kosmik tezliklar

DOCX 5 pages 103.2 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 103.2 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

mavzu: kosmik tezliklar kosmik parvozlarni amalga oshirishni rossiyada k.e.siolkovskiy, yevropada nemis olimi g.obert va amerikada r.goddar birinchi bo’lib ko’rib chikkanlar. bu olimlarning hisoblashlariga ko’ra yerdan kosmosga uchirilgan jismlarning harakati uch xil tezlikka bog’liq, ularni kosmik tezliklar deyiladi. birinchi kosmik tezlik ga teng bo’lib, sun’iy yo’ldosh bunday tezlikka ega bo’lganda, u yer atrofida doira bo’ylab harakatlanadi. ikkinchi kosmik tezlik ga teng bo’lib, kosmik jism vk1 dan katta, ammo vk2 dan kichik tezlikka ega bo’lsa, uning harakati ellips bo’yicha amalga oshadi. jism tezligi vk2 ga teng bo’lsa, u parabola bo’yicha harakatlanadi. jism vk2 dan katta tezlik bilan harakatlanganda uning orbitasi giperboladan iborat bo’ladi. yana uchinchi kosmik tezlik ham mavjud, u quyidagiga teng: . yer sirti yaqinidagi jismlarning yer bilan o’zaro tortishish kuchi ta’sirida o’zgarmas erkin tushish tezlanish bilan harakatlanishi birinchi marta galiley tomonidan aniqlangan edi. xvii asrga qadar yer faqat o’z sirti yaqinidagi jismlar bilangina o’zaro tortishish xususiyatiga ega deb hisoblanar edi. …

2 / 5

k bo’ldi. nyuton bu masofani yer sirtidan emas, balki yer markazidan boshlab hisoblash kerak., deb hisoblaydi. shuning uchun yer sirti ustidagi bir necha o’n yoki yuz hatto ming metr masofa erkin tushish tezlanishining qiymatiga sezilarli ta’sir ko’rsatmaydi. ammo yer sirtidan bir necha ming km balandlikdagi jismlarning erkin tushishini kuzatish va o’rganish qiyin. bunday maqsadda yerning tabiiy yo’ldoshi oydan foydalanildi. agar yer bilan oy orasidagi tortishish kuchi ular orasidagi masofaga bog’liq bo’lmasa edi, oyning markazga intilma tezlanishi xuddi yer sirtiga yaqin joylarda erkin tushayotgan jismning tezlanishidek bo’lar edi. haqiqatda esa oyning markazga intilma tezlanishi 0,0027 m/s2. bu son esa yer sirti yaqinidagi erkin tushish tezlanishidagi 3 600 marta kichik. ma’lumki, yer va oy markazlari oralig’i 384 000 km. bu oraliq yer radiusidan 60 marta katta. tortishuvchi jismlar orasidagi masofa 60 marta ortganda tezlanish 602 marta kamayadi. nyuton jismga butun olam tortishish kuchi beradigan tezlanish va demak, bu kuchning o’zi ham o’zaro …

3 / 5

ga tortilishimizni sezmaymiz.xulosa qilib aytsak, butun olam tortishish qonunining ta’rifi: ikki jism bir-biri bilan massalarining ko’paytmasiga to’g’ri proportsional, oralaridagi masofaning kvadratiga teskari proportsional bo’lgan kuch bilan ta’sirlashadi. 2. ogʻirlik — yer tortish kuchi maydonida tinch turgan jismning uning erkin tushishiga toʻsqinlik qiladigan gorizontal tayanch (yoki osma) ga taʼsir kuchi. nyutonning ikkinchi qonuniga koʻra (qarang nyutonning mexanika qonunlari), jismning vazni p=mg p=m(g — a) =f(h — a/g), bunda: t — jism massasi, g — erkin tushish tezlanishi, a — tashqi kuchlar taʼsirida jism erishgan tezlanishi, gʻ — tortishish kuchi va yerning sutkalik aylanishi tu-fayli hosil boʻluvchi kuchning geometrik yigʻindisidan iborat ogʻirlik kuchi, a =0 boʻlganda vazn ogʻirlik kuchiga teng , g=a boʻlganda vazn nolga teng boʻladi, yaʼni vaznsizlik holati yuzaga keladi. vazn — oʻzgaruvchan kattalik, u joyning geografik kengligiga boglik (qutbda u ekvatordagiga qaraganda kattaroq qiymatga ega boʻladi). jismning ekvatordagi vazni qutbdagi vazniga qaraganda 1/288 marta kichik. vazn va massa har …

4 / 5

qarshiligi ham hisobga olinadi. yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi tufayli jismlarning erkin tushishi tezlanishi ekvatorda qutblardagidan kichik boʻladi. 3. kepler qonunlari - i. kepler kashf etgan sayyoralar harakatiga oid 3 ta qonun. i. keplerning "yangi astronomiya" (1609) asarida uning 2 qonuni bayon qilingan edi, 3-qonuni 1619 y.da kashf etildi. 1 - qonun . har bir sayyora ellips boʻylab harakatlanadi, uning hamma sayyoralar uchun umumiy boʻlgan fokusida quyosh yotadi. 2 — qonun. quyoshdan sayyoraga oʻtkazilgan radius-vektor teng vaqtlar ichida teng yuzalar chizadi. bu qonun sayyora harakat yoʻlidagi ixtiyoriy nuqtada oladigan tezlikni ifodalaydi. unga muvofiq sayyoralar quyoshga yaqin paytida tezroq harakat qiladi. 3-qonun. sayyoralarning quyosh atrofida aylanish davri kvadratlarining nisbati ularning quyoshdan oʻrtacha uzoqligi kublari nisbatiga teng , yaʼni: na (1) i.nyuton tomonidan 1687 y.da aniqlashtirilgan bu qonunni quyidagi formula orqali yozish mumkin: (2) bunda t1 va t2 — ikki sayyoraning quyosh atrofida haqiqiy (siderik) aylanish davrlari; m — quyosh massasi; gp, …

5 / 5

asosida, ularning umumiy massalarini hisoblashga imkon beradi. kepler oʻz qonunlari asosida sayyoralarning harakat jadvallarini tuzdi. bu jadvallar 1627 y.da "rudolf jadvallari" nomi bilan nashr qilindi. aniqligi yuqori darajada boʻlgan bu jadvallardan astronomlar amaliy astronomiyada 17-, 18-asrlar davomida keng foydalanishgan. kepler qonuni osmon mexanikasi fanining paydo boʻlishi va taraqqiyotida muhim oʻrin tutadi. 4. kosmik tezlik - jism yer sunʼiy yoʻldoshi, sunʼiy sayyora boʻlishi uchun yoki u quyosh sistemasini butunlay tark etishi uchun unga beriladigan uchta eng kichik tezlik. birinchi kosmik tezlik (~ 7,91 km/s) jismning yer sirtidan nolinchi balandlikda doiraviy orbita boʻylab harakatlanishi uchun kerak boʻladigan energiyani ifodalaydi. tezlik osha borgan sari jism elliptik orbita boʻylab harakatlana boshlaydi. jism ikkinchi kosmik tezlik (-11,2 km/s) da yerga nisbatan parabolik trayektoriya boʻyicha harakatlanadi. ikkinchi kosmik tezlik dan yuqori tezlikda jism giperbolik trayektoriya boʻyicha harakatlanadi va u yerning tortish kuchini yengib, quyoshning sunʼiy yoʻldoshiga aylanadi. jism yer sirtida uchinchi kosmik tezlik (-16,7 km/s)ni olib, …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kosmik tezliklar"

mavzu: kosmik tezliklar kosmik parvozlarni amalga oshirishni rossiyada k.e.siolkovskiy, yevropada nemis olimi g.obert va amerikada r.goddar birinchi bo’lib ko’rib chikkanlar. bu olimlarning hisoblashlariga ko’ra yerdan kosmosga uchirilgan jismlarning harakati uch xil tezlikka bog’liq, ularni kosmik tezliklar deyiladi. birinchi kosmik tezlik ga teng bo’lib, sun’iy yo’ldosh bunday tezlikka ega bo’lganda, u yer atrofida doira bo’ylab harakatlanadi. ikkinchi kosmik tezlik ga teng bo’lib, kosmik jism vk1 dan katta, ammo vk2 dan kichik tezlikka ega bo’lsa, uning harakati ellips bo’yicha amalga oshadi. jism tezligi vk2 ga teng bo’lsa, u parabola bo’yicha harakatlanadi. jism vk2 dan katta tezlik bilan harakatlanganda uning orbitasi giperboladan iborat bo’ladi. yana uchinchi kosmik tezlik ham mavju...

This file contains 5 pages in DOCX format (103.2 KB). To download "kosmik tezliklar", click the Telegram button on the left.

Tags: kosmik tezliklar DOCX 5 pages Free download Telegram