oddiy differentsial tengamalarni sonli echish

DOCX 4 pages 17.6 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 17.6 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

10-ma’ruza (2 soat) oddiy differentsial tengamalarni sonli echish. masalaning qo’yilishi.c++ dasturlash tili muhitida modelni tayyorlash. hisobli eksperiment. oddiy differensial tenglamaga oid asosiy tushunchalar. 1-ta’rif. differensial tenglama deb erkli o‘zgaruvchi x,noma’lum funksiya u va uning turli tartibli hosilalari qatnashgantenglamaga aytiladi. differensial tenglamani umumiy shaklda quyidagicha yozish mumkin: f(x; y; y′ ; y′′ ; ...; y(n)q0 (1). agar (1) tenglamada noma’lum funksiya u bir argumentli bo‘lsa oddiy differensial tenglama, deyiladi. differensial tenglamani tartibi deb unga kiruvchi yuqori hosilaning tartibiga aytiladi. masalan, u′-2xu′′+5q0, u′+xuq0 birinchi tartibli, u′′+7uq0 ikkinchi tartibli differensial tenglamalardir. 2-ta’rif. differensial tenglamani yechimi yoki integral egri chizig’i deb, differensial tenglamaga qo‘yganda uni ayniyatga aylantiruvchi xar qanday yqf(x) funksiyaga aytiladi. misol. y′q2x differensial tenglamani yechimi uqx2+s bo‘lib, integral egri chiziqlari parabolalar oilasidan iborat bo‘ladi. topilgan uqf(x, c) umumiy yechimidan, xqx0 bo‘lganda u/xqx0+u0 shartni qanoatlantiruvchi yechimiga differensial tenglamani xususiy yechimi deyiladi. birinchi tartibli o‘zgaruvchilari ajralgan va ajraladigan differensial tenglamalar. a) birinchi tartibli eng …

2 / 4

xim yunalishlaridan biri bo’lgan diferensial tenglamalar turli sohalarga, tegishli amaliy masalalarni yechishda keng qo’llaniladi. jumladan qishloq xo„jaligida o„simliklarni o’sish jarayonlari ma’lum bir differensial tenglamani yechimi sifatida aniqlanishi ko’rsatilgan. differensial tenglamaga olib keluvchi masalalar. a) radioaktiv yemirilish masalasi. elementar atomlarning yadrolari ,, nurlar chiqarib boshqa elementlar yadrolariga o’z-o’zidan aylanishi radioaktiv yemirilish deyiladi. ma’lumki, atomlarni yadrolari birdaniga yemirilmay balki izotopning butun mavjud bo’lish davrida yemiriladi va har bir izotop uchun bu jarayon o’zgarmas bo’ladi. ( qconst). shunday qilib dt vaqtda yemirilgan dn atomlar soni ndt ga teng bo’lib, y quyidagi tenglamani qanoatlantiradi: dnq-ndt. manfiy ishora vaqt o’tishi bilan yemirilmagan atomlar soni n kamayib borishini bildiradi. hosil bo’lgan sodda o’zgaruvchilarga ajraladigan differensial tenglamani yechimi quyidagicha bo’ladi: dn/nq-dt, dn/nq-dt+lnc, lnnq-t+lnc, n(t)qce -t. agar boshlan`ich vaqtda tq0 da atomlar soni n0 bo’lsa, sqn0 bo’lib nqn0e -t bo’ladi. tabiiy savol tug’iladi, necha yildan keyin boshlan`ich radioaktiv modda miqdori n0, n0/2 ga teng bo’ladi, ya’ni ikki marta …

3 / 4

erensial tenglamalardir. p(x)dx+q(y)dy (1) bu tenglamani yechimini topish uchun tenglikning chap tomonini va ung tomonini integrallash natijasida topiladi: (p(x)dx q(y)dy) odx p(x)dx q(y)dy c ixtiyoriy o’zgarmasni berilgan tenglama uchun qulay bulgan istalgan kurinishda olish mumkin. misol-1. xdx+ydyq0 integrallab differensial tenglamaning umumiy yechimini topamiz: agar desak, ga ega bulamiz. bu markazi koordinata boshida yetuvchi, radiusi s1 ga teng bo’lgan konsentrik aylanalar oilasidan iborat. (2) ko’rinishdagi differensial tenglamani noma’lumlari ajraladigan differensial tenglama deyiladi. bu tenglamani umumiy integralini topish uchun tenglikni ikkala qismini q1(y)p2(x)0 ga bulib, uni noma‟lumlarini ajratib olamiz: buni integrallab umumiy integral topiladi. eslatma: y’qf1(x)f2(y) (3) tenglama ham uzgaruvchilari ajraladigan tenglama deyiladi. buni umumiy integralini topish uchun y’qdy/dx shaklida ifodalab, kurinishdagi differensial tenglama xosil kilamiz. tenglikni ga kupaytrish natijasida uzgaruvchilarni ajratiladi: endi xar ikkala tomonini integrallab, umumiy integralini topamiz: tenglamani yechimini topuvchi dastur. #include #include #include #include #include float a, b, x, y, x0, y0, z, h, p[100]; int n, i; …

4 / 4

oddiy differentsial tengamalarni sonli echish - Page 4

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oddiy differentsial tengamalarni sonli echish"

10-ma’ruza (2 soat) oddiy differentsial tengamalarni sonli echish. masalaning qo’yilishi.c++ dasturlash tili muhitida modelni tayyorlash. hisobli eksperiment. oddiy differensial tenglamaga oid asosiy tushunchalar. 1-ta’rif. differensial tenglama deb erkli o‘zgaruvchi x,noma’lum funksiya u va uning turli tartibli hosilalari qatnashgantenglamaga aytiladi. differensial tenglamani umumiy shaklda quyidagicha yozish mumkin: f(x; y; y′ ; y′′ ; ...; y(n)q0 (1). agar (1) tenglamada noma’lum funksiya u bir argumentli bo‘lsa oddiy differensial tenglama, deyiladi. differensial tenglamani tartibi deb unga kiruvchi yuqori hosilaning tartibiga aytiladi. masalan, u′-2xu′′+5q0, u′+xuq0 birinchi tartibli, u′′+7uq0 ikkinchi tartibli differensial tenglamalardir. 2-ta’rif. differensial tenglamani yechimi yoki ...

This file contains 4 pages in DOCX format (17.6 KB). To download "oddiy differentsial tengamalarni sonli echish", click the Telegram button on the left.

Tags: oddiy differentsial tengamalarn… DOCX 4 pages Free download Telegram