ranglar bilan bog‘liq ramzlar va ularda umumbashariy hamda milliy madaniyatning aks etishi
Предварительный просмотр (5 стр.)
Прокрутите вниз 👇
![asi”. ramzlar haqida qarashlar ibtidoiy davrlardan boshlangan. endigina hayvonot olamidan ajralib chiqqan ibtidoiy odamning fikrlashi instinkt xususiyatiga ega edi. u atrofni o‘rab turgan hayvonot va nabotot olamiga nisbatan bo‘lgan qarashlari asosida ko‘plab tabiat kuchlari asos qilib olingan ramziy obrazlar yaratdi. bunday ramziy obrazlar ijtimoiy doirada keng tarzda taraqqiylashdi[footnoteref:1]. hegel ramzlar turkumiga xos bo‘lgan san’atni insoniyatning ilk san’ati sifatida baholagan. shuning uchun hegel ramzlarni “san’atdan oldingi san’at”, “san’atning tayyorgarlik bosqichi” deb aytgan. u ramz faoliyatining inson ruhiyatini mashq qildirish bosqichi ekanligiga urg‘u berib, unga epistimologik (bilish nazariyasi) nuqtayi nazaridan yondashadi[footnoteref:2]. [1: ochilov a. vii-x asrlar tang davri she’riyatida ramzlar semantikasi.- toshkent, 2018.] [2: ochilov a. vii-x asrlar tang davri she’riyatida ramzlar semantikasi.- toshkent, 2018.] rang bilan bog‘liq ramzlarning qadimiyligi, ularning ibtidoiy insonning e’tiqodiy qarashlari bilan aloqadorlikda vujudga kelganliklari bilan izohlanadi. chunki inson ongi hali murakkab, mavhum tushunchalarni yaratish iqtidoriga ega bo‘lmay turib, oddiy empirik tasavvurlarini ramzlashtirishga harakat qilgan. masalan, inson birinchi …](https://cdn.faylhub.uz/previews/pages/preview_1dLktmv.webp "ranglar bilan bog‘liq ramzlar va ularda umumbashariy hamda milliy madaniyatning aks etishi - Страница 2")
![ari, jonlari ana shu xudolar ixtiyoriga topshiriladi degan tasavvurlar esa osmon rangini - ko‘k rangni ilohiy ramz sifatida shakllantirgan[footnoteref:3]. shu bois qora rangni dahshat, o‘lim va yovuzlik, yer osti dunyosi ramzi sifatida barcha marosim va udumlarimizdan chuqur o‘rin olgan. ko‘k esa ilohiy rang sifatida, shuningdek, barcha marhumlar ruhi va jonini o‘zida jamlaydigan kuch sifatida, motam ramzi sifatida e’tiqodiy tasavvurlarimizda mustahkamlashgan. rang bilan bog‘liq ramzlarning dastlabki namunalari xalq og‘zaki ijodida, xalq marosim va urf-odatlarida o‘zining aksini topgan. ranglar ramzining genetik ildizlari qadimgi ajdodlarimiz ongida sevinch va qayg‘u, shodlik va iztirob, jasorat va qo‘rquv kabi tuyg‘ularning tug‘ilishi tug‘ilishi bilan aloqadorligini yuqorida ko‘rib o‘tdik. inson sezgisiga ta’sir qilayotgan narsaning qaysidir bir tomoni – tashqi shaklimi, rangimi, hidimi, ta’mimi ustunlik qilib, uning qalbida muayyan tuyg‘ular uyg‘otadi[footnoteref:4]. bunday holatda u yo quvonadi, yo ranj chekadi, yo nafratlanadi. [3: jumatova n. hozirgi o'zbek she’riyatida rang bilan bog‘liq ramziy obrazlar.- toshkent, 2000.] [4: jumatova n. hozirgi o'zbek …](https://cdn.faylhub.uz/previews/pages/preview_vlz7gMZ.webp "ranglar bilan bog‘liq ramzlar va ularda umumbashariy hamda milliy madaniyatning aks etishi - Страница 3")
![:6]. agar motamda qora kiyim kiyilsa, marhumning ruhi hech narsa ko‘rmaydi, deb ishonilgan. shuning uchun ham motamda oq rang bu dunyodan keyingi hayot, ko‘rish ramzi hisoblanadi. o‘zbekistonning xorazm viloyatida ham motamda oq kiyim kiyish udumi mavjud. [5: usmanova sh. lingvokulturologiya.- toshkent, 2019. ] [6: usmanova sh. lingvokulturologiya.- toshkent, 2019. ] o‘zbek xalq maqollarida oq rang bilan ifodalangan ramziy obrazlar anchagina. ular maqol mazmunini lo‘nda, obrazli ifodalash uchun xizmat qiladi. “yuzim oq bo‘lsin desang, ishingni to‘g‘ri tut”. yuzning oqligi oq rang ramzining qadimgi yaxshilik, tinchlik, to‘g‘rilik, uyalib qolmaslik kabi ma’nolarini anglatadi. qizil hayotning ramziy ma’nosini anglatadi. u qadimdan insoniyat hayotida muhim rol o‘ynab kelgan. rus tilida красный (qizil) va красивый (chiroyli) so‘zlari bir o‘zakdan hosil bo‘lgani uchun ham qizil rang ijobiy ma’no kasb etadi. masalan, красная площадь (qizil maydon) va красная девица – chiroyli qiz; yoki красные дни – muvaffaqiyatli paytlar, yaxshi davr. xitoyda qizil rang farovonlik, to‘kin-sochinlik va baxtli hayotni …](https://cdn.faylhub.uz/previews/pages/preview_LdzjoE0.webp "ranglar bilan bog‘liq ramzlar va ularda umumbashariy hamda milliy madaniyatning aks etishi - Страница 4")
![rang – aqshda poklikni, fransiyada betaraflik, xolislikni, misrda xursandchilik, quvonchni, hindistonda o‘lim va poklikni, yaponiyada o‘limni, xitoyda o‘lim va poklikni assotsiatsiyalaydi. [7: апресян ю.д. образ человека по данным языка // избранные труды. т. 2. –м., 1995. –с. 197. ] aytilganlar bilan birgalikda qizil rangi jo‘shqinlik, yoshlik, barkamollik, kuch-quvvat kabi ramziy ma’nolarni ham bildiradi. masalan, “xullas, bir oy obdan hordiq chiqaribdi, ikki yuzi qip-qizil bo‘lib kuchga to‘libdi[footnoteref:8]” yoki “yonbosh xiyobonlarning biridan oq xalat kiygan nozikkina, ikki beti qip-qizil bir juvon chiqib qoldi[footnoteref:9]”. ushbu misollarda qizil rangi yoshlik, barkamollik kabi ma’nolarni ifodalab kelmoqda. [8: hamdam u. muvozanat.- toshkent, 2007.] [9: qahhor a. hikoyalar to‘plami.- toshkent, 2008.] qora hayotning yo‘qligini anglatadi. u turli lingvomadaniyatlarda yovuzlik, o‘lim, tun, g‘am-g‘ussa, qayg‘uni ifodalaydi. qora osmon, qora yer, g‘or, chuqur, qabr qorong‘ulik saltanati, marhumlar diyori bo‘lib, u yerda qandaydir xavf-xatar, tahdid yashiringandek talqin qilinadi. rus xalqi tilida “чернiй” (qora) so‘zi eski, qari, iflos, tugallanmagan, yorug‘likdan mahrum qandaydir …](https://cdn.faylhub.uz/previews/pages/preview_80RkdBb.webp "ranglar bilan bog‘liq ramzlar va ularda umumbashariy hamda milliy madaniyatning aks etishi - Страница 5")
О "ranglar bilan bog‘liq ramzlar va ularda umumbashariy hamda milliy madaniyatning aks etishi"
ranglar bilan bog‘liq ramzlar va ularda umumbashariy hamda milliy madaniyatning aks etishi muxammadaliyeva shaxzoda maxmud qizi, muhammadaliyeva2696@gmail.com alisher navoiy nomidagi toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti 2-kurs magistranti annotatsiya. ushbu maqolada ramz va uning lingvomadaniy talqini ranglar misolida tahlil qilingan. ranglarning ramziy ma’nolari, ular orqali umumbashariy va milliy madaniyatning ifodalanishi atroflicha yoritilgan. kalit so‘zlar: ramz, xalq, rang, ma’no, madaniyat, inson, ezgulik, yovuzlik ramz keng ma’noda bo‘lib o‘tgan voqeani tahlil qilish orqali vujudga kelgan dastlabki tasavvur hisoblanadi. shunga ko‘ra ramz voqelikning aks etishi deyishimiz mumkin. o‘z tabiatiga ko‘ra, ramz voqelik haqidagi muayyan umumlashma bo‘lib, u aks etgan narsa...
Этот файл содержит 5 стр. в формате DOCX (17,5 КБ). Чтобы скачать "ranglar bilan bog‘liq ramzlar va ularda umumbashariy hamda milliy madaniyatning aks etishi", нажмите кнопку Telegram слева.
PPTX
DOCX
DOCX
PPTX
PPTX
PPTX
DOCX
PPTX
PPTX
PPT
PPT
PPTX