glial hujayralar va sinapslar

DOCX 4 pages 58.7 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 58.7 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

4-mavzu: glial hujayralar va sinapslar. reja: 1. glial hujayralar (neyrogliya) va ularning turlari. 2. glial hujayralar tuzilishi. 3. glial hujayralar funksiyalari. 4. sinapslar, ularning tuzilishi, funksiyalari va turlari. tayanch so`z va iboralar: neyrogliya, astrotsit, oligodendrotsit, mikrogliya, miyelin parda, saltator uzatihsh, sinaps, kimyoviy sinaps, elektr sinaps, aralash sinaps, mediator. 1. glial hujayralar (neyrogliya) va ularning turlari. neyronlar oraligi glial xujayralar bilan tulgan. glial xujayralarning mikdori neyronlar mikdoridan 8-9 marta kup. bu xujayralar miya kulrang moddasining 30-56% xajmini egallaydi. nerv va glial xujayralar urtasida eni 20 nanometr bulgan, xujayralararo suyuklikka tula yirik bor. glial xujayralar miya xajmining 40 % ni tashkil etadi, ularning ulchami neyronlarnikidan 3-4 marta kichik buladi va sut emizuvchilarning mnt dagi glial xujayralarning soni 140 mlrd. dan oshadi. odamning yoshi oshib borgan sari neyronlar soni kamayib, glial xujayralar soni ko‘payib boradi. glial xujayralar uch xilga bo’linadi: astrotsitlar oligodendrotsitlar mikrogliyalar 2. glial hujayralar tuzilishi. astrotsitlarda tanasidan xar tarafga taralgan usiklar …

2 / 4

otensiali vujudga kelmaydi. fakat tevarak-atrofdagi neyronlar uzok kuzgalib turganda glial xujayralarning membrana potensiali ma'lum chegarada pasayadi. 3. glial hujayralar funksiyalari. glial xujayralarning funksiyalaridan biri mielin xosil kilishidir. oligodendrotsitning usigi akson atrofida bir necha marta uralib, mielin parda shakllaydi. mielin elektr tokiga yukori karshilik kursatganidan, tolalarning elektr izolyasiyasini ta'minlaydi. oligodendrotsit usigi akson atrofida kancha kup aylansa, tolaning elektr izolyasiyasi shuncha ishonchli buladi. xar bir oligodendrotsitning 30 ga yakin usigi bulishi mumkin. demak, bir glial xujayra akson atrofida 30 ta bo‘g‘indan iborat mielin parcha hosil qiladi. aksonlarning mnt dan tashqaridagi qismida mielin pardani oligodendrotsitlarning bir turi - shvann hujayralari va ularning o‘siqlari shakllaydi. agar shvann hujayrasi akson atrofida bir qavat parda hosil qilgan bo‘lsa, u mielinsiz tola deyiladi. atrofida shvann hujayrasi o‘sig‘i ko‘p marta aylangan, ko‘p qavatli pardaga ega bo‘lgan tola mielinli tola deyiladi. mielin parda ma'lum teng masofalarda (1-2 mm) uzilgani tufayli ranve bo‘g‘ilmalari hosil bo‘ladi. ranve bo‘g‘ilmalarida tola mielin bilan …

3 / 4

radi. glial hujayralar himoya funksiyasini ham bajaradi. astrotsitlar va ular qoplab turgan miya kapillyarlarining devori qonni neyronlardan ajratib turadigan suyuqlik – gematoensefalik to‘siq hosil qiladi. bu to‘siq miyaning ichki muhiti – serebrospinal suyuqlikning barqarorligini saqlashda muhim rol o‘ynaydi. gematoensefalik to‘siqdan ko‘p moddalar, jumladan toksinlar, ba'zi biologik faol moddalar neyronlar atrofidagi suyuqlikk o‘ta olmaydi. bundan tashqari, glial hujayralar fagotsitots qobiliyatiga ega. glial hujayralar neyronlarga trofik faoliyat ko‘rsatadi. astrotsitlar bevosita miya kapillyarlarida joylashgan, shu tufayli kislorod va almashinuv uchun boshqa moddalar bilan yaxshi ta'minlanadi. neyronlarning ba'zi moddalar bilan ta'minlanishida va ulardan almashinuv qoldiqlarining yo‘qotilishida glial hujayralar ishtirok etadi. keyingi yillarda glial hujayralar shartli reflekslar hosil bo‘lishida, hotira mexanizmlarida muhim ahamiyatga ega degan fikrlar aytilmiqda. 4. sinapslar, ularning tuzilishi va turlari. sinaps – bir neyronni ikkinchi neyron bilan, neyronni muskul tolasi yoki bez hujayrasi bilan bog‘lovchi tuzulma. turli neyronlar o‘rtasida funksional uzilish borligini ingliz olimi ch.sherrington (1857-1952) aniqladi. u nerv impulsi refleks yo‘li …

4 / 4

ir neyrondan ikkinchisiga akson terminallaridan (uchidan) ajraluvchi mediator yoki neyrotransmitter deb ataladigan kimyoviy vositachilar yordamida o‘tadi. mediatorlar sinaptik oraliqlar orqali possinaptik membranada uning kaliy va natriy ionlariga nisbatan o‘tkazuvchanligini o‘zgartiradi va possinaptik membranani tinchlik holatidan qo‘zg‘algan holatga o‘tkazadi. bir necha o‘n milisekundlardada neyrotransmitterlar sinaptik tugundan o‘tib, qabul qiluvchi hujayraning retseptorlariga kalit qulufiga mos kelgan kabi bog‘lanadi. bunday bog‘lanish natijasida bir zumda nerotransmitterlar natriy ioni kanallarining ochilishini ta'minlaydi va kanallar orqali natriy ionlari neyronning ichiga kirib, membrana potensialini o‘zgarishiga va harakat potensialining vujudga kelishiga sabab bo‘ladi. sinapslar faollashganda ikki xil jarayon yuzaga kelishi mumkin – qo‘zg‘alish yoki tormozlanish. shunga ko‘ra qo‘zg‘atuvchi va tormozlovchi sinapslar tafovut qilinadi. qo‘zg‘alishning o‘tish uslubiga ko‘ra sinapslarni kimyoviy, elektr va aralash sinapslarga bo‘lish qabul qilingan. kimyoviy sinapslar yirig‘i ancha keng (10-40 nm) va yuqori elektr qarshiligiga ega. shu sababli ular elektr impulslarni o‘tishiga to‘sqinlik qiladi. impulslar bu to‘siqdan mediator vositasida o‘tishi mumkin. akson uchida oldindan sintezlab qo‘yilgan …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "glial hujayralar va sinapslar"

4-mavzu: glial hujayralar va sinapslar. reja: 1. glial hujayralar (neyrogliya) va ularning turlari. 2. glial hujayralar tuzilishi. 3. glial hujayralar funksiyalari. 4. sinapslar, ularning tuzilishi, funksiyalari va turlari. tayanch so`z va iboralar: neyrogliya, astrotsit, oligodendrotsit, mikrogliya, miyelin parda, saltator uzatihsh, sinaps, kimyoviy sinaps, elektr sinaps, aralash sinaps, mediator. 1. glial hujayralar (neyrogliya) va ularning turlari. neyronlar oraligi glial xujayralar bilan tulgan. glial xujayralarning mikdori neyronlar mikdoridan 8-9 marta kup. bu xujayralar miya kulrang moddasining 30-56% xajmini egallaydi. nerv va glial xujayralar urtasida eni 20 nanometr bulgan, xujayralararo suyuklikka tula yirik bor. glial xujayralar miya xajmining 40 % ni tashkil etadi, ularning ul...

This file contains 4 pages in DOCX format (58.7 KB). To download "glial hujayralar va sinapslar", click the Telegram button on the left.

Tags: glial hujayralar va sinapslar DOCX 4 pages Free download Telegram