galileyning nisbiylik prinsipi. inersial va noinersial sanoq sistemalari 10 - sinf

PPT 982,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1650913599.ppt powerpoint presentation 10-sinf fizika darsligi asosida 10-mavzu: nisbiylik prinsipining ochilishiga asosiy sabablardan biri, yerning harakati, aniqrog‘i uning o‘z o‘qi atrofi da aylanishi haqidagi gipoteza bo‘ldi. shunday savol tug‘iladi: agar yer o‘z o‘qi atrofi da aylanadigan bo‘lsa, nega biz uni yer sirtida o‘tkazilgan eksperimentlarda sezmaymiz? bu muammo ustidagi muhokamalarda qatnashgan o‘rta asrda yashab ijod qilgan nikolay orema (xiv asr), olovuddin ali al-qushchi (xv asr)lar quyidagi xulosaga keldilar: yerning aylanishi uning ustida o‘tkazilgan tajribalarga ta’sir qilmaydi. faraz qilaylik, siz sinfdoshlaringiz bilan birgalikda ulkan kemaning ichida, tashqi oynalari qoraytirilgan xonasida o‘tiribsiz. shunda sinfdoshlardan biri hozir kema tinch turibdimi yoki harakatdami, degan savolni berdi. tashqi palubaga chiqmasdan, buni qanday aniqlash mumkin? bolalardan biri: “kelinglar, tajriba o‘tkazib ko‘ramiz. stoldagi buyumlardan birini tepadan pastga tashlab ko‘ramiz. agar kema harakatsiz bo‘lsa, u vertikal tushadi. harakatda bo‘lsa, tushish davrida kemaning poli oldinga ketib qolib, ozgina orqaga tushadiˮ, deb taklif qildi. turli narsalar tashlab ko‘rilganda hammasi polga qarab …

sanoq sistemalari inersial sanoq sistemalari deyiladi. bir tekis oqayotgan daryoda kema oqim bo‘ylab suzib ketayotgan bo‘lsa, sanoq sistemasi sifatida qirg‘oqni yoki suvni olish mumkin. xuddi shunday, to‘g‘ri chiziqli tekis harakatlanayotgan poyezd vagonida poyezd bo‘ylab harakatlanayotgan odam uchun sanoq sistemasi sifatida vagonni yoki yerni olish mumkin. odamning vagonga nisbatan tezligi v, vagonning yerga nisbatan tezligi u bo‘lsin. agar odam vagonning harakat yo‘nalishi bilan bir xil yo‘nalishda harakatlansa, uning yerga nisbatan tezligi u + v bo‘ladi. harakat qarama-qarshi yo‘nalishda bo‘lsa, u – v bo‘ladi. bunga galileyning tezliklarni qo‘shish qoidasi deyiladi. tajribalar inersial sanoq sistemalarida soatlar bir xil davr bilan yurishini ko‘rsatdi. jismlarning ko‘chishi sanoq sistemalarida bir xil bo‘lmaydi. chunki harakatlanayotgan vagon ichidagi odamning vagonga nisbatan ko‘chishi yerga nisbatan ko‘chishidan kichik bo‘ladi. jism massasini tinch holatda turgan vagon ichida o‘lchanganda ham, to‘g‘ri chiziqli tekis harakatlanayotgan vagonda o‘lchaganda ham bir xil chiqadi. shunday qilib, inersial sanoq sistemalarida vaqt, massa, tezlanish va kuch bir xil …

masalan, bu tezlanish ekvatorda 0,035 m/s2 ga teng bo‘lib, erkin tushish tezlanishiga nisbatan juda ham kichik. shunga ko‘ra, uni hisobga olmasdan, harakatni tekis deb qarash mumkin. yerning quyosh atrofi da aylanishidagi tezlanish bundan ham kichik. shunga ko‘ra yerni inersial sanoq sistemasiga kiritamiz. xuddi shunday, yerga nisbatan to‘g‘ri chiziqli tekis harakatlanayotgan poyezdni ham inersial sanoq sistemasiga kiritsa bo‘ladi. yuqorida ta’kidlanganidek, to‘g‘ri chiziqli tekis harakatlanayotgan sistemalarda nyuton qonunlari o‘rinli bo‘ladi. agar sanoq sistemasi egri chiziqli yoki tezlanish bilan harakatlanayotgan bo‘lsa-chi? bunday sistemalar noinersial sanoq sistemalari deyiladi. qanday qilib noinersial sanoq sistemalarida nyuton qonunlaridan foydalanish mumkin? undan foydalanish uchun tezlanish hosil bo‘lish sababini eslaylik. tezlanish hosil bo‘lish sababi – bu kuch. demak, nyutonning ikkinchi qonunidan foydalanish uchun jismga boshqa jismlar tomonidan ta’sir qilayotgan kuchlar bilan birgalikda inersiya kuchini kiritamiz. inersiya kuchi jismga boshqa jismlar tomonidan emas, balki sanoq sistemasi tezlanish bilan harakatlanishi tufayli ta’sir qiladi. u holda nyutonning ikkinchi qonuni quyidagi aytilganlarni misolda …

galileyning nisbiylik prinsipi. inersial va noinersial sanoq sistemalari 10 - sinf - Page 4

galileyning nisbiylik prinsipi. inersial va noinersial sanoq sistemalari 10 - sinf - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "galileyning nisbiylik prinsipi. inersial va noinersial sanoq sistemalari 10 - sinf"

1650913599.ppt powerpoint presentation 10-sinf fizika darsligi asosida 10-mavzu: nisbiylik prinsipining ochilishiga asosiy sabablardan biri, yerning harakati, aniqrog‘i uning o‘z o‘qi atrofi da aylanishi haqidagi gipoteza bo‘ldi. shunday savol tug‘iladi: agar yer o‘z o‘qi atrofi da aylanadigan bo‘lsa, nega biz uni yer sirtida o‘tkazilgan eksperimentlarda sezmaymiz? bu muammo ustidagi muhokamalarda qatnashgan o‘rta asrda yashab ijod qilgan nikolay orema (xiv asr), olovuddin ali al-qushchi (xv asr)lar quyidagi xulosaga keldilar: yerning aylanishi uning ustida o‘tkazilgan tajribalarga ta’sir qilmaydi. faraz qilaylik, siz sinfdoshlaringiz bilan birgalikda ulkan kemaning ichida, tashqi oynalari qoraytirilgan xonasida o‘tiribsiz. shunda sinfdoshlardan biri hozir kema tinch turibdimi yoki harakat...

Формат PPT, 982,5 КБ. Чтобы скачать "galileyning nisbiylik prinsipi. inersial va noinersial sanoq sistemalari 10 - sinf", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: galileyning nisbiylik prinsipi.… PPT Бесплатная загрузка Telegram