frazeologizmlarning etnolingvistik xususiyatlari

DOCX 6 pages 26.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.5 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

frazeologizmlarning etnolingvistik xususiyatlari toshdo‘tau magistranti hamroqulova marjona nabijon qizi kalit so‘zlar: etnolingvistika, frazeologizm, uy-ro‘zg‘or buyumlari asosida shakllangan frazeologizmlar, dehqonchilikka bog‘liqligi jihatdan yuzaga kelgan frazeologizmlar, pazandachilikka bog‘liqligi jihatidan yuzaga kelgan o‘ziga xos frazeologizmlar, maktab-maorifga bog‘liqligi jihatidan yuzaga kelgan frazeologizmlar, musiqachilikka bog‘liqligi jihatidan yuzaga kelgan frazeologizmlar. annotatsiya ushbu maqola frazeologizmlarning tadqiqiga bag‘ishlangan bo‘lib, unda quyidagilar bayon qilingan: frazeologik birliklarning paydo bo‘lish omillari, ularda aks etadigan xususiyatlar, turlicha xususiyatni ifodalovchi frazeologizmlarning guruhlarga ajralishi va shu kabilar. maqolada turli xil manbalardan foydalanib, frazeologik birliklarning etnolingvistik xususiyatlarini ochib berishga harakat qilingan. frazeologiya – til durdonasidir. unda xalqning tarixi, turmushi va madaniyatining o‘ziga xosliklari aks etadi. frazeologizmlarda xalqning yorqin milliy xususiyatlari mujassam bo‘ladi. frazeologizmlar chuqur va boy ma’noga ega bo‘lishi bilan bir qatorda nutqqa alohida ko‘rk, tarovat bag‘ishlaydi. dunyoda iboralarsiz tilning o‘zi yo‘q, xususan, o‘zbek frazeologiyasi ham juda boy va o‘zining ko‘p asrlik tarixiga ega. har bir xalqning geografik joylashuvi, tabiat sharoitiga hamda fikrlash tarziga qarab, …

2 / 6

razeologizmlar o‘zida xalqlarning etnolingvistik xususiyatlarini aks ettiradi. chunonchi, inson ongli hayotidan boshlab mehnat bilan shug‘ullana boshlaydi. mehnat jarayonida esa xilma-xil ishlar bajarib kelingan. mehnat jarayonida bajarilgan u yoki bu xatti-harakatlar kishilarda muayyan lisoniy assotsatsiyalarni uyg‘otadi.[footnoteref:1] shu tufayli biror bir fikrni obrazli ifodalashga ehtiyoj tug‘iladi. ayni shu holat kishilarning kasb-koriga, uy-ro‘zg‘or tarziga aloqador frazeologizmlarning ham shakllanishiga sabab bo‘lgan. [1: mamatov a. o‘zbek tili frazeologizmlarining shakllanish masalalari: filol.fanlari doktori...diss. – toshkent, 1999. ] o‘zbek tilida yuzaga kelgan frazeologizmlarning bir qismi ma’lum kasb-kor egalarining faoliyati bilan bog‘liqdir. kasb-kor egalari muayyan ishlarni o‘ziga xos xatti-harakat bilan bajaradi. ana shunday jarayon til egalarida xilma-xil assotsatsiyalarni yuzaga keltiradi, xalqning o‘ziga xos bo‘lgan etnolingvistik xususiyatlarini aks ettiradi. shunday xususiyatlarni ifodalovchi frazeologizmlarni quyidagicha guruhlash mumkin: · uy-ro‘zg‘or buyumlari asosida shakllangan frazeologizmlar bu frazeologizmlar kundalik turmushda qo‘llanadigan uy-ro‘zg‘or buyumlari nomlarining mantiqiy asosidan kelib chiqib umumlashadi va umumtil miqyosida voqe bo‘ladi. misol uchun po‘stagini qoqmoq, yumshoq supurgi bo‘lmoq, chig‘iriqdan o‘tmoq,ko‘rpa-yostiq …

3 / 6

ihatdan yuzaga kelgan frazeologizmlar o‘zbek xalqi azaldan dehqonchilik bilan shug‘ullanib kelgan.shuni aytish joizki, dehqonchilik deyilganda “qishloq xo‘jaligining yerga ekin ekib yetishtiradigan soha” tushuniladi. demak, dehqonchilik faoliyati va yetishtiradigan mahsulotlari ham har xil bo‘lish holatlari bor. bunday holat, albatta, xalqlarning tushunchasi va ishlatilishi mumkin bo‘lgan frazemalarida turli komponentlarni yuzaga chiqaradi. misol uchun xirmon ko‘tarmoq, arpasini xom o‘rmoq, o‘tganning o‘rog‘ini, ketganning ketmonini olmoq, qovun tushurib qo‘ymoq, tarvuzi qo‘ltig‘idan tushmoq ko‘p qovun pishig‘i o‘tmoq, danagidan mag‘zi, qo‘ynini puch yong‘oq bilan to‘ldirmoq kabi ko‘p frazeologizmlarni keltirishimiz mumkin. a) pazandachilikka bog‘liqligi jihatidan yuzaga kelgan o‘ziga xos frazeologizmlar o‘zbek tilining leksik tarkibida pazandachilikka oid leksemalar o‘ziga xos o‘rin egallaydi. dastlab shuni qayd etish kerakki, pazandachilik bilan aloqador xilma-xil frazeologizmlar shu jarayon bilan shug‘ullanadigan kishilarning ish jarayoni, qolaversa, ular tomonidan tayyorlangan taomlarning u yoki bu xususiyatlari muayyan obrazlarning shakllanishiga asos bo‘lgan. mana shu obrazlilikka bog‘liq holda ko‘plab milliylikka xos frazeologizmlar vujudga kelgan. masalan, zuvalasi pishiq frazemasi xamir …

4 / 6

di...[footnoteref:3] bu frazeologizmlaning barchasining yadrosida mentallikni aks ettiradigan komponentlar aks etgan. [3: rahmatullayev sh. o‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati.-toshkent : o‘qituvchi,1978.] · maktab-maorifga bog‘liqligi jihatidan yuzaga kelgan frazeologizmlar bu jarayon asnosida shakllangan frazeologizmlar unchalik ko‘p bo‘lmasa-da, mentallikni ifodalovchi frazemalar ko‘zga tashlanib turadi. misol uchun, alifni kaltak deyolmaslik, madrasa tuprog‘ini yalamoq, avval mutolaa, keyin munozara, madrasa ko‘rgan, qofiyasi kelganda, qornini yorsa alif chiqmaydi kabilar. bundan ko‘rinadiki, frazeologizmlar qaysi doirada yuzaga kelmasin keltirilgan barcha misollarning markazida turuvchi komponentlar mentallikni ifodalovchi etalon sifatida qaraladi. chunki xalq mavjud ekan, uning o‘ziga xos urf-odati, dunyoqarashi, turmush tarzi, voqelik jarayonlari bir-birlariga aynan o‘xshamaydilar. shu sababli frazeologizmlarni xalqlarning etnolingvistik xususiyatlarini ko‘rsatuvchi birlik sifatida qarashimiz hamda o‘rganishimiz hech qanday xatoliklarga olib kelmaydi. xulosa qilib shuni aytish joizki, frazeologizmlar insoniyat tili ila vujudga kelgan til birligidir. · musiqachilikka bog‘liqligi jihatidan yuzaga kelgan frazeologizmlar bizning ajdodlarimiz kuy-qo‘shiqni juda yaxshi ko‘rib ardoqlab kelganlar. shuning uchun ham o‘zlarining milliy cholg‘u asboblariga ega …

5 / 6

ология как форма отражения национального менталитета в языковой картине (на материале русского и узбекского языков). акд. – ташкент, 1999. 5. yo‘ldoshev b. o‘zbek frazeologiyasi va shakllanishi hamda taraqqiyoti. – samarqand: samdu nashri, 2013.

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "frazeologizmlarning etnolingvistik xususiyatlari"

frazeologizmlarning etnolingvistik xususiyatlari toshdo‘tau magistranti hamroqulova marjona nabijon qizi kalit so‘zlar: etnolingvistika, frazeologizm, uy-ro‘zg‘or buyumlari asosida shakllangan frazeologizmlar, dehqonchilikka bog‘liqligi jihatdan yuzaga kelgan frazeologizmlar, pazandachilikka bog‘liqligi jihatidan yuzaga kelgan o‘ziga xos frazeologizmlar, maktab-maorifga bog‘liqligi jihatidan yuzaga kelgan frazeologizmlar, musiqachilikka bog‘liqligi jihatidan yuzaga kelgan frazeologizmlar. annotatsiya ushbu maqola frazeologizmlarning tadqiqiga bag‘ishlangan bo‘lib, unda quyidagilar bayon qilingan: frazeologik birliklarning paydo bo‘lish omillari, ularda aks etadigan xususiyatlar, turlicha xususiyatni ifodalovchi frazeologizmlarning guruhlarga ajralishi va shu kabilar. maqolada turli xil man...

This file contains 6 pages in DOCX format (26.5 KB). To download "frazeologizmlarning etnolingvistik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: frazeologizmlarning etnolingvis… DOCX 6 pages Free download Telegram