o‘rta osiyo tabiiy geografiyasi

PDF 176 pages 6.5 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 176
1-34.p65 «o‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi toshkent — 2017 geografiya qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri o‘rta osiyo tabiiy geografiyasi o‘zbekiston tabiiy geografiyasi o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7- sinfi uchun darslik sifatida tasdiqlagan 2 m u a l l i f l a r : i bo‘lim. o‘ròa osiyo òabiiy geografiyasi p. g‘ulomov — geografiya fanlari nomzodi, dotsent; h. vahobov — geografiya fanlari doktori, professor. ii bo‘lim. o‘zbekisòon òabiiy geografiyasi p. baratov — geografiya fanlari nomzodi, professor; m. mamatqulov — geografiya fanlari doktori, professor. ò a q r i z c h i l a r : sh. zokirov — geografiya fanlari nomzodi, o‘zmu geografiya fakulteti dotsenti; v. fedorko — toshkent shahridagi 233- maktabning geografiya fani o‘qituvchisi; m. avezov — toshkent shahridagi 278- maktabning geografiya fani o‘qituvchisi; m. mahmanazarova — òoshkent shahridagi 258- maktabning oliy toifali geografiya fani o‘qituvchisi; m. òillaboyeva — ròm òabiiy va aniq …
2 / 176
li- shi, relyefi, foydali qazilmalari, iqlimi, suvlari, tuproqlari, o‘simliklari, hayvonot dunyosi, tabiatdan, uning boyliklaridan oqilona foydalanish masalalari bilan tanishasiz. shu bilan bir- ga, geografiyani o‘rganishda xaritalardan foydalanishni, xari- talarning qanday ishlanishini, turlarini, topografik xaritalar, ulardan qanday foydalanishni bilib olasiz. yana vaqt hisobi, soat mintaqalari, iqlim hosil qiluvchi omillar, tuproqlar haqi- da umumiy tushunchalarga ega bo‘lasiz. o‘rta osiyo tabiiy geografiyasini o‘rganib bo‘lganingizdan keyin o‘quv yilining ikkinchi yarmidan boshlab, jonajon vata- nimiz — o‘zbekistonning tabiiy geografiyasini chuqur o‘rga- nishga kirishasiz. bunda siz vatanimizning dunyo geografik xaritasida tutgan o‘rni, ma’muriy bo‘linishi, geologik tuzilishi, relyefi, foydali qazilmalari, iqlim xususiyatlari, ichki suvlari, tuproqlari, o‘simliklari, hayvonot olamini bilib olasiz. mamlakatimizning tabiat komplekslarini o‘rganishda siz vata- nimizning turli hududlari tabiati bir-biridan qanday farq qilishi, u yerlarda tabiatdan, uning boyliklaridan qanday foydalani- layotgani, tabiat qanday qilib muhofaza qilinayotganini bilib olasiz. siz bilishingiz lozim bo‘lgan tushuncha va atamalar alohida harflar bilan ajratib yozilgan. siz har bir mavzuni qanchalik o‘zlashtirib …
3 / 176
biiy chegaralari bilan ajralib turadigan yirik tabiiy geografik kompleksdir. bolalar, siz yevrosiyoning tabiiy xaritasidan o‘rta osiyo joylashgan yerlarni e’tibor berib ko‘rib chiqing. shunda o‘rta osiyo yer yuzasining tuzilishiga ko‘ra uch qismga bo‘linga- nini ko‘rasiz. o‘lkaning g‘arbiy qismi cho‘llar egallagan keng pasttekisliklar, shimoliy qismi cho‘l, chalacho‘l va dashtlar- dan iborat qir va tekisliklar ekanini, sharqiy va janubiy qismla- rida osmono‘par baland tog‘lar ko‘tarilib turganini ko‘rasiz. (qanday pasttekislik, past tog‘lar, qirlar, tog‘lar borligini xari- tadan aniqlang.) o‘rta osiyo — yevrosiyo materigining deyarli qoq o‘rtasida joylashgan juda katta berk havzali o‘lka. iqlimi quruq va konti- o‘rta osiyo tabiiy geografiyasi i bo‘lim o‘rta osiyo tabiiy geografik o‘lkasi haqida tushuncha 1- §. 1. òabiiy geografik rayonlashtirish de- ganda nimani tushunasiz? 2. hududlarni tabiiy geografik rayon- lashtirishda qanday tabiiy belgilar yoki tabiiy xususiyatlar asos qilib olinadi? 3. yevrosiyoda qanday tabiiy geografik o‘lkalar ajratiladi? 5 1 - r a s m . y e v ro si …
4 / 176
hilik yodgorliklari, muzey-shaharlar mavjud. buxoro, samar- qand, xiva dunyoga mashhur shaharlardir. o‘rta osiyo o‘lka- sidan jahon fani rivojiga ulkan hissa qo‘shgan ahmad al- farg‘oniy, abu nasr forobiy, abu rayhon beruniy, abu abdulloh muhammad ibn muso al-xorazmiy, abu ali ibn sino kabi olimlar, jaloliddin manguberdi, amir òemur, zahiriddin muhammad bobur, muhammad shayboniyxon kabi sarkardalar, abdurahmon jomiy, alisher navoiy, abu abdulloh rudakiy, ahmad yassaviy, boborahim mashrab kabi buyuk shoirlar, imom al-buxoriy, hakim at-òermiziy, bahouddin naqshband kabi hadisshunos mutafakkirlar yeti- shib chiqqan. savol va topshiriqlar 1. 1- rasmdan foydalanib, o‘rta osiyo tabiiy geografik o‘lkasiga chegaradosh o‘lkalar nomini ayting va daftaringizga yozing. 2. yevrosiyoning tabiiy geografik o‘lkalari chegarasi qanday ta- biiy belgilarga qarab o‘tkazilgan? 3. bu o‘lkadan yetishib chiqqan buyuk insonlardan kimlarni bilasiz? o‘rta osiyo tabiiy o‘lkasining geografik o‘rni, chegaralari va o‘ziga xos xususiyatlari 1. xaritadan o‘rta osiyo o‘lkasiga qo‘shni o‘lkalarni ko‘rsatib, nomlarini aytib bering. 2. òoshkentdan hind, atlantika va shimoliy muz okeanlarigacha bo‘lgan …
5 / 176
tadil va subtropik tabiatli mamlakatlardir. o‘rta osiyo yirik materikning o‘rta- sida, dengiz va okeanlardan uzoqda joylashganligi sababli juda qurg‘oqchil o‘lkadir. o‘lkaning chegarasi juda murakkab. janub va sharq tomon- larida chegara tog‘larning suvayirg‘ichidan o‘tkaziladi. chunki bu tog‘lar iqlimiy va gidrografik chegaralar hisoblanadi. lekin shimoli-g‘arbiy, shimoliy va shimoli-sharqiy chegaralarni aniq- lash ancha murakkab. bu yerda iqlimiy chegaralar yo‘q desa ham bo‘ladi. shuning uchun bu yerda tektonik chegaralar asos qilib olinadi. shunday qilib, o‘rta osiyo o‘lkasi chegaralarini quyidagicha belgilash mumkin. g‘arb tomonda kaspiy dengizi qirg‘oqlari chegara bo‘ladi. shimoli-g‘arbiy chegara emba daryosining quyar joyidan janubroqdan boshlanib, ustyurt platosi shi- moliy chinklari bo‘ylab o‘tadi va mug‘ojar tog‘larining ja- nubiy etaklarigacha boradi. bu chegara sharqiy yevropa plat- formasi bilan yosh òuron platformasi chegarasiga to‘g‘ri keladi. chegara 58° sharqiy uzunlik va 48° shimoliy kenglikka yetgandan keyin shimolga, shimoli sharqqa burilib qusto- noygacha davom etadi va undan ayirtovga boradi. so‘ngra chegara sharq va janubi sharqqa tomon qozog‘iston past …

Want to read more?

Download all 176 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rta osiyo tabiiy geografiyasi"

1-34.p65 «o‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi toshkent — 2017 geografiya qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri o‘rta osiyo tabiiy geografiyasi o‘zbekiston tabiiy geografiyasi o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7- sinfi uchun darslik sifatida tasdiqlagan 2 m u a l l i f l a r : i bo‘lim. o‘ròa osiyo òabiiy geografiyasi p. g‘ulomov — geografiya fanlari nomzodi, dotsent; h. vahobov — geografiya fanlari doktori, professor. ii bo‘lim. o‘zbekisòon òabiiy geografiyasi p. baratov — geografiya fanlari nomzodi, professor; m. mamatqulov — geografiya fanlari doktori, professor. ò a q r i z c h i l a r : sh. zokirov — geografiya fanlari nomzodi, o‘zmu geografiya fakulteti dotsenti; v. fedorko — toshkent shahridagi 233- maktabning geografiya...

This file contains 176 pages in PDF format (6.5 MB). To download "o‘rta osiyo tabiiy geografiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rta osiyo tabiiy geografiyasi PDF 176 pages Free download Telegram