"qon aylanish sistemasi va ushbu mavzuni o'qitishda interfaol metodlardan foydalanish" metodik tavsiyasi

DOCX 33 стр. 3,7 МБ Бесплатная загрузка

33 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 3,7 МБ

Тип файла DOCX

Страницы 33

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 33

o'zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi buxoro viloyat buxoro tuman xtbga qarashli 42-maktabning biologiya fani oʻqituvchisi avezova mexriniso rustamovna ning "qon aylanish sistemasi va ushbu mavzuni o'qitishda interfaol metodlardan foydalanish " mavzusidagi metodik tavsiyasi tuzuvchi muallif: buxoro viloyat buxoro tuman xtbga qarashli 42-maktabning biologiya fani oʻqituvchisi avezova mexriniso rustamovna taqrizchi:. _____ vilayati ______ tumani xtb ga qarashli _ -umumiy o‘rta ta'lim maktabining biologiya fani o'qituvchisi ______ ______ ______ning " qon aylanish sistemasi va ushbu mavzuni o'qitishda interfaol metodlardan foydalanish" nomli metodik tavsiyasiga taqriz interfaol o’qitishning asosiy mohiyati o’qitish jarayonida barcha o’quvchilar bilish jarayonining faol ishtirokchisiga aylanadi, ular muhokama etilayotgan muammolarni, voqea va hodisalarning rivojini tushunadi, muammoli vaziyatlarni anglaydi, uni hal etish yo’llarini izlab, eng maqbul variantni tavsiya etadi. shu sababli, biologiyani o’qitishda o’qitishning reproduktiv metodlari bo’lgan og’zaki bayon, ko’rgazmali va amaliy metodlar bilan birgalikda muammoli izlanish va mantiqiy metodlardan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. buning uchun o’qituvchi mazkur metodlarning o’ziga xos …

2 / 33

an kasalliklar, viruslar, qon guruhlari, umuman olganda organizmning ichki muhiti haqida so'z boradi. ushbu mavzuni o'qitishda interaktiv metodlardan foydalanish va ularning afzaliklari ham keltirilgan bo'lib, ushbu ma'lumotlar biologiya fani o'qituvchilari uchun kerakli manba bo’lib ularga ushbu mavzuni o'qitishda yordam beradi. qon haqida fikr yuritishdan oldin organizmning ichki muhiti haqida tushunchaga ega bo'lish zarur. chunki qon organizm ichki muhitining bir qismi hisoblanadi. organizmning ichki muhitiga hujayra ichidagi va hujayra tashqarisidagi suyuqlik kiradi. hujayra tashqarisidagi suyuqlik o'z navbatida hujayralararo va tomirlar ichidagi (qon va limfa) suyuqliklarga bo'linadi. odam tanasi massasining o'rtacha 60% ini suv tashkil qiladi. shundan 35%i hujayra ichidagi va 25%i hujayra tashqarisidagi suyuqlikdir. qon hujayra tashqarisidagi suyuqlikning tarkibiy qismi bo'lib, uning miqdori tana massasining o'rtacha 7% ini tashkil qiladi. shundan qon plazmasi tana massasining 4,5-5% ini tashkil etadi. organizm qancha yosh bo'lsa, tana massasining ko'proq qismini - 65-70% ini suyuqlik tashkil qiladi. bu yosh organizmda moddalar almashinuvi jarayoni keksalardagiga nisbatan …

3 / 33

buziladi. masalan, oshqozon¬ichak, jigar, buyrak kasalliklarida ichki muhitning doimiyligi buziladi. natijada hujayra ichidagi, hujayra oraliq va qon suyuqligining miqdori hamda kimyoviy tarkibi o'zgaradi. bu esa o'z navbatida barcha a'zolarining ish faoliyatiga salbiy ta'sir ko'rsatib, kasallik belgilari yana ham kuchayishiga sabab bo'ladi. ichki muhitning o'zgarishiga tashqi muhit sharoiti ham ta'sir ko'rsatadi. ma'lumki, markaziy osiyoning issiq iqlim sharoitida yoz oylarida ko'p terlash, nafasning tezlashuvi natijasida kishi organizmi ko'p suyuqlik yo'qotadi. bu esa hujayra, hujayralararo va qon suyuqlikiari miqdorining kamayishiga, ularning kimyoviy tarkibi o'zgarishiga sabab bo']adi. shuningdek, issiq vaqtda odam jismoniy mehnat qilganda ham terlash orqali ko'p suyuqlik yo'qotadi. shuning uchun bunday sharoitda organizm ichki muhitining nisbiy doimiyligini saqlash maqsadida terlash orqali yo'qolgan suyuqlik o'mi yetarli miqdorda suv (suyuqlik) iste'mol qilish bilan to'ldiriladi. ich ketish, qusish va ko'p terlash natijasida organizmdan suv bilan birga tuzlar ham yo'qotiladi. shuning uchun iste'mol qilinadigan suvga bir oz tuz qo'shilsa yoki mineral suv iste'mol qilinsa, ichki muhit …

4 / 33

i hujayralarga yetkaziladi. shuningdek, qon o'pkadan kislorod qabul qilib, hujayralarga olib boradi. hujayralarda moddalar almashinuvi natijasida hosil bo'lgan qoldiq (zaharli) moddalar va karbonat kislota qonga o'tadi. bu moddalar qon orqali ayirish va nafas oiish organlariga yetkaziiib, tashqariga chiqarib yuboriladi. 2. qon barcha to 'qima va organlar funksiyasini gumoral yo 'l bilan boshqarilishida ishtirok etadi. endokrin bezlarda sintez qilin¬gan gormonlar - biologik faol moddalar qonga o'tib, u orqali to'qima va organlarga yetkaziladi va ular nerv sistemasi bilan birga nerv-gumoral boshqarilishini ta'minlaydi. 3. qon organizmni himoya qilish (immunitet) junksiyasini bajaradi. qon tarkibidagi leykotsitiar (oq qon tanachalari) orga¬nizmga kirgan mikroblarni yutish, parchalash va eritib yuborish xususiyatiga ega. bundan tashqari, qon zardobida maxsus oqsii zar¬rachalar (antitelalar) bo'lib, ular mikroblarni bir-biriga yopish¬tiradi va eritib yuboradi. shunday qiiib, qonning immunitetiik funksiyasi organizmning har xii yuqumii kasailiklardan saqla¬nishiga yordam beradi. 4. qon tana haroratining nisbiy doimiyligini saqlashda ishtirok etadi. qonning uzluksiz harakati orqali moddalar almashinuvi natijasida hosii …

5 / 33

ishqoqiigi ortishiga sabab bo'ladi. qonning osmotik bosimi 7,6-s,1 atm ga teng. uning 60% ini qonda erigan natriy xlorid tashkil etadi. osmotik bosim osmometr yoki krioskop asboblari yordamida o'1chanadi. qonning osmotik bosimi qon biian h,ujayralar ichidagi va hujayralar tashqarisidagi suyuqliklarda suv va tuzlar almashinuvida muhim rol o'ynaydi. osh tuzining 0,9% ii eritmasi odam va barcha issiqqonli hayvoniar uchun ftziologik eritma bo'iib hisoblanadi. bundan yuqori konsentratsiyali eritmasi qon uchun gi pertonik, past konsentratsiyali eritmasi qonga nisbatan gipotonik eritmadir. agar ozroq qon osh tuzining gi pertonik eritmasi bilan aralashtirilsa, eritrotsitiar ichidagi suv eritmaga o'tadi, chunki eritmaning osmotik bosimi yuqori. buning natijasida eritrotsitlar suvsizlanib, ularning hajmi kichrayadi va burishib qoladi.aksincha, qon osh tuzining gipotonikeritmasi bilan aralashtirilsa, eritmadagi suv eritrotsitlar ichiga kiradi va ular shi¬shib yoriladi. bu hodisa gemoliz deb ataladi. qon osmotik bosimining nisbiy doimiyligi ayirish organlari¬ning (buyraklar va teri) faoliyati orqali boshqariladi. odam ko'proq sho'r ovqat, tuzli ichimlik iste'mol qilganda, ko'p terlaganda qonning …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 33 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О ""qon aylanish sistemasi va ushbu mavzuni o'qitishda interfaol metodlardan foydalanish" metodik tavsiyasi"

o'zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi buxoro viloyat buxoro tuman xtbga qarashli 42-maktabning biologiya fani oʻqituvchisi avezova mexriniso rustamovna ning "qon aylanish sistemasi va ushbu mavzuni o'qitishda interfaol metodlardan foydalanish " mavzusidagi metodik tavsiyasi tuzuvchi muallif: buxoro viloyat buxoro tuman xtbga qarashli 42-maktabning biologiya fani oʻqituvchisi avezova mexriniso rustamovna taqrizchi:. _____ vilayati ______ tumani xtb ga qarashli _ -umumiy o‘rta ta'lim maktabining biologiya fani o'qituvchisi ______ ______ ______ning " qon aylanish sistemasi va ushbu mavzuni o'qitishda interfaol metodlardan foydalanish" nomli metodik tavsiyasiga taqriz interfaol o’qitishning asosiy mohiyati o’qitish jarayonida barcha o’quvchilar bilish jarayonining faol ishtirokchisig...

Этот файл содержит 33 стр. в формате DOCX (3,7 МБ). Чтобы скачать ""qon aylanish sistemasi va ushbu mavzuni o'qitishda interfaol metodlardan foydalanish" metodik tavsiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: "qon aylanish sistemasi va ushb… DOCX 33 стр. Бесплатная загрузка Telegram