turkistonda adabiyot o`qitish tarixi. adabiyot o`qitish metodikasining tarixiy taraqqiyoti

DOC 2,1 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662586038.doc αζαρ turkistonda adabiyot o`qitish tarixi. adabiyot o`qitish metodikasining tarixiy taraqqiyoti reja 1. adabiyot o`qitish metodikasi fanining shakllanishi, rivojlanish tarixi. 2. eng qadimgi davrlarda adabiyot o`qitish metodikasi. 3. adabiyot o`kitshi metodikasi tarixida jadidchilik davri. 4. 1930-1990 yillarda adabiyot o`qitish metodikasi fanining o`ziga xos xususiyatlari. 5. mustaqillik va adabiyot o`qitshi metodikasi fanining rivojlanish xususiyatlari. yaqin-yaqinlargacha ham o`zbek adabiyotini o`qitish metodikasi tarixi asosan oktabr inqilobi bilan bog`liq holda talqin va targ`ib etilgani sir emas. mustaqilligimizning sharofati bilan barcha fanlar rivojlanishning to`g`ri o`zanlariga tushib oldi. prezidentimiz i. a.karimov ta`kidlaganlariday: "amudaryo bilan sirdaryo o`rtasida joylashgan hamda movarounnahr yoki turkiston nomlari bilan mashhur vatanimiz asrlar mobaynida jahon sivilizatsiyasi beshiklaridan biri hisoblangan. buyuk ipak yo`lidagi bog`lovchi markaziy halqa, sharq va g`arb uchrashadigan, ularniig faol savdo-iqtisodiy va ma`naviy hamkorligi tug`iladigan joy bo`lgan" . mana shunday holatda bu yerda ko`plab fanlar qatorida adabiyotshunoslikning, tarbiyashunoslikning, ular qatorida esa adabiyot o`qitish metodikasining muayyan o`rni bo`lganligini tasavvur etish mumkin. metodika tarixini …

xozirgi holiga kelmagan. turkiy xalqlar orasida adabiyot o`qitish an`analari juda qadim zamonlarga borib taqaladi. buyuk mutafakkirlarimiz al-xorazmiy, forobiy, beruniy, ibn sinolar ta`lim-tarbiya, o`qituvchi xususida alohida to`xtab o`tishgan. ular insonning shaxs sifatida kamol topishida ilm olishning, ta`lim va tarbiyaning ahamiyati haqida o`zlarining qimmatli fikrlarini aytib o`tganlar. o`rta osiyoning ulug` mutafakkiri abu nasr forobiy (873-950) o`zining ilmiy ishlarida ovoz, nutqning tarbiyaviy ahamiyatiga alohida e`tibor beradi. u «ilmlarning kelib chiqishi» («ixso ul-ulum») nomli risolasida badiiy asarni ifodali o`qish, o`qiganini hikoya qilib berish zo`r san`at ekanligini aytadi. uning ta`kidlashicha, hikoyachilikda (o`qishda) o`tkir ta`siri bo`lgan ana shu san`atda o`ziga munosib o`rin egallagan kishilar hakim deyiladi va u o`qishni, notiqlikni egallagan san`atkor, faylasuf, donishmand bilan tengdir. forobiy har bir kishining o`ziga xos, individual xususiyatga ega bo`lishini, ta`lim-tarbiya jarayonida bu xususiyatlarga e`tibor berish shart ekanligini alohida uqtiradi: «kishilar jismoniy va tug`ma qobiliyat, kuch-quvvatda bir-birlaridan ortiq-kam bo`ladilar» . forobiyning ta`kidlashicha, «har kimki ilm-hikmatni o`rganaman desa, uni yoshligidan boshlasin, …

lar va harflar haqida kitob», «ritmlar klassifikatsiyasi haqida kitob», «musiqa haqida so`z», «yozuv san`ati haqida kitob», «abu nasrning she`r va qofiyalar haqidagi so`zi», «shoirlarning she`r yozish san`ati qonunlari haqida» va boshqa asarlari shu haqdadir. forobiy she`r tuzishni, uning mohiyati, eng muhimi, she`r vositasida badiiy adabiyotni o`rganish va o`rgatish usullari haqida ham qimmatli fikrlar bildirgan. forobiy badiiy ijodning o`ziga xos xususiyatlarini qiyosiy usulda ko`rsatib beradi: «demak, bundan ma`lum bo`lishicha, isbotda ilm, tortishuvda ikkilanish, ritorikada ishontirish qanchalik ahamiyatli bo`lsa, she`riyatda ham xayol va tasavvur shunchalik zarur bo`ladi» . mutafakkirning asarlarida ayrim tur va janrlar, ularning o`ziga xos xususiyatlarini izohlash, shu asosda ularni o`quvchilarga tushuntirish borasida ham qiziqarli mulohazalar bildirilgan. jumladan, yunon ada-biyoti haqida to`xtar ekan, olim gomerning «iliada»sini, shuningdek, tragediya, drama, komediya, difirimbi, satira, epos, ritorika, poemalar haqida to`xtab o`tadi. ularning har biriga xos bo`lgan tasvir usullari, ifoda tarzlari, ularning mavzu va tili, shakliy-poetik xususiyatlari haqida ma`lumot beradi. ibn sino qomusiy olim …

natijasidir» , deb biladi. u bilim olishda va o`rgatishda usullarning xilma-xilligini, shakllarning rang-barangligini e`tirof qilgan. chunki deydi olim, «doimo bir xil narsaga qaray berish malolli va sabrsizlikka olib keladi. (o`quvchi) fandan fanga o`tib tursa, turli bog`larda yurganga o`xshaydi, birini ko`rib ulgurmay, boshqasi boshlanadi va u kishi «har bir yangi narsada lazzat bor», deyilganidek, ularni ko`rishga qiziqadi va ko`zdan kechirishni istaydi» . ayrim asarlarni o`qish uslubi eshituvchilarga ta`sir qilishning muhim omili ekanligi qadimgi turkiylarga yaxshi ma`lum bo`lgan. jumladan, "tishastvustik" sutrasida deklamatsiya bilan o`qishga ko`rsatma berilgan. m.qoshg`ariyniig "devonu lug`otit-turk"i orqali xi asrgacha bo`lgan turkiy ta`lim-tarbiya tizimi haqida ayrim ma`lumotlarga ega bo`lish mumkin. jumladan, u alohida, birgalashib va ko`plashib o`qish haqida ishoralar beradi. yusuf xos hojib so`z va uning ma`nolari haqida alohida to`xtab o`tadi. u so`zni, ayniqsa, badiiy so`zni muqaddas hodisa sifatida sanaydi: so`zi tufayli inson o`zini ulug` qiladi. adib tilni o`quv va bilimlarning tarjimoni deb biladi. u elchilar haqidagi bobda so`zning ichki …

izoh va talqinlar mavjud. ba`zi hollarda ayrim adabiy asarlarning o`qilishi, ularning ma`no xususiyatlari haqidagi ko`rsatmalarning mavjudligi adabiy ta`limning o`sha davrdagi holati haqida dastlabki tasavvurlarni bera oladi. asarda she`r vaznlarini aniqlashga doir harakatlar mavjudligini ko`rsatadigan dalillar bor. jumladan: «ko`g» so`zining izohida, she`rning vazni, bu yir ne ko`guza ul- bu sher qaysi vaznda?» degan misol uchraydi. alisher navoiy, bobur, munis, abdulla avloniy, hamza hakimzoda niyoziy va boshqa adiblarimiz ijodida ta`lim-tarbiya jarayoni, uning shaxsi va mazmuniga oid qimmatli fikrlar mavjud, o`tmishda maktablarda diniy asarlar, ayniqsa, qur`onni ifodali o`qish, uning ma`nolarini anglab yetish bilan bir qatorda ayrim asarlarning matni, ma`nosi, har bir so`zning izohi, badiiy asarni tushuntirishga oid mashqlar ustida jiddiy ishlangan. badiiy asarlarga sharhlar bitish an`ana tusini olgan. maktab va madrasalarda faqat turkiy tilda emas, balki arab va fors tillarida yozilgan badiiy kitoblarni o`qish ham taomilda bo`lgan. ularda juda erta yoshdan sharqning mashhur klassiklari-firdavsiy, sa`diy, hofiz, fuzuliy, navoiy, bedil asarlari bilan tanishish imkonlari …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "turkistonda adabiyot o`qitish tarixi. adabiyot o`qitish metodikasining tarixiy taraqqiyoti"

1662586038.doc αζαρ turkistonda adabiyot o`qitish tarixi. adabiyot o`qitish metodikasining tarixiy taraqqiyoti reja 1. adabiyot o`qitish metodikasi fanining shakllanishi, rivojlanish tarixi. 2. eng qadimgi davrlarda adabiyot o`qitish metodikasi. 3. adabiyot o`kitshi metodikasi tarixida jadidchilik davri. 4. 1930-1990 yillarda adabiyot o`qitish metodikasi fanining o`ziga xos xususiyatlari. 5. mustaqillik va adabiyot o`qitshi metodikasi fanining rivojlanish xususiyatlari. yaqin-yaqinlargacha ham o`zbek adabiyotini o`qitish metodikasi tarixi asosan oktabr inqilobi bilan bog`liq holda talqin va targ`ib etilgani sir emas. mustaqilligimizning sharofati bilan barcha fanlar rivojlanishning to`g`ri o`zanlariga tushib oldi. prezidentimiz i. a.karimov ta`kidlaganlariday: "amudaryo bilan sirdaryo o`rt...

Формат DOC, 2,1 МБ. Чтобы скачать "turkistonda adabiyot o`qitish tarixi. adabiyot o`qitish metodikasining tarixiy taraqqiyoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: turkistonda adabiyot o`qitish t… DOC Бесплатная загрузка Telegram