tarixiy voqelik va badiiy talqin

DOC 2.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662585999.doc αζαρ tarixiy voqelik va badiiy talqin ma`lumki, xv asr – o`zbek xalqi tarixining g`oyat muhim ijtimoiy o`zgarishlar ro`y bergan murakkab bir davridir. bu davrda o`zbek xalqining dovrug`ini olamga tanitgan ulug` shoir alisher navoiy buyuk musavvir kamoliddin behzod, shoir va davlat arbobi z.m.bobur kabi mashhur zotlar yetishdi. bunday yetuk siymolar o`z davrining komil insonlari sifatida o`sha zamon tarixiy voqeligining barcha qirralarini u yoki bu shaklda asarlari va faoliyatlarida namoyon etganlar. zahiriddin muhammad bobur ana shunday murakkab taqdir egalaridan biri edi. o`zining zebo g`azallariyu, hazin ruboiylari bilan saodatpesha dillarni maftun etgan bu buyuk shoir va zakovatli jasur davlat arbobining chigalliklarga to`la qismati yozuvchi primqul qodirovning ijodkor sifatidagi e`tiborini o`ziga tortdi. u ana shu murakkab davr voqeligi tasviriga bag`ishlangan tarixiy asarga “yulduzli tunlar” ga ana shu buyuk zotni bosh qahramon qilib tanladi. chunki, bu zot o`zi yashagan davrlardayoq, garchi shayboniyxon qo`shinlari bilan olishib, noiloj “hind sori yuzlangan” bo`lsa-da, afg`on va hind hududlaridagi …

mat qiladi. “yulduzli tunlar” romanining manbalari xususida fikr yuritgan adabiyotshunos olim g`.karimov bu haqda quyidagilarni yozgan edi: “avvalo shuni atish kerakki, pirimqul qodirovning “yulduzli tunlar” romani tarixiy – biografik turdagi asar bo`lib, turli xil voqealardan foydalanish asosida yozilgandir, unda dokumentalizm ustunlik qilib turadi” lekin yuqoridagi mulohazalardan “yulduzli tunlar” romani bobur haqida bizgacha yetib kelgan tarixiy - adabiy manbalarda bitilgan ma`lumotlarning aynan takrori degan xulosa chiqmasligi kerak. tarixiy shaxs to`g`risidagi roman bu tarixiy mavzudagi badiiy asar bo`lib, memumar tipidagi bitiklarning to`g`ridan –to`g`ri ko`chirmasi bo`la olmaganidek, tarixiy faktlarning oddiygina takrori ham emas. tarixiy roman muayyan davr voqeligini badiiy idrok etish asnosida jonlantirish vositasida yaratilgan asardir. bunday ijodiy jarayonda birgina bobur shaxsiyatiga doir tarixiy ma`lumotlarni chuqur o`rganishning o`zigina kifoya qilmaydi. buning uchun o`zbek, afg`on, hind xalqlarining o`sha davrdagi hayoti, iqtisodiy, madaniy- ijtimoiy voqea – hodisalar, tarixiy shart sharoit, xalqlarning ongi, axloqiy qiyofalari, urf-odatlarini atroflicha va mukammal o`zlashtirish, yaxlit olganda bobur mirzoni yetishtirgan muhitni …

munosabatda bo`lishdan nihoyatda nafratlangan bobur, harbiy yurishlarda o`z muxoliflarini o`ldirishga farmon berar edi. u insonlarni, aholi yashaydigan qishloqlarni talashni yomon gunoh deb hisoblardi, ammo lashkarlari uning amri bilan odamlarning mol- mulklarini tortib ham olar edilar. uning qalbi nozik, sho`x, muloyim bo`lishi bilan birga unda mustabidlik ham bor edi” bobur adabiy xarakterini yaratishga kirishgan p.qodirov bu buyuk zot shaxsiyati bilan bog`liq bo`lgan ziddiyatlarni chetlab o`tmay, ularga xolisona yondashib, bu mutafakkirning shoh sifatidagi adolatparvarligi ham, harbiy yurishlardagi qat`iyatini ham bor haqiqatlari ila berishga intildi. “yulduzli tunlar” – bobur davri tarixiy voqeligining barcha ijobiy va salbiy jihatlarini o`zida mujassam etgan yirik asar. vayronagarchilik keltiruvchi qirg`inbarot urushlaru, el-yurt obodonchiligi bilan bog`liq ulkan qurilishlar ham keng qamrab olingan bu tarixni asar bobur davri tarixiy haqiqatlari oynasidir. zero, “tasvirlanayotgan voqea va shaxslarning teran badiiy talqini asosida tarix haqiqatining badiiy haqiqatga o`sib chiqishi” tarixiy nasrning o`ziga xos xususiyatlaridan biridir. yozuvchi bosh qahramon obrazini yaratayotganida xalq dostonchiligi ijodiy …

b qaraganda, “yulduzli tunlar” o`zbek tarixiy romanchiligida yaratilgan yangi tipdagi badiiy asardir. u o`z xarakteriga ko`ra oybekning “navoiy”, odil yoqubovning “ulug`bek xazinasi” romanlaridan badiiy syujet to`qimasining o`ziga xosligiga ko`ra bir muncha farq qiladi. “oybek navoiy hayotini yilma-yil, faoliyatiga mos muhim tomonlarni davrma-davr ko`rsatib boradi”. odil yoqubov ham “ulug`bek xazinasi” da shunga yaqin ijodiy yo`l tutgan. u romanning dastlabki boblaridayoq ulug`bekka xos insonparvarlikning asosiy mohiyatini belgilab olgan va butun asar davomida uning badiiy mazmunini ochib berish yo`lidan borgan. yozuvchi saltanat fojealarining ijtimoiy sabablarini qadam – baqadam ko`rsatib bergan. pirimqul qodirov asarida esa bobur dunyoqarashi va odil shoh sifatida shakllanishi jarayonlari butun asar davomida ko`rsatib boriladi. p.qodirovning “yulduzli tunlar” romani nashr etilgach, adabiyotshunosligimizda bu asar tahliliga bag`ishlangan bir qator maqolalar chop etildi. xususan, m.qo`shjonov, u.normatov, n.xudoyberganov, h.umurov kabi olimlar bu asarni o`zbek tarixiy romanchiligining eng muhim yangiliklaridan biri sifatida yuqori baholadilar. ular “yulduzli tunlar” romanida bobur davri tarixiy voqeligi mukammal badiiy ifoda …

p.qodirovning “yulduzli tunlar” romanida esa o`sha davr voqeligi haqqoniy tasvirlanganligi “sho`ro mafkurasi” targ`ibotchilari” ni tashvishga solib qo`ygan edi. ular xalqimiz o`zining haqqoniy shonli tarixidan boxabar bo`lishlarini istamas edilar. “yulduzli tunlar” romaniga qo`yilgan bunday o`rinsiz ayblarning mohiyatini tahlil qilgan yosh adabiyotshunos a.nosirovning quyidagi xulosasi ham asoslidir: “bugungi kunda ochiq aytish mumkinki, ba`zi tarixchi va adabiyotshunoslar badiiy asarni inson ruhiyatiga estetik zavq beradigan, insonni tarbiyalaydigan buyuk san`atning bir turi sifatida o`rganmasdan, ya`ni hayotiy haqiqatdan yuz burib, “yulduzli tunlar” romanini asossiz ravishda tanqid qildilar” . “yulduzli tunlar” muallifining tarixiy ma`lumotlarga munosabati masalasi ham ancha-muncha bahslariga sabab bo`ldi. yozuvchining tarixiy faktlarini yaxshi bilmaslikda yoki tarixiy voqelikni noto`g`ri talqin qilishlikda ayblaganlar ham bo`ldi. bunday qarashlarga munosabat bildirgan a.nosirov “tarixiy haqiqat qanchalik mukammal o`rganilsa, badiiy talqin jarayonidagi xarakterlarning mukammalligiga, hayotiyligiga olib keladi. ana shuning uchun ham tarixiy haqiqatning badiiy haqiqatga asosli aylanishi romanning boqiyligiga olib borgan” deb yozadi va yozuvchining tarixiy faktlardan o`rinli foydalanganligini ko`rsatib beradi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tarixiy voqelik va badiiy talqin"

1662585999.doc αζαρ tarixiy voqelik va badiiy talqin ma`lumki, xv asr – o`zbek xalqi tarixining g`oyat muhim ijtimoiy o`zgarishlar ro`y bergan murakkab bir davridir. bu davrda o`zbek xalqining dovrug`ini olamga tanitgan ulug` shoir alisher navoiy buyuk musavvir kamoliddin behzod, shoir va davlat arbobi z.m.bobur kabi mashhur zotlar yetishdi. bunday yetuk siymolar o`z davrining komil insonlari sifatida o`sha zamon tarixiy voqeligining barcha qirralarini u yoki bu shaklda asarlari va faoliyatlarida namoyon etganlar. zahiriddin muhammad bobur ana shunday murakkab taqdir egalaridan biri edi. o`zining zebo g`azallariyu, hazin ruboiylari bilan saodatpesha dillarni maftun etgan bu buyuk shoir va zakovatli jasur davlat arbobining chigalliklarga to`la qismati yozuvchi primqul qodirovning ijodkor si...

DOC format, 2.0 MB. To download "tarixiy voqelik va badiiy talqin", click the Telegram button on the left.

Tags: tarixiy voqelik va badiiy talqin DOC Free download Telegram