yarimo‘tkazgichli asboblar (diod, tranzistor) va ularning texnikada qo‘llanilishi 10 - sinf

PPT 851.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1650914271.ppt powerpoint presentation 10-sinf fizika darsligi asosida 44-mavzu: yarimo‘tkazgichli asboblar (diod, tranzistor) va ularning texnikada qo‘llanilishi * biror yarimo‘tkazgich kristalining bir tomonida n-turdagi, ikkinchi tomonida p-turdagi yarimo‘tkazgichni hosil qilaylik (9.8-rasm). yarimo‘tkazgichning o‘rta qismida erkin elektronlar tezgina bo‘sh kovaklarni to‘ldiradi. natijada yarimo‘tkazgichning o‘rta qismida zaryad tashuvchilar bo‘lmagan soha hosil bo‘ladi. bu sohaning xususiyati dielektriknikiday bo‘ladi. shunga ko‘ra bu soha bundan keyin elektronlarning p-sohaga, kovaklarning n-sohaga o‘tishiga to‘sqinlik qiladi. shu sababli uni berkituvchi qatlam deyiladi. mazkur yarimo‘tkazgichni tok manbayiga ulaylik. dastlab yarim o‘tkazgichning p-sohasini manbaning manfi y qutbiga, n-sohasini manbaning musbat qutbiga ulaylik (9.9-rasm). bunda elektronlar manbaning musbat qutbiga, kovaklar manbaning manfi y qutbiga tortiladi. natijada berkituvchi qatlam kengayadi. yarimo‘tkazgich orqali deyarli tok o‘tmaydi. bunday holat teskari p–n o‘tish deb ataladi. endi yarimo‘tkazgichning p-sohasiga manbaning musbat qutbini, n-sohasiga manbaning manfi y qutbini ulaylik. bunda elektronlar n-sohadan itarilib p-sohaga tortiladi. kovaklar esa p-sohadan itarilib, n-sohaga tortiladi. natijada berkituvchi qatlam torayadi va undan zaryad …

g bo‘ladigan darajada kichik bo‘lishi kerak. shu sababli donor aralashmaga ega bo‘lgan germaniy monokristali yuzalaridan biriga indiy kavsharlanadi. diffuziya hodisasi tufayli indiy atomlari germaniy monokristali ichiga kiradi. natijada germaniy yuzasida p-turdagi o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan soha hosil bo‘ladi. germaniy monokristalining indiy atomlari kirmagan sohasi avvalgidek n-turdagi o‘tkazuvchanlikka ega bo‘ladi. oraliq sohada p–n o‘tish hosil bo‘ladi (9.11 a-rasm). bitta p–n o‘tishga ega bo‘lgan yarimo‘tkazgichli asbobga yarimo‘tkazgichli diod deyiladi. yarimo‘tkazgichli diodga yorug‘lik, havo va tashqi elektr, magnit maydonlarining ta’sirlarini kamaytirish uchun germaniy kristali germetik berk metall qobiqqa joylashtiriladi. yarimo‘tkazgichli diodning shartli belgisi 9.11 b-rasmda keltirilgan. tranzistor haqida tushuncha. ikkita p–n o‘tishga ega bo‘lgan yarimo‘t kazgichli sistemaga tranzistor deyiladi. tranzistor yordamida elektr tebranish lari hosil qilinadi, boshqariladi va kuchaytiriladi. tranzistorni tayyorlash uchun elektron o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan germaniy kristalining ikkita tomoniga indiy kavsharlanadi. germaniy kristalining qalinligi juda kichik bo‘ladi (bir necha mikrometr). mana shu qatlam tranzistor asosi, ya’ni bazasi deb ataladi (9.12 a-rasm). uning kovakli …

ish ta’sirida kovaklar bazaga kirib keladi. bazaning qalinligi juda kichik bo‘lganligi hamda unda elektronlar konsentratsiyasi kam bo‘lganligidan kovaklarning juda kam qismi elektronlarga birikadi. ko‘pchilik kovaklar esa kollektor sohasiga o‘tib qoladi. kollektorga b2 ning manfi y qutbi ulanganligidan kovaklar unga tortilib, kollektor tokini tashkil etadi. emitter – baza zanjiridagi tok kuchi, emitter – kollektor yo‘nalishidagi tok kuchidan ancha kichik bo‘ladi. emitter – baza yo‘nalishidagi tok kuchi o‘zgarsa, emitter – kollektor yo‘nalishida o‘tayotgan tok kuchi ham o‘zgaradi. shunga ko‘ra tranzistordan o‘zgaruvchan tok signallarini kuchaytirishda foydalaniladi. tranzistorni tayyorlashda baza sifatida p-turdagi yarimo‘tkazgich olinishi ham mumkin. bu holda emitter va kollektor sohasi n-turdagi yarimo‘tkazgichdan tayyorlanadi. bunday tranzistorni n–p–n strukturali tranzistor deyiladi. bunday turdagi tranzistorlarning ishlash prinsipi p–n–p turdagi tranzistordan farq qilmaydi. bu tranzistorda faqat tok yo‘nalishi kollektordan emitterga tomon bo‘ladi. integral mikrosxemalar* o‘tgan asrning 70-yillarida o‘n so‘mlik tangadek keladigan yarimo‘tkazgich material bo‘lagida minglab mikroskopik tranzistorlar joylashtirilgan mikrosxemalar kashf qilindi. ularda tranzistorlar bilan birgalikda diodlar, …

chami ≈10–9 m atrofi da deganidir. 10–9 m bir nanometrga teng. shunga ko‘ra bunday mikrosxemalarni loyihalash, yasash ishlari bilan shug‘ullanadigan soha nanotexnologiya deviladi. bu sohani o‘rganish va ularni takomillashtirishni, avvalo, eng sodda elektrotexnik qurilmalarni yasash va ishlashini o‘rganishdan boshlanadi. o‘zgaruvchan tokni o‘zgarmas tokka aylantirib beruvchi to‘g‘rilagich. ma’lumki televizor, radiopriyomnik va shu kabi asboblarni kundalik turmushda o‘zgaruvchan 220 v tarmog‘iga ulab ishlatamiz. lekin uni tashkil etgan diod, tranzistor kabi yarimo‘tkazgichli asboblar esa o‘zgarmas tok manbayiga ulanishi kerak. demak, mazkur asboblarda o‘zgaruvchan tokni o‘zgarmas tokka aylantirib beruvchi alohida qismi bo‘lishi kerak. 9.14-rasmda mana shunday qurilmaning sodda sxemasi keltirilgan. bu sxemada transformator birlamchi chulg‘amiga o‘zgaruvchan 220 v kuchlanish berilganda, ikkilamchi chulg‘amidan 12 v olinadi. yarimo‘tkazgichli diod kuchlanishning musbat yarim davrida tokni o‘tkazadi. manfi y yarim davrida esa o‘tkazmaydi. shunga ko‘ra bu sxemadagi qurilma bitta yarim davrli to‘g‘rilagich deyiladi. to‘g‘rilagich kirishi va sxemadagi kuchlanish shakllari 9.14 b-rasmda keltirilgan. rasmdan ko‘rinib turibdiki, sxemada kuchlanishning faqat …

yarimo‘tkazgichli asboblar (diod, tranzistor) va ularning texnikada qo‘llanilishi 10 - sinf - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yarimo‘tkazgichli asboblar (diod, tranzistor) va ularning texnikada qo‘llanilishi 10 - sinf"

1650914271.ppt powerpoint presentation 10-sinf fizika darsligi asosida 44-mavzu: yarimo‘tkazgichli asboblar (diod, tranzistor) va ularning texnikada qo‘llanilishi * biror yarimo‘tkazgich kristalining bir tomonida n-turdagi, ikkinchi tomonida p-turdagi yarimo‘tkazgichni hosil qilaylik (9.8-rasm). yarimo‘tkazgichning o‘rta qismida erkin elektronlar tezgina bo‘sh kovaklarni to‘ldiradi. natijada yarimo‘tkazgichning o‘rta qismida zaryad tashuvchilar bo‘lmagan soha hosil bo‘ladi. bu sohaning xususiyati dielektriknikiday bo‘ladi. shunga ko‘ra bu soha bundan keyin elektronlarning p-sohaga, kovaklarning n-sohaga o‘tishiga to‘sqinlik qiladi. shu sababli uni berkituvchi qatlam deyiladi. mazkur yarimo‘tkazgichni tok manbayiga ulaylik. dastlab yarim o‘tkazgichning p-sohasini manbaning manfi y qutbiga, ...

PPT format, 851.0 KB. To download "yarimo‘tkazgichli asboblar (diod, tranzistor) va ularning texnikada qo‘llanilishi 10 - sinf", click the Telegram button on the left.

Tags: yarimo‘tkazgichli asboblar (dio… PPT Free download Telegram