genetika

DOCX 68 pages 181.2 KB Free download

68 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 181.2 KB

File type DOCX

Pages 68

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 68

genetika 1. genetikaning mazmuni genetika yunoncha «geneticos» so‘zidan olingan bo‘lib, tugilish, kelib chiqish degan ma’noni ifodalaydi. genetika tirik organizmlaming irsiyati va o’zgaruvchanligi to‘g‘risidagi fan bo‘lib, biologiyaning alohida shoxobchasi hisoblanadi. irsiyat barcha hayotiy hodisalaming asosini tashkil etib, tirik organizmlaming o‘xshash belgi-xossalarini avloddan-avlodga o‘tishi va rivojlanishini ma’lum tashqi muhit sharoitida ta’minlab beruvchi xossadir. o‘zgaruvchanlik esa tirik organizmlaming ota-ona belgilaridan farq qiluvchi yangi belgilarini namoyon qilish xossasidir. irsiyat va o‘zgaruvchanlik ikki qarama-qarshi jarayon bo‘lishiga qaramay bir vaqtda namoyon boiadi. irsiyatsiz o‘zgaruvchanlik, o‘zgaruvchanliksiz irsiyat kuzatilmaydi. irsiyat va o‘zgaruvchanliksiz yer yuzida hayotning evolutsiyasini tasavvur etish qiyin. irsiyat o‘simlik va hayvonlaming har bir turining o‘ziga xos belgi va xossalarini bir qancha avlodlarda turg‘un saqlanib qolishini ta’minlaydi. irsiyat tufayli turga tegishli organizmlar o‘zgaruvchan tashqi muhit sharoitlariga moslashib. yashab qoladi. o‘zgaruvchanhk natijasida paydo boigan belgi-xossalar irsiyat tufayli keyingi avlodlarda saqlanib qolgandagina, ya’ni irsiylangandagina evolutsiyada ahamiyatga ega. o‘zgaruvchanlikning turlicha ko‘rinishlari mavjud. organizm belgi va xususiyatlarini o’zgarishi bir yoki bir …

2 / 68

rganizmning tuzilishi rejasining genlar orqali belgilanish xususiyatiga irsiyat, organizmdagi irsiy belgi va xususiyatlarning avloddan avlodga o‘tish jarayoni irsiylanish deyiladi. organizm irsiy omillar yig‘indisi — genotipni tuxum hujayra urug’lanishi davrida ota-onasidan oladi. genotipdagi hamma o’zgarishlar ham nuqsonga sabab bo‘lmaydi. organizmning genotipi uning moslanish imkoniyatlarini va tashqi omillarga javoban reaksiya normasini belgilab beradi. organizm barcha belgilarining yigindisi genotipda kodlashtirilgan irsiy axborot tuzilishiga va uning ifodalanish (ekspressiya) darajasiga bog’liq bo’ladi. genotipdagi mutatsiyalar yoki o‘zgarishlar neytral bo’lib, aksariyat hollarda, organizmlar fenotipik o‘zgarishiga olib kelmaydi. biroq, genotipdagi ma’noga eg’’ genlar (ya’ni oqsil strukturasi o‘zgarishi bilan aloqador) o‘zgarishlar genotipni buzilishiga olib kelib, turli nuqsonlar keltirib chiqaradi.genotipdagi “ma’noga ega” bo’lgan mutatsiyalar sonini neytral mutatsiyalar soniga nisbati organizm genotipini o‘zgaruvchanlik darajasini ko‘rsatadi. irsiyatning moddiy asosi bo’lib bo’linish jarayonida qiz hujayralarga taqsimlanish xususiyatiga ega bo’gan hujayra yadrosining maxsus tuzilmasi xromosomalar hisoblanadi. xromosomalar asosiy genetik tuzilmalar bo’lib, avloddan-avlodga o‘tish jarayonlarini ta’minlash uchun barcha zarur irsiy axborotga ega. 2. genetikaning vazifalari …

3 / 68

nezisga boring - kelib chiqishi bu nom 19o6 yilda ingliz zoologi v.batson tomonidan quyidagi ta'rif bilan taklif qilingan. genetika─ irsiyat va oʻzgaruvchanlik qonunlari toʻgʻrisidagi fan, u hayvonlar, oʻsimliklar va boshqa organik shakllar orasida kelib chiqishi boʻyicha bir-biriga bogʻliq boʻlgan organizmlar oʻrtasidagi oʻxshashlik va farqlarni belgilovchi qonuniyatlarni tushunishga intiladi. genetika belgilarning ota-onadan avlodga o'tish qonuniyatlarini tushuntiradi, bu xususiyatlarning meros bo'lib o'tishi qonuniyatlarini ochib beradi. irsiyat─ bu organizmlarning o'z turlarini ko'paytirish, ularning xususiyatlari va xususiyatlarini avlodlariga o'tkazish qobiliyatidir. irsiyat - bu uning tashuvchilari va irsiy moyilliklarning namoyon bo'lish shakllari bilan belgilanadigan hodisalarning butun majmuasidir. genetikada “irsiyat” atamasi bilan bir qatorda “meros” va “irsiyat” atamalari ham qo‘llaniladi. meros ─ bu irsiy moyillik yoki irsiy ma'lumotni ota-onadan avlodlarga avlodlarga o'tkazish jarayonidir. irsiylik irsiy farqlarga bog'liq bo'lgan umumiy fenotipik o'zgaruvchanlikning bir qismidir. 3. genetik tahlil usullari genetik tahlil — organizmlardagi irsiyash va oʻzgaruvchanliknn oʻrganish usullari yigʻindisi. g. t. yordamida organizmlar belgi va xususiyatlarining oʻziga xos …

4 / 68

nullisom xromosomalardan foydalanishga asoslangan aneuploid usul genomning har bir xromosomasida joylashgan genlarni, shuningdek ayrim xromosomalarning irsiy ahamiyatini aniqlashga imkon beradi (qarang monosom tahlil). mutatsion usul yordamida radiatsiya va kimyoviy moddalarning organizmga koʻrsatadigan mutagen taʼsiri oʻrganiladi; ayrim lokus (gen)lardagi mutatsiyalarning sodir boʻlish darajasi, spektri, tabiati hamda xromosoma aberratsiya (anomal tuzilish)larining harakteri tekshiriladi. boshqa tabiiy fanlar singari genetika ham o‘z tadqiqot metodlariga ega. bularga quyidagi metodlar kiradi: 1. duragaylash metodi orqali ayrim belgi-xossali ota-ona organizmlarini chatishtirish natijasida olingan duragaylaming bir qancha avlodlarida rivojlanishi o‘rganiladi. olingan natijalaming muqarrarligi matematik statistika metodi orqali aniqlanadi. 2. sitogenetik metod yordamida xromosomalar o‘zgarishi bilan aloqador bo’lgan organizmning irsiyati va o‘zgaruvchanligi o‘rganiladi. binobarin sitogenetika irsiyat va o‘zgamvchanlikning sitologik asoslarini tadqiq etadi. 3. egizaklar metodi bilan organizmdagi belgi xossalaming rivojlanishida genlar va tashqi muhit omillarining qay darajada ko‘rsatgan ta'siri o‘tganiladi. 4. molekular genetik metod bilan irsiyat va o‘zgaruvchanlikning moddiy asoslari bo‘lgan nuklein kislotalarning, xususan, dezoksiribonuklein — dnk va ribonuklein …

5 / 68

guruhlanishining ana shu guruhda genlarning qanday izchilligida joylashganligi, ular orasidagi masofa tushuniladi. birinchi marta genetik xarita drozofila meva pashshasida t.morgan va uning shogirdlari tomonidan tuzilgan. ular genlarning guruhlanishini birikkan holda irsiylanish, genlar orasidagi masofani esa krossingover hodisasiga qarab belgilashgan. birikkan holda irsiylanishdagi krossingover, ya'ni f2 ota-ona o'xshamagan duragaylar foizi genetik xaritada morganid birligi bilan belgilanadi. bu birlik morganning genetika fani oldidagi xizmatlarini ulug'lash maqsadida e'tirof etilgan. hozirgi davrga kelib drozofiladan tashqari odam, sichqon, quyon, tovuq, tut ipak qurti, jo'xori, pomidor va boshqa osimliklarning genetik xaritasi tuzilgan. bu haqdagi ma'lumotlar l.a.zaxarovning «geneticheskiye karti visshix organizmov» kitobida keltirilgan. odamlarda duragaylarni tahlil qilish yordamida genetik xarita tuzish qiyin bo'lgani sababli boshqa usullardan foydalaniladi. ular quyidagilardan iborat: 1. f - shajara usuli, ma'lum oila avlodlarida belgilarning birikkan holda irsiylanishi hamda xilma-xillanishini tahlil qilish usuli. shu usul bilan qonning abo guruhlarining joylanishi aniqlangan. 2. aas usuli - oqsil molekulasida aminokislotalarning joylanishi tartibini solishtirish. 3. cn …

Want to read more?

Download all 68 pages for free via Telegram.

Download full file

About "genetika"

genetika 1. genetikaning mazmuni genetika yunoncha «geneticos» so‘zidan olingan bo‘lib, tugilish, kelib chiqish degan ma’noni ifodalaydi. genetika tirik organizmlaming irsiyati va o’zgaruvchanligi to‘g‘risidagi fan bo‘lib, biologiyaning alohida shoxobchasi hisoblanadi. irsiyat barcha hayotiy hodisalaming asosini tashkil etib, tirik organizmlaming o‘xshash belgi-xossalarini avloddan-avlodga o‘tishi va rivojlanishini ma’lum tashqi muhit sharoitida ta’minlab beruvchi xossadir. o‘zgaruvchanlik esa tirik organizmlaming ota-ona belgilaridan farq qiluvchi yangi belgilarini namoyon qilish xossasidir. irsiyat va o‘zgaruvchanlik ikki qarama-qarshi jarayon bo‘lishiga qaramay bir vaqtda namoyon boiadi. irsiyatsiz o‘zgaruvchanlik, o‘zgaruvchanliksiz irsiyat kuzatilmaydi. irsiyat va o‘zgaruvchanliksiz y...

This file contains 68 pages in DOCX format (181.2 KB). To download "genetika", click the Telegram button on the left.

Tags: genetika DOCX 68 pages Free download Telegram