termodinamika qonunlarini tirik organizmga tadbiqini o’rganish

PDF 13 pages 659.8 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 659.8 KB

File type PDF

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

8-amaliy mashgulot.pdf 8-amaliy mashg’ulot. mavzu: termodinamika qonunlarini tirik organizmga tadbiqini o’rganish. termodinamika deganda s istemani tashkil etuvchi jismlarning mikroskopik tuzilishini hisobga olmagan holda ular orasida energiya almashinuvi mumkin bo‘igan sistem alarni (term odinam ik sistemalarni) qarab chiquvchi fizikaning b o ‘limi tushuniladi. muvozanatli sistemalar termodinamikasi yoki muvozanat holatiga o ‘tuvchi sistemalar (klassik yoki muvozanatli termodinamika, biz uni ko‘pincha oddiygina term odinam ika deb ataym iz) va nomuvozanatli termodinam ik sistem alar (nom uvozanatli termodinamika) bir-biridan farqlanadi. nomuvozanatli termodinamika biologik sistemalarni k o 4rib chiqishda asosiy o‘rinni egallaydi. ushbu bobda termodinamika bilan bir qatorda past temperaturali va qizdirilgan muhitlarni davolashda qo41anilishi bilan bog4iiq bo‘igan masalalar, shuningdek, termometriya va kalorim etnya elementlari yoritilgan. termodinamikaning asosiy tushunchalari. termodinamikaning bir1nchi qonuni termodinamika sistemasining holati parametrlar (hajm, bosim, harorat, zichlik va hokazo) deb atalgan fizik kattaliklar bilan xarakterlanad̂ î. agar sistemaning parametrlari uni atrof-muhitdagi jismlar bilan o‘zaro ta’sirlashishida vaqt o‘tishi bilan o'zgarmasa, sistemaning holati statsionar …

2 / 13

sobiga ushlab turiladi. statsionar holat sxematik ko‘rinishda 12.1- a rasmda ko‘rsatilgan, temperatura esa sistemaning turli nuqtalarida turlicha. m a’lumki, statsionar holatda shunday sistemalar bo‘lishi mumkinki, bir sistemani o‘rab olgan boshqa sistemalar bilan energiya va modda almashinuvi (ochiq sistemalar) yoki hech bolmaganda o‘zaro energiya almashinishi yuz berishi lozim (yopiq sistemalar). oqimlar yo q t1 - t 2 - f « ш ш ш ! n « t2 1 r « • v ' 2 ^ keladigan oqimlar _ i 2 chiqadigan oqimlar ? ' ! a b 12.1- rasm. 0 ‘z atrofini o‘rab turgan jismlar bilan na energiya yoki na modda almashinuvida ishtirok etmagan termodinamik sistema izolatsiyalangan sistema deyiladi. izolatsiyalangan sistema vaqt o‘tishi bilan termodinamik muvozanat holatiga qaytib keladi. bu holatda ham, statsionar holatdagi kabi, sistema parametrlari vaqt octishi bilan o‘zgarmas saqlanib qoladi. ammo eng muhimi shundaki, muvozanatli holatda zarrachalarning massasi yoki soniga bog‘liq bo‘!gan bosim, temperatura va boshqalar bu sistemaning …

3 / 13

di, hajm esa av = v2 - vi qadaro‘zgaradi. klo‘ndalang kesimi yuzi s bo4lgan porshenga gaz tomonidan p bosim tufayli f ~ p • sgd.tengkuchta’sirqiladi. bukuchningyo‘nalishiporshenningko‘chish yo‘na iishi bilan bir xil bol gani sababli gaz bajargan ish: a - f - a l - p s а ы p - a v (12.1) gazning kengayishida д v > 0 va bajarilgan ish musbat (д > 0) siqilishida av 7 )̂ haroratlarga mos holdagi 1-2,3-2 izotermalardan va ikkita 2-3,4-1 adiabatadan iborat. bu siklda ishchi m odda ideal gaz hisoblanadi. issiqlik miqdorining isitgichdan ishchi moddaga uzatilishi tx haroratda, ishchi moddadan sovitgichga uzatilishi esa t2 haroratda ro‘y beradi. qaytuvchan kamo siklining fik faqat isitgichning г, va t2 ga sovitgichning h a ro ra t la r i bog^iq lig in i isbotsiz ko‘rsa tamiz. л = (7i - 7 2 ) / 7] (12.10) kam o termodinamikaning ikkinchi qornrniga assoslanib, quyidagi qoidalam i …

4 / 13

$mikaning ikkinchi asosini ifodalaydi. (12.15) formula faqat entropiyalar ayirmasini beradi, entropiyaning o‘zi esa ixtiyoriy o‘zgarmas son aniqligida topiladi. \g a r sistcma bir holatdan boshqa holatga o‘tgan b o lsa v a bu o‘tish eara> ofhii ing tabiatidan qat’i nazar (ya’ni u qaytuvchanmi yoki qaytmasmi) bu o‘tish holailuri orasida yuz beruvchi har qanday qaytuvchan jarayonlar uchun entropiyaning o‘zgarishi (12.15) formula yordamida hisoblanadi. bu esa entropiya sistema holatining funksiyasi ekanligi bilan bog‘liqdir. ikki holat entropiyasining ayirmasi qaytuvchan izotermik jarayonda osongina hisoblanadi: (12.18) entropiyaning fizik mohiyatini aniqlaylik. (12.19) bu yerda q — o‘zgarmas haroratda sistemaning 1 holatdan 2 holatga o ‘tishi jarayon ida sistema tomonidan olinagn to‘liq issiqlik miqdori . oxirgi tenglama erish, b ug‘ hosil bo‘lishi va hokazo j arayonlarda entropiyanin g o‘zgarishini hisoblashda qo‘llaniladi. bunday holtarda q — fazoviy о ‘zgarishlar issiqligi boladi. agar jarayon izolatsiyalangan sistemada yuz berayotgan bo‘lsa (dq - 0), u hol da [q. (12.18)] qaytuvchan jarayonda …$

5 / 13

iyasi kamaygan bo‘lar edi: ds = - dst + ds2 = ^ - ^ < 0 , n h bu esa (12.18)ga ziddir. shunday qilib, izolatsiyalangan sistemada entropiyaning kamayishiga olib keladigan jarayonlar o‘tishi mumkin emas. (termodinamikaning ikkinchi asosi). izolatsiyalangan sistemada entropiyaning ortib borishi cheksiz yuz bermaydi. yuqorida ko‘rib o'tilgan misolda vaqt o‘tishi bilan jismlaming harorati tenglashadi, ular orasida issiqlik almashinishi to‘xtaydi va muvozanatli holat yuzaga keladi. (q. 12. l-§). bu holatda sistema parametrlari o‘zgarishsiz qoladi, entropiya esa o‘zining maksimum qiymatiga erishadi. molekular-kinetik nazariyaga asosan entropiyani sistemaning tartibsiz zarrachalarming o‘lchovi deb ta’riflash birmnncha qulaydir. masalan, gaz hajmining kamayishida uningmolekulalarining bir-biriga nisbatanjoylashishi borgan sari aniq bir yo‘nalishni egallab boradi, ya’ni bu sistemada tartibli joylashishning ortib borishiga mos keladi, bu holda entropiya kamayadi, qachonki o ‘zgarmas haroratda gaz kondensatsiyalansa yoki suyuqlik kristall holatga o‘tsa, moddadan issiqlik miqdori ajralib chiqadi va molekulalaming tartibli joy lashishi bu holda ham ortadi, entropiya esa kamayib boradi. sistemadagi …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "termodinamika qonunlarini tirik organizmga tadbiqini o’rganish"

8-amaliy mashgulot.pdf 8-amaliy mashg’ulot. mavzu: termodinamika qonunlarini tirik organizmga tadbiqini o’rganish. termodinamika deganda s istemani tashkil etuvchi jismlarning mikroskopik tuzilishini hisobga olmagan holda ular orasida energiya almashinuvi mumkin bo‘igan sistem alarni (term odinam ik sistemalarni) qarab chiquvchi fizikaning b o ‘limi tushuniladi. muvozanatli sistemalar termodinamikasi yoki muvozanat holatiga o ‘tuvchi sistemalar (klassik yoki muvozanatli termodinamika, biz uni ko‘pincha oddiygina term odinam ika deb ataym iz) va nomuvozanatli termodinam ik sistem alar (nom uvozanatli termodinamika) bir-biridan farqlanadi. nomuvozanatli termodinamika biologik sistemalarni k o 4rib chiqishda asosiy o‘rinni egallaydi. ushbu bobda termodinamika bilan bir qatorda past temperatur...

This file contains 13 pages in PDF format (659.8 KB). To download "termodinamika qonunlarini tirik organizmga tadbiqini o’rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: termodinamika qonunlarini tirik… PDF 13 pages Free download Telegram