‘paytiradi, po‘stloq neyronlarning asetilxolinga sezgirligini kuchaytiradi. bu eslab qolishni yaxshilaydi. atsetilxolinning antagonistlari xotirani shikastlab, xotirani yo‘qolishga (amneziyaga) olib keladi. uzoq muddatli xotira mexanizmlarida katexolaminergik va serotoninergik tuzilmalar ham ishtirok qiladi. noradrenalin shartli signal yuzaga chiqargan qo‘zg‘alish vaqtini uzaytiradi va shu yo‘l bilan tezlashtirib, hosil bo‘lgan ko‘nikmalarning xotirada saqlanishini ta’minlaydi. yuqoridagilarning barchasida obrazlarni, jismlarni va hodisalarni muhrlanib qolishi sodir bo‘ladi va u, o‘z tarkibiga 3 davrni: engrammani shakllantirish, yangi axborotni turiga qarab bo‘lish va ajratish, shakllantirish uchun muxim axborotni uzoq muddat saqlashni qamrab oladi. uzoq muddatli xotira asosida bosh miyaning tizimli va hujayra darajalaridagi juda murakkab tarkibiy-kimyoviy o‘zgarishlari yotadi. xotiraning fazaligi (qisqa …

4 / 11

olib borishmoqda. ular o‘zlarining nigohini odamning miyasida hosil bo‘ladigan xotira jarayonini boshqaradigan biologik faol moddalar - neyropeptidlarga qaratishgan. hozirgi paytda markaziy nerv tizimining ma’lum miqdordagi aminokislotadan tashkil topgan va miyani integrativ faoliyatini boshqaradigan (modullaydigan) biologik faol moddalarni “neyropeptidlar” degan atama bilan aytilmoqda. hozirgi paytda bu ta’sir etish xususiyatlari bo‘yicha tuzilgan klassifikatsiyadan tashqari, peptidlar organizmning qaysi a’zo va to‘qimalarida sintezlanganligiga qarab 5 ta guruhga bo‘lingan. 1) gipotalamik neyropeptidlar. bularga bosh miyani gipotalamik (bo‘rtiq osti) sohasida hosil bo‘ladigan peptidlar-boshqaruvchilar kiradi. ularning odam organizmidagi asosiy vazifasi ayrim moddalarni tormozlash (statinlarni) yoki sintezlash (liberinlarni) va gormon ajratib chiqazadigan miya o‘simtasi (bezi) - gipofiz gormonlarini ajralib chiqishini kuchaytirishdan iborat. 2) markaziy nerv tizimidagi gipofiz progormonlari: somatotropin, prolaktin, tireotropin va shularga yaqin moddalar; 3) propiokortin sekventlari, ya’ni miyaning gipotalamo-gipofizar sohasida hosil bo‘ladigan va 91 aminokislotadan tashkil topgan oqsil qismi zanjirining moddasi. bularga lipotropin, kortikotropin, melanotropin va endorfinlar kiradi. 4) markaziy nerv tizimining gastroyenteropankreatik (oshqozon-ichak) peptidlari. bu …

5 / 11

‘rsatadi. neyropeptidlarni organizm a’zo va to‘qimalariga ta’siri hilma-xil. endogen peptid-boshqaruvchilar dnk, rnk va oqsil sintezlariga, gormon va neyromediatorlarning sintezi va ajralib chiqishiga, glikoliz, oksidlanishli fosforlanish va boshqa jarayonlarga ta’sir ko‘rsatadi. agar, markaziy nerv tizimining mediatorlari bilan peptidlarni reaksiyalarning modulyatori sifatida bir-biriga o‘hshashligi va bir-biridan farqini solishtradigan bo‘lsak quyidagi o‘zgarishlarni kuzatamiz. peptidlarning eng asosiy o‘ziga xosligi – ularning distant, ya’ni masofadan turib ta’sir ko‘rsatishi, uzoq vaqt nerv hujayralari kompleksini qo‘zg‘algan holatda o‘zgartirib turishi. neyromediatorlar faqat sinaptik bo‘shliqda ajralib chiqadi, ta’siri sinaps orqali millisekundlarda bo‘lib o‘tadi. peptidlarning ta’siri esa sinapsli kontaktlardan tashqarida ham bo‘laveradi. mediatorlar bilan neyropeptidlarning bir-biridan farqi yana nimada ko‘rinadi? mediatorlarni sintezi ham neyron tanasida, ham neyron oxirlarida bo‘ladi. neyropeptidlar asosan neyron tanasida (somada) sintezlanadi va akson bo‘ylab uzatiladi. mediatorlardan farqi qaytadan qabul qilinmaydi, retseptor bilan hamkorlikda ta’sir ko‘rsatgan joyida parchalanib ketmaydi. shu bilan birga bir peptidning o‘zi bir hujayra tizimida mediator bo‘la turib, ikkinchi hujayra tizimida ham mediatorlik rolini …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xotira, uyqu, tush ko’rish va gipnoz"

13-mavzu. xotira, uyqu, tush ko’rish va gipnoz reja: 1. xotira va uning yuzaga kelish mexanizmlari. 2. xotira turlari. 3. xotiraning biokimyoviy mexanizmlari. 4. xotira buzilishi va uning turlari. 5. uyqu va uning fiziologik ta’rifi. 6. uyqu nazariyalari. uyqu neyrofiziologiyasi va neyrokimyosi. 7. uyqu bosqichlari. 8. uyqu turlari. 9. tush ko‘rish. 10. gipnoz va uning turlari. tayanch so‘zlar. xotira, qisqa muddatli xotira, uzoq muddatli xotira, xotira mexanizmlari, xotira buzilishi, uyqu, uyqu nazariyalari, uyqu bosqichlari, gipnotik uyqu, davriy uyqu, sutkalik uyqu, narkotik uyqu, tush ko‘rish, gipnoz. 1. xotira va uning yuzaga kelish mexanizmlari. ma’lumki, xotira quyidagi bir-biri bilan uzviy bog‘liq jarayonlarga - eslab qolish, saqlash, qayta tiklash (xotiradan axborotni qaytarib oli...

This file contains 11 pages in DOCX format (223.8 KB). To download "xotira, uyqu, tush ko’rish va gipnoz", click the Telegram button on the left.

Tags: xotira, uyqu, tush ko’rish va g… DOCX 11 pages Free download Telegram