arab xalifaligida ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlar

DOCX 4 pages 19.4 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 19.4 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

arab xalifaligida yuz bergan ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlar yagona islom dinining tarkib topishi madaniy, ma’naviy hayotga ham ta’sir etdi. unda katta ko‘tarinkilik ruhini paydo qildi. arab xalifaligida ix asrda vujudga kelgan uyg‘onish davri xalifalikning bog‘dod, damashq va boshqa shaharlarida boshlanib barcha boshqa xalqlar madaniy hayotiga tarqalgan, bu esa u davlatning ham madaniy rivojlanishiga zamin tayyorlagan. xalifalik emirilishi natijasida tashkil topgan mustaqil davlatlardagi madaniy rivojlanish xalifalik davrdagi madaniy rivojlanishning davomi bo‘ldi. xalifa xorun ar-rashid va uning o‘g‘li ma’mun davrida bag‘dodda «baytul xikma» (donishmadlik uy) (hozir akademiya ma’nosida) tashkil etildi. mazkur akademiya barcha ilm sohiblari to‘plangan markazga aylandi. uning qoshida jahon kutubxonasi tashkil etildi, rasadxona ham qurildi, keyinchalik yangi kutubxona barpo etildi. bag‘doddagi mazkur ilm markazi, o‘z navbatida sharq va g‘arbda ilm-fanning taraqqiy etishiga, ma’naviy hayotning yuksalishiga ta’sir etgan. bu o‘rinda xalifa al-ma’munning ilm-fan ravnaqida ko‘rsatgan xomiyligini alohida ta’kidlash mumkin. xalifa al-ma’mun ilm-fanni juda qadrlagan. u ix asr boshlarida xalifalikning xurosondagi noibi bo‘lgan vaqtida …

2 / 4

ir-biriga qo‘shiluvi natijasida sharqda bir butun madaniyat tarkib topadi va rivojlana boshlaydi. yaqin va o‘rta sharqda, jumladan eron, kavkaz orti va o‘rta osiyoda savdo aloqalarining rivojlanganligi, hunarmandchilikning taraqqiy etishi, iqtisodiy va madaniy aloqalarining barchasi umumiy rivojlanishga ta’sir etdi. yaqin va o‘rta sharq mamlakatlaridagi madaniy yuksaklikka olib kelgan asosiy sabab feodal munosabatlarning yangi bosqichi bo‘ldi. bu davr madaniy taraqqiyotida arab xalifaligiga bo‘ysungan mamlakatlarning xo‘jalik iqtisodiy aloqalarning kuchayishi va buning oqibatida turli madaniyatlar xind, o‘rta osiyo, eron, arab, yunon, rim madaniyatlarining yaqindan o‘zaro aloqasi va bir-biriga ta’sir etib borishi katta rol o‘ynaydi. bu davrda qishloq xo‘jaligida foydalaniladigan er maydonlari kengaydi, ko‘plab sug‘orish inshootlari tiklandi va yangilari qurildi, paxta, zig‘ir, kanop ekilib ular tolasidan mato to‘qildi. qishloq xo‘jaligi va hunarmandchilik sanoat mahsulotlarining ishlab chiqarilishi savdoning rivojlanishiga yo‘l ochdi, natijada yaqin va o‘rta sharq mamlakatlar ining chet davlatlar: ispaniya, xindiston, xitoy, vizantiya bilan savdo ishlari ko‘lami ortib bordi. sharq va g‘arbning hayotida yangi davr …

3 / 4

’sirini o‘tkazdi. somoniylar davlatida marv, buxoro, samarqand va urganch o‘sha davrning madaniy markazlaridan sanaladi. maktablarda darslar arab tilida olib borilar edi. rasmiy hujjatlar, she’riyat qoidalari arab tilida yuritilar edi. ilmiy asarlar ham arab tilida yozilar edi. x asr o‘rtalariga kelib, fors-tojik tilida ham ish yuritila boshladi, ammo yoziladigan hujjatlar, ishlar fors-tojik tilida bo‘lsa ham arab imlosida yozilar edi. o‘sha davrda buxoroda katta kitob bozori bo‘lgan, kitob do‘konlarida olim va fozil kishilar uchrashib, ilmiy bahs, munozaralar o‘tkazganlar. sharq uyg‘onish davrida ilm-fan rivojlanishi uch yo‘nalishda bo‘ladi. birinchi yo‘nalish, matematika, tibbiyot yo‘nalishi bo‘lib, bularga matematika, astronomiya, kimyo, geodeziya, minerologiya, tibbiyot, farmokologiya va boshqa fanlar kiritilib, axmad farg‘oniylar matematikaga oid, ibn sino tibbiyot va falsafa, abu rayxon beruniy tibbiyotga oid yirik asarlar yaratdilar. ikkinchi yo‘nalish ijtimoiy-falsafiy yo‘nalish bo‘lib, bunda falsafa, tarix, mantiq, fiqx, ruhshunoslik, notiqlik va boshqa fanlar bo‘lib, bu sohada farobiy, ibn sino, muhammad narshaxiy va boshqalar faoliyat ko‘rsatganlar. uchinchi yo‘nalish-ta’limiy-axloqiy yo‘nalish bo‘lib, …

4 / 4

solalar paydo bo‘lib, axloqning ham nazariy, ham amaliy masalalari tahlil etildi. «fozil odamlar shaxri», «baxt saodatga erishuv haqida», «axloq haqida risola», «ishq risolasi», «qutadg‘u bilig», «hibbatul xaqqoyiq», «qobusnoma», «guliston», «bo‘ston», «maxbub ul-qulub» kabi farobiy, ibn sino, yusuf xos xojib, axmad yugnakiy, tusiy, davoniy, koshifiy, kaykovus, jomiy, alisher navoiylarning ta’lim-axloqiy asarlari inson shaxsini ma’naviy-axloqiy muammosini hal etishda sof pedagogik asarlar sifatida muhim ahamiyatga ega. sharq uyg‘onish davri ta’limiy-didaktik asarlarida inson shaxsining kamol topishi yo‘llari, usullari bayon etildi. bu davr pedagogikasida kasb hunar o‘rganish ilm o‘rganish bilan bab-barobar talab etildi. insonni kamolotga etkazishda yozuvchi axloqiy xislatlar sifatida do‘stlik, sadoqat va vafo, sevgi va muhabbat, vatanparvarlik, samimiylik, saxovat, muruvvat, erkinlik, irodalilik, jasurlik kabilar ilgari suriladi. salbiy xislatlar sifatida rashk, riyokorlik, xudbinlik, ochko‘zlik, xirs, sotqinlik kabilar qoralanadi. o‘rta asr ijtimoiy-falsafiy fikr taraqqiyoti mutafakkir abu nasr farobiy nomi bilan bog‘liq bo‘lib, uning inson kamoloti haqidagi ta’limot ta’lim-tarbiya sohasida katta ahamiyatga ega. mashhur yunon faylasufi arastudan …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arab xalifaligida ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlar"

arab xalifaligida yuz bergan ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlar yagona islom dinining tarkib topishi madaniy, ma’naviy hayotga ham ta’sir etdi. unda katta ko‘tarinkilik ruhini paydo qildi. arab xalifaligida ix asrda vujudga kelgan uyg‘onish davri xalifalikning bog‘dod, damashq va boshqa shaharlarida boshlanib barcha boshqa xalqlar madaniy hayotiga tarqalgan, bu esa u davlatning ham madaniy rivojlanishiga zamin tayyorlagan. xalifalik emirilishi natijasida tashkil topgan mustaqil davlatlardagi madaniy rivojlanish xalifalik davrdagi madaniy rivojlanishning davomi bo‘ldi. xalifa xorun ar-rashid va uning o‘g‘li ma’mun davrida bag‘dodda «baytul xikma» (donishmadlik uy) (hozir akademiya ma’nosida) tashkil etildi. mazkur akademiya barcha ilm sohiblari to‘plangan markazga aylandi. uning qoshida jahon ku...

This file contains 4 pages in DOCX format (19.4 KB). To download "arab xalifaligida ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlar", click the Telegram button on the left.

Tags: arab xalifaligida ijtimoiy-siyo… DOCX 4 pages Free download Telegram