geografiya (materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi)

PDF 160 pages 1,6 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 160
geog 1 (38-янги).p65 geografiya (materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi) a. soatov, a. abdulqosimov, m. mirakmalov „o‘qituvchi“ nashriyot-matbaa ijodiy uyi toshkent — 2017 umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 6- sinf o‘quvchilari uchun darslik o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan qayta ishlangan va to‘ldirilgan oltinchi nashri 2 uo‘k: 91(075.3) kbk 26.8(ya72) s73 m a s ’ u l m u h a r r i r : p. g‘ulomov — geografiya fanlari nomzodi, dotsent. t a q r i z c h i l a r : o‘. q. abdunazarov — geografiya fanlari nomzodi, dotsent; sh. m. sharipov — geografiya fanlari nomzodi; v. n. fedorko — toshkent shahridagi 233- mak- tabning geografiya fani o‘qituvchisi; m. m. avezov — toshkent shahridagi 278- mak- tabning geografiya fani o‘qituvchisi. xaritalar geografiya fanlari nomzodi, dotsent a. egamberdiyev tahriri ostida berildi. © a. soatov va b. © „o‘qituvchi“ nmiu, 2005 © „o‘qituvchi“ nmiu, qayta ishlangan va to‘ldirilgan nashri, …
2 / 160
chuqur egallab olishingiz lozim. shundagina materiklar va okeanlar tabiatini, tabiat bilan jamiyat o‘rtasidagi o‘zaro mu- nosabatlarni oson bilib olasiz. negaki, geografik qobiq eng yirik tabiiy kompleks bo‘lsa, materiklar va okeanlar uning tarki- bidagi undan kichikroq tabiiy komplekslardir. yerimiz — odam yashaydigan yagona sayyora. uning tashqi ko‘rinishi rang-barang. agar koinotdan turib ona yerimizga qaralsa, dastlab materiklar va okeanlar ko‘zga tashlanadi. ular- ning tabiati bir-biriga o‘xshamaydi. materiklar va okeanlar to‘g‘risidagi bilimlar uzoq yillar davomida to‘plangan. bu bilim manbalarini turli davrlarda yashagan olimlar (aneksimandr, pifagor, aristotel, eratosfen, ptolemey, a. gumboldt, n. vavilov), buyuk sayyohlar, qo‘rq- mas dengizchilar (finikiyaliklar, arablar, normanlar, portugal- lar, ispanlar va b.) yig‘ishgan va bu sohada kashfiyotlar qilish- gan. ayniqsa, dunyo fani va madaniyatiga, xususan, geografiya sohasiga ulkan hissa qo‘shgan o‘lkamiz olimlaridan al-xorazmiy (783 — 850- y.), ahmad farg‘oniy (ix asr), abu nasr foro- 4 biy (873 — 950- y.), abu rayhon beruniy (973 — 1048- y.), abu ali ibn …
3 / 160
)ni qay darajada o‘z- lashtirganingizni bilib olasiz. geografik bilimlarning muhim manbayi xaritadir. „geogra- fiyaning tili xaritadir“, degan ibora bejiz aytilmagan. siz 6- sinf atlasidan, turli mavzuli devoriy xaritalardan o‘rganilayotgan hududning qayerda joylashganligini, uning tabiati qanday ekan- ligini, bu joylardan xo‘jalikning qaysi tarmog‘i uchun foydala- nilishini bilib olishingiz mumkin. hozirgi fan-texnika taraqqiyoti davrida umumta’lim mak- tablarini kompyuterlar bilan ta’minlash va ulardan o‘quv jara- yonida unumli foydalanish masalasiga e’tibor kuchaydi. shu munosabat bilan kompyuter texnologiyasi yordamida internetga ulanish, geoaxborot tizimidan eng so‘nggi geografik ma’lu- motlarni olish imkoniyati mavjud. bir vaqtning o‘zida sayyoramizdagi quruqlik va suvlarni, yerning relyefi, iqlimi va tuproqlarini, tirik tabiatini, aholi- sining hayoti va xo‘jalik faoliyatini yaxlit — butunligicha o‘rga- nadigan alohida fan yo‘q. lekin qo‘lingizdagi darslik sizni ona yerimizning rang- barang va turfa olami bilan tanishtirishga xizmat qiladi. 5 1- §. „materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi“ kursida nimalar o‘rganiladi? yer yuzida yashaydigan kishilar hayoti tabiatga juda bog‘- langan. inson …
4 / 160
i bo‘limda darslikda nimalar o‘rganilishi, darslikning qisqacha mazmuni, atamalar, geografik xaritalar, atlaslar, glo- buslar haqida ma’lumot beriladi. ikkinchi bo‘limda geografik qobiqning xususiyatlari, chega- ralari, rivojlanish qonuniyatlari, vertikal va gorizontal tuzilishi to‘g‘risida fikr bildirilgan. uchinchi bo‘limda dunyo okeanining qismlari va ularning ma- teriklar tabiatiga ta’siri, dunyo okeani tabiati, jahon xo‘jaligida tutgan hozirgi va istiqboldagi o‘rni haqida ma’lumotlar berilgan. to‘rtinchi bo‘limda materiklarni o‘rganish jarayonida mashhur dengizchilar, kashfiyotchi sayyohlar haqida, materiklarning ta- biati, materik va orollarda qanday xalqlar yashashi va hokazolar haqida ma’lumotlar olasiz. materiklar, okeanlar va ularning tarkibiy qismlari. geografik qobiq eng yirik tabiat kompleksidir. u tabiiy geografiyaning 6 o‘rganish obyekti bo‘lib, uning tarkibiy qismlari — materik va okeanlar ham alohida tabiat komplekslari hisoblanadi (1- rasm). qadimdan yer yuzini ikkita yirik muhitga bo‘lishgan: suvli muhit va quruqlik muhiti. suvli muhit yaxlit, shuning uchun uni dunyo okeani deb atashgan. materik — tektonik tuzilishiga ko‘ra bir butun yirik qu- ruqlikdir. yer yuzida oltita materik …
5 / 160
m). olimlar beshinchi janubiy okeanni ham ajratadilar. dengiz, qo‘ltiq, bo‘g‘izlar okeanlarning kichik qismlaridir. 1- rasm. geografik qobiq — tabiiy geografiyaning o‘rganish obyekti. 7 qirg‘oq chizig‘i. okean yoki dengiz yuzasi bilan quruqlik yuzasi tutashgan chegara qirg‘oq chizig‘i deyiladi. atama, tayanch tushuncha va nomlar materik, qit’a, dunyo okeani, okean, qirg‘oq chizig‘i, geografik qobiq. nazorat uchun savollar 1. yer yuzida nechta materik va qit’a bor? okeanlar-chi? 2. materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi nimalarni o‘rganadi? amaliy topshiriqlar 1. atlasdan (2 — 3- betlar) materiklar, qit’alar va ularning qirg‘oq chiziqlarini aniqlang. 2. materiklar va okeanlar, yirik yarimorollar va orollar, dengizlar, qo‘ltiqlar va bo‘g‘izlar nomini yozuvsiz xa- ritaga yozib qo‘ying. 2- §. geografik xaritalar va ularning turlari. atlaslar, globuslar geografik xaritalar — bilim manbayi. turli mazmundagi va masshtabdagi xaritalardan o‘quvchilarning maqsadli foyda- lanishi talab qilinadi. kursning materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasiga oid bo‘limlarida har bir mavzuga taalluqli bo‘l- gan xaritalar berilgan. demak, muayyan mavzuni o‘rganish jarayonida …

Want to read more?

Download all 160 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "geografiya (materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi)"

geog 1 (38-янги).p65 geografiya (materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi) a. soatov, a. abdulqosimov, m. mirakmalov „o‘qituvchi“ nashriyot-matbaa ijodiy uyi toshkent — 2017 umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 6- sinf o‘quvchilari uchun darslik o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan qayta ishlangan va to‘ldirilgan oltinchi nashri 2 uo‘k: 91(075.3) kbk 26.8(ya72) s73 m a s ’ u l m u h a r r i r : p. g‘ulomov — geografiya fanlari nomzodi, dotsent. t a q r i z c h i l a r : o‘. q. abdunazarov — geografiya fanlari nomzodi, dotsent; sh. m. sharipov — geografiya fanlari nomzodi; v. n. fedorko — toshkent shahridagi 233- mak- tabning geografiya fani o‘qituvchisi; m. m. avezov — toshkent shahridagi 278- mak- tabning …

This file contains 160 pages in PDF format (1,6 MB). To download "geografiya (materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi)", click the Telegram button on the left.

Tags: geografiya (materiklar va okean… PDF 160 pages Free download Telegram