mahmud qoshg‘ariy - xi asrning o‘rta osiyolik filolog-olimi

DOCX 3 sahifa 19,4 KB Bepul yuklash

3 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 19,4 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 3

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (3 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 3

mahmud qoshg‘ariy - xi asrning o‘rta osiyolik filolog-olimi. 1072-1074 yillar arab tilida “turk tili lahjalari”ni tuzgan. mahmud qoshg‘ariyning arab filologiyasi ilmiy uslublarini qo‘llab yozgan asari tilshunoslar, folklorchilar va adabiyotshunoslar uchun qadr-qimmatga ega. bu - erta davr turk shevashunosligining yagona yodgorligidir. mahmud ibn al-husayn ibn muhammad al qoshg‘ariy qoraxoniylar sulolasi hukmronligi davrida tug‘ilgan va qoraxoniy a’yonlarining oliy tabaqasidan kelib chiqqan. uning otasi bolasog‘un shahrini boshqargan. oliy tabaqadan kelib chiqishi olimga o‘z davrining yirik siyosiy va madaniy markazi bo‘lmish qashqarda ajoyib ta’lim olish imkonini berdi. bir qator turkiy tillar bilan birga, mahmud qoshg‘ariy arab va fors tillarini ham bilgan. ehtimol, ta’limni buxoro, nishopur, samarqand, marv, bog‘dodda davom ettirgan, u yerlarda olim uzoq vaqt yashagan, kitobi uchun zaruriy ma’lumotlar to‘plagan. u vaqtlar saljuqlarga tegishli bog‘dodda bo‘lgan vaqti qoshg‘ariyda kitobning g‘oyasi paydo bo‘ladi, unga ko‘ra, turkiy xalqlar hayotining ko‘p qirralari, fikrlashi, odatlari, jo‘g‘rofiy joylanishi va eng avvalo, tili ta’riflanishi joiz bo‘lgan. mahmud al qoshg‘ariyning …

2 / 3

ko‘chirgan. “devonu lug‘at at turk”ning birinchi noshiri turk olimi rifat bilge bo‘lib, u kitobni birinchi bo‘lib turk tiliga tarjima qilgan. mahmud qoshg‘ariyning “devonu lug‘at at turk” asari o‘zbek tiliga professor solih mutallibi tomonidan tarjima qilingan va 1960-1963 yillar toshkentda nashr etilgan. mahmud qoshg‘ariyning “devonu lug‘at at turk” asari noyob hisoblanib, odatiy lug‘atga xos so‘zlar bilan bir qatorda, ko‘plab badiiy asarlar ham uchrab, folklorlikka oid qismlari asosiy timsolda gavdalanadi. muallifning o‘zi shunday yozadi: “mazkur kitobni men alifbo tartibida joyladim, maqol, saj, matal, she’r, rajaz va nasr parchalari bilan bezadim”. “turkiy shajaralar lug‘ati”da turkiy tilda so‘zlashuvchilar folklorining asosiy janrlari keltirilgan - marosimiy va lirik qo‘shiqlar, qahramonlik dostoni, tarixiy rivoyat va afsonalar. shu bilan birga, unda anatomiya, tibbiyot, veterinariya, astronomiya, jo‘g‘rofiya, etnografiya va boshqalar haqida ma’lumotlar mavjud. “turkiy shajaralar lug‘ati” ikki qismdan iborat. birinchi qismida mahmud qoshg‘ariy kitobning maqsadini ochib bergan, turkiy tilga so‘zlashuvchi qabila va urug‘lar haqida ma’lumotlar keltirgan. asarning ikkinchi qismida …

3 / 3

ashdi. boylikni ko‘rib, ular, go‘yo burgut o‘ljaga yopishgani kabi otiladilar. ular mulkini yashirib, uni ishlatmay, xasisliklaridan yig‘lashar, oltinlarni to‘plashar. mulklari sabab, xudoni yodga olishmas, o‘g‘illarini, qarindoshlarini ular bo‘g‘arlar”. “yaxshilik qilishga shoshil, maqsadingga erishgach, g‘ururlanma”. mahmud qoshg‘ariyning “devoni” (lug‘ati) - fonetik va morfologik hodisalar va dialektik shakllarning xususiyati haqida tasavvur beruvchi erta davr turkiy dialektikasining yagona yodgorligidir. “lug‘at” shuningdek, turkiy tilda so‘zlashuvchi o‘rta osiyo, sharqiy turkiston, povolojya, orol bo‘yi qabila va xalqlarining og‘zaki-she’riy ijodi haqidagi matlarni ham o‘z ichiga olgan. mahmud qoshg‘ariyning arab filologiyasining ilmiy uslublaridan foydalangan holda yozilgan mehnati bugun ham tilshunoslar, folklorchilar va adabiyotshunoslar orasida, shubhasiz, qadr-qimmatga egadir. devonu lug‘otit turk, mahmud qoshg‘ariyning qalamiga mansub bolib, bog’dodda 1072-1074- yillar mobaynida yozilgan turkcha-arabcha lugatdan iborat asardir. turkiy tilining malum va mashhur eng qadimgi lugati bolib, garbiy osiyoning yozma turkchasi haqida mavjud eng qamrovli va muhim til yodgorligidir. qol yozma nushasi 638 sahifa va 9000 ga yaqin turkcha soz va jumlaning …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 3 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"mahmud qoshg‘ariy - xi asrning o‘rta osiyolik filolog-olimi" haqida

mahmud qoshg‘ariy - xi asrning o‘rta osiyolik filolog-olimi. 1072-1074 yillar arab tilida “turk tili lahjalari”ni tuzgan. mahmud qoshg‘ariyning arab filologiyasi ilmiy uslublarini qo‘llab yozgan asari tilshunoslar, folklorchilar va adabiyotshunoslar uchun qadr-qimmatga ega. bu - erta davr turk shevashunosligining yagona yodgorligidir. mahmud ibn al-husayn ibn muhammad al qoshg‘ariy qoraxoniylar sulolasi hukmronligi davrida tug‘ilgan va qoraxoniy a’yonlarining oliy tabaqasidan kelib chiqqan. uning otasi bolasog‘un shahrini boshqargan. oliy tabaqadan kelib chiqishi olimga o‘z davrining yirik siyosiy va madaniy markazi bo‘lmish qashqarda ajoyib ta’lim olish imkonini berdi. bir qator turkiy tillar bilan birga, mahmud qoshg‘ariy arab va fors tillarini ham bilgan. ehtimol, ta’limni buxoro, nisho...

Bu fayl DOCX formatida 3 sahifadan iborat (19,4 KB). "mahmud qoshg‘ariy - xi asrning o‘rta osiyolik filolog-olimi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: mahmud qoshg‘ariy - xi asrning … DOCX 3 sahifa Bepul yuklash Telegram