syujet. konflikt. kompozitsiya

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662585928.doc αζαρ syujet. konflikt. kompozitsiya reja: 1. syujet haqida tushuncha. 2. syujet turlari. 3. syujet komponentlari. 4. konflikt va uning turlari. 5. badiiy asar kompozitsiyasi. syujet (frans. — predmet, "asosga qo`yilgan narsa") badiiy shaklning eng muhim elementlaridan biri sanalib, badiiy asardagi bir-biriga uzviy bog`liq holda kechadigan, qahramonlarning xatti-harakatlaridan tarkib topuvchi voqealar tizimini anglatadi. umuman, syujetlilik badiiy adabiyotning xos xususiyatlaridan biri bo`lib, barcha turdagi badiiy asarlarda ham syujet mavjuddir. faqat shunisi borki, har bir turda, janrda syujet o`ziga xos tarzda namoyon bo`ladi. masalan, aksariyat lirik she`rlarda voqealar tizimi mavjud emas, biroq ularda o`y-fikrlar, his-kechinmalar rivoji kuzatiladiki, bu ularning syujetini tashkil qiladi. shuningdek, ba`zan kichik hajmli hikoya va novellalardagi syujet ham "voqealar tizimi" degan ta`rifga muvofiq kelmaydi: bunda bir hayotiy holat ichidagi o`sish, rivojlanish kuzatiladi (mas.: cho`lponning "taraqqiy", a.qahhorning "bemor" hikoyalari). shu xil holatlarni ko`zda tutgan holda adabiyotshunoslikda voqeaband syujet va voqeaband bo`lmagan syujet turlarini ajratiladi. yana shuni aytish kerakki, ayrim adabiyotshunoslar …

omonidan berilgan ta`rif keltiriladiki, unga ko`ra syujet "u yoki bu xarakterning, tipning tarixiy rivojlanishi, tashkil topib borishidir". biroq, ma`lumki, barcha badiiy asarlarda ham xarakter rivojlanishda, o`sish va shakllanishda ko`rsatilmaydi. misol uchun a.qahhorning mashhur "o`g`ri" hikoyasini olib ko`raylik. ma`lumki, bu hikoyada xarakterlar tayyor holda beriladi, voqea davomida rivojlanmaydi, — syujet bu o`rinda voqeaning ichki rivojini namoyon etadi, xolos. demak, m.gorkiyning syujetga bergan ta`rifi universal bo`lolmaydi, u ayrim tipdagi asarlarga (mas.,"qutlug` qon","kecha va kunduz") nisbatangina to`g`ri keladi. modomiki biz "syujet" deganda epik va dramatik asarlarga xos syujetni nazarda tutarkanmiz, unda syujet asardagi "bir-biriga bog`liq voqealar tizimi" yoki "konkret holat, bitta voqeaning ichki rivoji sifatida tushunilgani to`g`riroq bo`ladi. shu bilan birga, syujet voqealari davomida personajlar xarakterining ochilishi, shakllanishi ham bor narsa. faqat bunga syujetning badiiy asardagi funksiyalaridan biri sifatida qarash haqiqatga yaqinroq, uni syujetning mohiyati sifatida tushunish xatodir. syujetning badiiy asardagi funksiyalari haqida so`z ketganda, avvalo, uning asar problemasini badiiy tadqiq etishga imkon …

mush liniyasiga uzviy bog`langan holda olib kiriladi va, muhimi, ular adibga shaxs erki, millat erki, millat taqdiri muammolarini atroflicha badiiy tadqiq qilish, fikrlarini ifodalash imkonini yaratadi. ko`rinadiki, syujetning badiiy asardagi eng muhim funksiyasi — badiiy konsepsiyani shakllantirish va ifodalashga xizmat qilishida namoyon bo`lar ekan. badiiy asar syujeti personajlarning "harakat"laridan tarkib topadi. ma`lumki, keng ma`noda "harakat" so`zi vaqt birligi davomida kechuvchi har qanday jarayonni anglatadi. so`zning biz ishlatayotgan maxsus ma`nosi ham mohiyatan shunga yaqin: "harakat" istilohi ostida personajlarning makon va zamonda kechuvchi xatti-harakatlari ham, ruhiyatidagi o`y-fikrlar, his-kechinmalar rivoji ham tushuniladi. demak, "harakat"ning o`zi ikki turli ekan. shunga muvofiq, bu harakat tiplaridan qaysi biri yetakchilik qilishiga qarab syujetning ikki turi ajratiladi: a) "tashqi harakat" dinamikasiga asoslangan syujet va b) "ichki harakat" dinamikasiga asoslangan syujetlar. tashqi harakat dinamikasiga asoslangan syujetlarda personajlarning muayyan maqsad yo`lidagi xatti-harakatlari, kurash va to`qnashuvlari, hayotidagi burilishlar tasvirlanadi, shu asosda ularning taqdirida, ijtimoiy mavqeida muayyan o`zgarishlar yuz beradi. sodda qilib …

asarlar adabiyotimizda ancha keyin, 80-yillardan boshlab maydonga kela boshladi. hozircha, syujetning mazkur navi nasrning kichik shakllarida, shuningdek, bir qator dramatik (masalan, sh.boshbekovning "taqdir eshigi", "eshik qoqqan kim bo`ldi" pyesalari) sinab ko`rildi. xususan, a.a`zamning "bu kunning davomi", "asqartog` tomonlarda" nomli qissalarida voqealar o`z holicha emas, personaj ruhiyatidagi jarayonga turtki berishi jihatidan ahamiyat kasb etadi. asar davomida personajlar hayotida, taqdirida yoki ijtimoiy holatida emas, uning ruhiyatidagina burilishlar, o`zgarishlar sodir bo`ladi. badiiy asarda tasvirlangan voqealar bir tizimga bog`lanar ekan, ular orasida asosan ikki turli munosabat kuzatiladi. syujetdagi voqealarning o`zaro munosabatiga ko`ra xronikali va konsentrik syujet turlari ajratiladi. xronikali syujetda voqealar orasida vaqt munosabati(a voqea yuz berganidan so`ng b voqea yuz berdi) yetakchilik qilsa, konsentrik syujet voqealari orasida sabab-natija munosabati(a voqea yuz bergani uchun b voqea yuz berdi) yetakchilik qiladi. kelib chiqishiga ko`ra xronikali syujetlar qadimiyroq sanaladi. xronikali syujet qahramon taqdirini davriy izchillikda, uning xarakterini rivojlanishda ko`rsata olishi jihatidan ustunlik qiladi. shu bois ham …

salan, s.ayniyning "qullar", p.qodirovning "yulduzli tunlar" asarlarida kuzatish mumkin bo`ladi. konsentrik syujet voqealari bitta asosiy voqea tegrasida aylanishi bilan xarakterlanadi. xronikali syujetdan farq qilaroq, bunda voqealar yetakchiligi kuzatiladi. sababi, konsentrik syujet konflikt asosida syujetning shiddat bilan rivojlanishini, uning yechimga tomon intilishini taqozo qiladi. syujetning bu turi badiiy asar qurilishining mukammal, asarning o`qishli va qiziqarli bo`lishiga imkon beradi. ya`ni, bu xil syujet o`quvchi diqqatini bitta nuqtada tutib turadi, o`qish jarayonidagi faolligini oshiradi. buning yorqin misoli sifatida detektiv asarlarni ko`rsatish mumkin. detektiv asarlarning aksariyatida syujet voqealari konkret hodisa atrofida aylanadi, o`quvchi xayolini shu hodisaning sabablarini, qay tarzda yuz bergani bilish istagi egallaydi, bu savollarga o`zicha javob izlaydi, o`zi topgan javobning qay darajada to`g`riligini bilmoqchi bo`ladi — bularning bari o`quvchini asarga bog`laydi qo`yadi. konsentrik syujet nisbatan qisqa vaqt ichida kechgan voqealarni qamrashi, yondosh syujet chiziqlarini kiritish imkoniyatlarining kamligi bilan ham harakterlanadi. sanalgan xususiyatlarni o.yoqubovning "muqaddas", "billur qandillar", "ulug`bek hazinasi" kabi asarlari misolida kuzatish …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "syujet. konflikt. kompozitsiya"

1662585928.doc αζαρ syujet. konflikt. kompozitsiya reja: 1. syujet haqida tushuncha. 2. syujet turlari. 3. syujet komponentlari. 4. konflikt va uning turlari. 5. badiiy asar kompozitsiyasi. syujet (frans. — predmet, "asosga qo`yilgan narsa") badiiy shaklning eng muhim elementlaridan biri sanalib, badiiy asardagi bir-biriga uzviy bog`liq holda kechadigan, qahramonlarning xatti-harakatlaridan tarkib topuvchi voqealar tizimini anglatadi. umuman, syujetlilik badiiy adabiyotning xos xususiyatlaridan biri bo`lib, barcha turdagi badiiy asarlarda ham syujet mavjuddir. faqat shunisi borki, har bir turda, janrda syujet o`ziga xos tarzda namoyon bo`ladi. masalan, aksariyat lirik she`rlarda voqealar tizimi mavjud emas, biroq ularda o`y-fikrlar, his-kechinmalar rivoji kuzatiladiki, bu ularning syujetin...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "syujet. konflikt. kompozitsiya", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: syujet. konflikt. kompozitsiya DOC Бесплатная загрузка Telegram