xi-xiv asrning birinchi yarmida movaraunnaxrda muomalada bo'lgan tangalar

DOC 5 стр. 41,5 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 41,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 5

Обновлено Июн 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

1664131963.doc xi-xiv asrning birinchi yarmida movaraunnaxrda muomalada bo`lgan tangalar reja: 1. mamlakatdagi ijtimoiy axvol, tangashunoslikdagi o`zgarishlar. 2. qoraxoniylar davrida zarb qilingan tangalar. 3. mo`g`ullar davrida zarb qilingan tangalar. somoniylar xukmronligining oxirgi davrlarida, ayniqsa x-asrning ikkinchi yarmiga kelib mintaqaning ettisuv qismida shakllangan makondan ko`ra xam kengroq miqyosda siyosiy faoliyat ko`rsatish imkoni va qudratiga ega bo`lgan yangi siyosiy kuch maydonga chikadi. biz ularni qoraxoniylar nomi ostida bilamiz. "qaroxon" atamasi xususida "xon" ma`lum tushuncha, ya`ni xukmdor "qora"ning asli "qapo" bir necha ma`noda qo`llanilishi ta`kidlangan xolda, biz ko`rayotgan misolda "buyuk", "ulug`" tushunchasini beradi. shunday qilib x asrning ikkinchi yarmida qoraxoniylar sharqiy yunalishda balxash ko`li - chergen daryosigacha (sharqiy turkiston) bo`lgan erlarni buysundirishga muvaffaq bo`lib, g`arbiy yo`nalishda isfijob, o`zgan, murg`ob daryosi quyi oqimlarigacha bo`lgan xududni o`z ta`sir doirasiga kiritib oladi. 1005 yili somoniylar siyosiy saxnadan butunlay tushib ketdi, shu vaqtdan boshlab qoraxoniylar en va buxoro, samarqand umuman amularyogacha bo`lgan xududlarni boshqara boshladilar. boshqacha aytganda xi …

2 / 5

or ishlarni amalga oshirishgan. qoraxoniylar tangasi somoniylar tangasidan yozuvining nafisligi va umuman bezaklarning xilma-xilligi xamda sifatliligi bilan ajralib turadi. kamdan-kam xollarda fil, yo`lbars, arslon, qoplon, quyon, qushlar , xatto baliq tasvirlangan. qoraxoniylar mavjudodni tasvirlashni islom dinida ma`kul ko`rilmasligidan yaxshi xabardor bo`lganliklari uchun mavjudod rasmlari ichki bozorda ishlatish uchun chiqariladigan chaqalardagina berilgan. qoraxoniylar mis, kumush tangalar, xii asrning o`rtalariga kelib oltin tangalar xam zarb qilganlar. ayni vaqtda qoraxoniylar davridan 40 dan ortik zarbxonalar fanga ma`lum. mas,: axsikent. bolasog`un, barob, barsxon (issiqko`l janubida) va boshqalar. shu takidlash joizki bir zarbxona bir neâcha nomlarda tanga zarb qilgan bo`lishi mumkin. mas,: ko`zo`rda va bolasog`un nomi bitta shaxarga tegishli. lekin somoniylar davriga nisbatan movorounnaxrda zarbxonalarni ko`payganligi shubxasiz, zarbxonalar uncha katta bo`lmagan ularni tashkil etish uchun ko`p mablag` sarf etish talab qilinmagan. qoraxoniylar davlatini salmog`i ular zarb etgan xi asrning kumush tangalaridagi yozuvlar ma`nosida xam aks etgan. xi asr kumush tangalarida bu davrga kelib, musulmonlar dunyosining …

3 / 5

o`lsa, qoraxoniylar turtburchak shaklida yozganlar. qoraxoniylar asosan kumush tangalardan tashkil topgan tangalar sistemasini xam somoniylardan meros qilib oldilar. x asr oxiri xi asr boshlarida qoraxoniylarning oddiy kumush pullari sof kumushdan tayyorlanib xalqaro savdoda ishlatilgan. xi asrning ikkinchi un yilliklariga kelib kumush tangalarni sifati o`zgaradi. kumush mikdori kamayib uning o`rniga mis qo`rg`oshin ishlatila boshlandi. xi asr o`rtalariga kelib ettisuv va farg`onada tarkibida umuman kumush bo`lmagan dirxam tangalar zarb qilingan va ok tangaga "dirxam" - ya`ni kumush tanga deb yozilgan. fanda "kumush inqirozi" deb atalgan bu xodisa xi asrda butun musulmon sharqida kayd qilingan. qoraxoniylar davlatida "kuâmush inqirozi"ni sodir bo`lishiga o`zaro kurashlar sabab bo`lgan. undagi ko`plab xarajatlar sifatsiz dirxamlarni chiqarishga sabab bo`lgan, tanga zarb qilishdagi bunday firibgarlik, axolini kumush va mis tangalarga bo`lgan ishonchini yo`qotgan. shuning uchun, x1 asr oxiri va xii asrda qoraxoniylar davlatining shimoliy viloyatlarida tanga umuman zarb qilinmadi. movorounnaxrda tanga zarb qilish ozayib ketdi. savdo bitimlarida boshqa sulolalardan keltirilgan …

4 / 5

larga bo`lib savdo qilishgan. xii asrning ikkinchi yarmi va xiii asrdagi qoraxoniylar sulolasi tomonidan zarb qilingan tangalar, x asr oxiri va xi asrda zarb kidingan tangalardan tubdan farq qiladi. birinchidan bu tangalar vaqt o`tishi bilan yiriklashib borgan. agar x-xi asr tangalarining diametri 2 - 2,5 sm. bo`lsa.xii asrning 60-70 yillarida kumush suvi yuritib zarb qilingan dirxamlarning diametri zsm.. xi asr boshlarida esa 4 sm. bo`lgan. tanâgalardagi yozuvlarning joylashtirilishi, o`rni va ularning ma`nosi xam o`zgardi. o`zbekiston xududida xi-xii asrlarda muomalada bo`lgan tanâgalarni asosiy qismi qoraxoniylar davrida zarb qilingan tangaâlarni tashkil qiladi. lekin o`zbekistonning ba`zi janubiy tumanlari, ya`ni termiz g`aznaviylar, keyinchalik temuriylar davlati tarkibiga kirgan. bu erlarda g`aznaviylar va temuriylar tomoniâdan zarb qilingan tangalar muomalada bo`lgan. xorazmda anushteginiylar sulolasi vakili muxammad ibn tekesh davridan muntazam ravishda tangalar zarb qilingan. sulton faqat xorazmda tanga zarb qilmay, balki samarqand, buxoro, o`zgan va marv shaxarlarida, shuningdek movorounnaxrdan tashqarida xam mis kumush suvi yugurtirilgan kumush va …

5 / 5

n viloyat axolisi uchun mo`ljallangan edi. bu xol usha tangalarga bitilgan yozuvlardan ayon bo`ladi. xiii asr oxirlarida chig`atoylar davlatida yuqori probali kumush tangalar muntazam chiqarila boshlandi, bu bilan kumush inqiroziga chek qo`yildi. xiv asr boshlarida chig`atoy tanga turkumi shakllanib, u mo`g`ullar istilosi arafasida tangalardan tubdan farq qilgan. tanganing old tomoniga islomiy e`tiqod ramzining ikkala qismi yozilgan va xalifalar; abu bakr. umar. usmon va alining nomlari yozilgan. tanganing orqa tomonida podshox nomi, zarbxonalar nomi va sanasi, odatda rakamlar bilan tushirilgan. xiii-xiv asrdagi tanga yozuvlarida avvalgidek arab tili xukmronlik qilgan, ba`zan uygur yozuvidagi mugul matnlari berilgan. samarqandning xiii asr dirxamlarida, forsiy va onda-sonda turkiy matnlar arab yozuvida berilgan. xiii asr buxoro tangalarining noyob nusxalarida xatto xitoy ierogliflar uchraydi, bir vaqt buxoro noibi xitoy bo`lgan. boshqa bir xitoyning maslaxati bilan qo`shni xulagular davlatida xiii asr oxirida pul isloxoti o`tkazilib. unga ko`ra oltin va kumush tangalar zarb etish va muomalada yuritish man qilingan. uning …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xi-xiv asrning birinchi yarmida movaraunnaxrda muomalada bo'lgan tangalar"

1664131963.doc xi-xiv asrning birinchi yarmida movaraunnaxrda muomalada bo`lgan tangalar reja: 1. mamlakatdagi ijtimoiy axvol, tangashunoslikdagi o`zgarishlar. 2. qoraxoniylar davrida zarb qilingan tangalar. 3. mo`g`ullar davrida zarb qilingan tangalar. somoniylar xukmronligining oxirgi davrlarida, ayniqsa x-asrning ikkinchi yarmiga kelib mintaqaning ettisuv qismida shakllangan makondan ko`ra xam kengroq miqyosda siyosiy faoliyat ko`rsatish imkoni va qudratiga ega bo`lgan yangi siyosiy kuch maydonga chikadi. biz ularni qoraxoniylar nomi ostida bilamiz. "qaroxon" atamasi xususida "xon" ma`lum tushuncha, ya`ni xukmdor "qora"ning asli "qapo" bir necha ma`noda qo`llanilishi ta`kidlangan xolda, biz ko`rayotgan misolda "buyuk", "ulug`" tushunchasini beradi. shunday qilib x asrning ikkinchi yarmi...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOC (41,5 КБ). Чтобы скачать "xi-xiv asrning birinchi yarmida movaraunnaxrda muomalada bo'lgan tangalar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xi-xiv asrning birinchi yarmida… DOC 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram