jahon tabiiy geografiyasi

DOC 132.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1351073270_21637.doc jahon tabiiy geografiyasi (okeanlari tabiiy geografiyasi) reja: 1. dunyo okeani suvlari 2. tinch okeani 3. hind okeani 4. atlantika okeani 5. shimoliy muz okeani tabiiy geograflarning diqqatini o`ziga tortgan quruqlik planetamizning 29,2% yer yuzasini egallaydi. qolgan maydon 70,8% i dunyo okeaniga to`g`ri keladi. shuning uchun yer yuzasi tuzilishining umumiy tabiiy geografik qonuniyatlari okeanlar tabiiy geografiyasi asoslarisiz to`la bo`la olmaydi. dunyo okeani osti relefi to`g`risidagi eng umumiy tasavvurlarni batigrafik egri chiziqlar berib, u okean osti maydonining taqsimlanishini ko`rsatadi. biroq chuqurlik darajasi ko`pchilik hollarda dunyo okeani osti relefining elementlarini to`la aks ettira olmaydi. dunyo okeani osti quyidagi yirik elementlarga bo`linishi mumkin. bular geoteksturalar yoki planetar morfostrukturalar: materikning suv ostidagi davomi, o`tkinchi zona, okean lojasi va okean ostidagi suv osti tizmalari. materikning suv ostidagi davomi shelfdan, materik yonbag`ridan va materik etagidan iborat. o`tkinchi zona o`z navbatida o`tkinchi oblastlarga bo`linadi. har bir oblast tarkibida chekka kolovina yoki o`rta dengiz, orollar yoyi va chuqur …

i deb yuritiladi. uni qalinligi materik qobig`ini qalinligiga qaraganda o`rtacha 5 marta kam, aniqrog`i 7 km ga teng. yuqori cho`kindili qobig`ini qalinligi 1 km ga yaqin. to`lqinni tarqalish tezligi 1,5 – 4,0 km/sek. bu qatlam ostida yanada zichroq qatlam bor. ulardan ham pastda bazalt qatlami bo`lib, qalinligi 5 km ga yaqin. materik qobig`i okean ostida ham keng tarqalgan. u materik chekkasi suv ostida hamma yerida davom etadi. okean qobig`i esa faqat okean lojasida tarqalgan xalos. nisbatan dengiz (okean) ostining chuqur bo`lmagan materik qirg`og`iga yaqin qismlari shelf deb ataladi. uni ko`plab daryo vodiylari kesib o`tadi. shelfda yaqin vaqtlarda to`rtlamchi davr muzlanishi zonasi ta`sirida bo`lganligidagi turli xildagi relef hosil qiluvchi harakatlarning izlari – silliqlangan qoyalar “qo`y peshonalari”, cheka morenalar aniqlandi. bundan tashqari qadimgi lotinental yotqiziqlar ham keng tarqalgan. bu shuni ko`rsatadiki yaqin vaqtlarda quruqlikning qirg`oq bo`ylarini oxirgi muzlanish tamom bo`lgandan keyin dunyo okeanining sathi ko`tarilgan, suv bosgan. shelfda turli xil hozirgi zamon …

u qism materik yonbag`iri deb yuritiladi. yonbag`irda vodiysimon shakldagi suv osti daralari uchraydi. unda gravitatsion protsesslar sodir bo`ladi. cho`kindi jinslarni yonbag`ir bo`ylab aralashuvi, suv osti so`rilmalari yuz beradi. materik yonbag`rining amaliy ahamiyati ham bor. dengiz bo`yi mamlakalarida 200 milli zonani kiritilishi bu qismni o`zlashtirishni tezlashtirib yuboradi. materik yonbag`ri bilan okean lojasi oralig`ida materik etagi bor. atlantika, hind va butun shimoliy muz okeanida materikning suv osti chekka qismlari to`ppa – to`g`ri okean lojasi bilan qo`shilib ketadi. tinch okeani chekkalarida, karib dengizi, hind okeanining shimoli – sharqiy qismlari okeandan quruqlikni o`tishda murakkabroq sistemali o`tishi aniqlangan. tinch okeanining g`arbiy chekka qismlari bering dengizidan to yangi zellandiyagacha materikning chekka qismlari va okean lojasi orasida keng polosada o`tkinchi zona bor. bu zona cheka dengizlarning chuqur kotlovinalaridan iborat. kotlovinalar suv osti tizmalari bilan chegaralangan. vulkanik orollar, orollardan yoyi hamda tor, juda chuqur cho`kmalardan iborat. bunday cho`kmalarda okeanning eng chuqur yerlari tarqalgan. orollar yoyi bilan ajralib turadigan …

borligi 50 – 60 yillardan aniqlandi. suv osti tizmalari hamma okeanlar orqali o`tadi. u shimoliy muz okeanidan (gakkel, knipovich, leona va kolbeynsey) boshlanib atlantika okeanida davom etadi. o`rtaliq atlantika tizmasini hosil qiladi. bu tizma janubiy atlantikadagi buve oroligacha davom etadi. afrikani janubida afrika – antarktika tizmasi sifatida hind okeaniga o`tib ketadi va g`arbiy hindiston tizmasi deb ataladi. hind okeanining markaziy qismida o`rtaliq okeant osti tizmasi 3 ta tarmoqqa bo`linadi. ulardan biri g`arbiy hindiston tizmasi bo`lsa, boshqasi shimolga ketadigan arabiston – hindiston tizmasi va uchinchisi janubi – sharqqa tomon markaziy hindiston tizmasidir. o`rtaliq okean osti tizmalari sistemasini o`rganish shuni ko`rsatdiki bu bir qancha tog` tizmalaridan iborat tog`lar sistemasidir. ularni kengligi 1000 km ga, umumiy uzunligi va 60 ming km ga boradi. haqiqatdan ham yer sharidang eng katta tog` sistemalaridir. unga teng keladigan quruqlikda yo`q. dunyo okeani suvlari dunyo okeani gidrosferaning asosiy suvi to`plangan joyi hisoblanadi. dengiz yer yuzasida suvi eng ko`p …

n suv faqat suyuq ammiak yoki vodoroddan keyin turadi. yuqori darajada issiqlikni to`plashi uzoq vaqt haroratni saqlab turish imkonini beradi. har yili yuzasidan 505 ming km3 suv parlanadi. suvning kirimida atmosfera yog`inlari 458 ming km3, materikdan kelayotgan daryo oqimi 47 ming km3 ni va yer osti oqimlari tashkil etadi. gidrosferaning umumiy hajmi 1420 mln km3 ga yaqin. mana shuning juda ozgina qismi taxminan 0,04%. suvning aylanma harakatida ishtirok etadi. shuning o`zi ham yerda bo`layotgan hamma tabiiy geografik protsesslarga juda katta ta`sir ko`rsatadi. geologik o`tmishda dunyo okeanining sathi bir necha marta o`zgarib turgan. bu trangressiya va regressiya yotqiziqlari qoldirganligida aks etadi. bu yotqiziqlar materik platformalarining cho`kishi qobiqlaridir. to`rtlamchi davrda muzlanish hisobiga okean sathi -100 m gacha pasayib, to +10 metrgacha ko`tarilib turgan. regressiya davrlari muzlik qoplangan davrga to`g`ri keladi. okean suv sathi hozirgi nolli sathga bundo`an 6000 yil oldin oxirgi materik muzligidan keyingi trangressiyada yaqinlashgan. kuzatishlardan ma`lum bo`ldiki (200 yil ichida), …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "jahon tabiiy geografiyasi"

1351073270_21637.doc jahon tabiiy geografiyasi (okeanlari tabiiy geografiyasi) reja: 1. dunyo okeani suvlari 2. tinch okeani 3. hind okeani 4. atlantika okeani 5. shimoliy muz okeani tabiiy geograflarning diqqatini o`ziga tortgan quruqlik planetamizning 29,2% yer yuzasini egallaydi. qolgan maydon 70,8% i dunyo okeaniga to`g`ri keladi. shuning uchun yer yuzasi tuzilishining umumiy tabiiy geografik qonuniyatlari okeanlar tabiiy geografiyasi asoslarisiz to`la bo`la olmaydi. dunyo okeani osti relefi to`g`risidagi eng umumiy tasavvurlarni batigrafik egri chiziqlar berib, u okean osti maydonining taqsimlanishini ko`rsatadi. biroq chuqurlik darajasi ko`pchilik hollarda dunyo okeani osti relefining elementlarini to`la aks ettira olmaydi. dunyo okeani osti quyidagi yirik elementlarga bo`linishi mum...

DOC format, 132.5 KB. To download "jahon tabiiy geografiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: jahon tabiiy geografiyasi DOC Free download Telegram