xromosoma nazariyasi asoslari. morganning xromosoma nazariyasi: ta’rifi, asoslari va xususiyatlari

PPTX 76 sahifa 13,1 MB Bepul yuklash

76 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 13,1 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 76

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 76

xromosoma nazariyasi asoslari. morganning xromosoma nazariyasi: ta’rifi,asoslari va xususiyatlari xix аср охирларида ҳужайранинг тузилиши ва физиологиясининг ўрганилиши ядро ва ундаги хромосомалар ирсият билан боғлиқлигини аниқлашга олиб келди. а.вейсман ирсиятнинг моддий асоси ҳужайра ядросидаги хроматин иплари экан- лигини исботлади. 1891-1892 йилларда жинсий ҳужайралар етилишидан олдин гомологик хромосомалар жуфтларга бирикиши (конъюгацияланиши), сўнгра редукцион бўлинишида улар бир-биридан қочиши аниқланди. 1905 йилда э.вильсон жинсни аниқлашнинг хромосома таълимоти асосларини яратди. шундай қилиб, ирсиятда хромосома таълимоти пайдо бўлишининг дастлабки босқичларида барча соматик ҳужайраларда уларнинг жуфтлиги, митоз бўлинишда улар қиз ҳужайраларга тенг тақсимланиши, жинсий ҳужайралар ҳосил бўлишида улар икки ҳисса камайиши ва нихоят зиготада уларнинг диплоид сонининг тикланиши аниқланди. хромосома - молекуласи sitologiyaga oid ko’plab tadqiqotlar rivojlangan bir davrda 1848 yil vilgelm gofmeystr tomonidan xromosoma kashf etilgan “xromosoma” terminini 1888 yil nemis anatomigi va gistologi v.valdeyer fanga kiritgan. xromosoma xromatin –xromosomaning tarkibiy qismi bo’lgan nukleoproteid ip. “xromatin” atamasini 1880-yilda v.flemming fanga kiritgan xromenema-mitoz davridagi zichlashgan xromosomaning qayta …

2 / 76

a initsiatsiya nuqtasi kiradi. xromatin-xomosomaning tarkibiy qismi bo’lgan nukleoproteid ip.uning tarkibiga dnk (30-45 %), giston oqsili (30-50 %), va giston bo’lmagan oqsillar (4-33%) kiradi.elektron mikrofotografiya tasvirlarida tasvirlarida xromattin xuddiipga terilgan marjonga o’xshab ko’rinadi.aynan xromatin darajasida genetic materialdan foydalanish,dnk replikatsiya va reparatsiyasi boshlanadi. x xromosomani o’rganish usuli sitologik usul orqali. xromosomalarni o’rganish uchun tez bo’linadigan hujayralar(fibroblastlar,suyak ko’migi hujayralari,pereferik qon hujayralari,homila hujayralari) labaratoriyada maxsus oziqlantiruvchi muhitlar yordamida sun’iy o’stiriladi.ozuqa muhitiga hujayralarning bo’linishini tezlashtiruvchi fitogemmagglutinin moddasi qo’shiladi.keyin kolxetsin moddasi qo’shilganda hujayralar bo’linishi mitozning metafaza bosqichida to’xtaydi.hujayralarga gipotonik eritma yordamida ta’sir etilsa ular shishadi va bir biridan uzoqroq masofada erkin joylashadi.natijada metafaza plastinkalari hosil bo’ladi.keyingi bosqichda metafaza plastinkalari rasmga tushiriladi.so’ngra xromosomalar kata-kichikligiga,sentromeralari joylashishiga qarab kesib olinadi va kariogramma (bitta hujayra xromosomalarining sistemalashtirilgan to’plami) tuziladi. kariotip - ayrim biologic tur uchun xos bo;lgan xromosomalar to’plami. idiogramma - kariotipning umumlashtirilgan sxematik ifodalanishi. odam xromosomalari to’plami idiogrammasi klassifikatsiyasi xromosomalarni o’rganishda 1960 yilda taklif qilingan xalqaro denver tasnifidan …

3 / 76

mikrometrlar yordamida o’lchanadi,kalta yelkaning uzun yelkaga nisbati (sentromera indeksi) aniqlanadi differensial bo’yash usuli xromosomalarga maxsus gimza bo’yog’i bilan ishlov berilganda yaxshi bo’yalgan va bo’yalmagan chiziqlar- disklar hosil bo’lishi aniqlandi.bu disklarning joylashishi har bir xromosomada o’ziga xos ko’rinishga egadir.bu usul oddiy usulga nisbatan ishonchli natija beradi differenseal bo’yash asosida tuzilgan xromosomlarning umumlashtirilgan ifodasi ► jinsiy xromatinni aniqlash usuli bu usuldan x xromosoma sistemasidagi buzilishlarni aniqlashda keng foydalaniladi. bunda jinsiy xromatin interfaza holatidagi yadro membranasi tagigiga joylashib ,asosli bo’yoqlar bilan bo’yaladigan qoramtir dog’ sifatida ko’rinadi jinsiy xromatin spirallashgan holatdagi x xromosomadir. jinsiy xromatinni har qanday somatik hujayrada ham tekshirsa bo’ladi ,lekin lunj epiteliysi ,qon surtma preparatini tekshirish amaliy tibbiyotda ko’proq qo’llaniladi. ► normal ayol kariotipida 2 ta x xromosoma mavjud bo’lib, ulardan biri jinsiy xromatinni hosil qiladi.odamda jinsiy xromatinning soni (n) shu shaxsdagi x xromosomalardan bitta kam bo’ladi ( n=x-1). xo kaiotipiga ega bo’lgan ayolda ( x monosomiyasi, shershevskiy-terner sindromi) yadroda jinsiy …

4 / 76

г жойлашиши тартибини тажрибада исботлаб, ирсиятнинг хромосома назариясини яратди. томас морган хант (1866-1945) xromosoma nazariyasi shakllanishi 1902-1903 yillar.amerikalik sitolog w.setton va nemis sitolog va embriolog t.boveri ma’lumotlarni mustaqil jinsiy hujayra shakllanishi va uruglanish davomida genlar va xromosomlarning xatti- umumiylik aniqlandi.ushbu kuzatishlar genlar xromosomalrda joylashganligini taxmin qilish uchunasos bo’lib xizmat qildi.biroq, ma’lum bir xromosomalarning mahalliylashtirish uchun empiric dalillar keying yillarda(1911-1926) yilda irsiyat xromosoma nazariyasini asoslab amerikalik genetic t.morgan 1910 yilda yaratgan. bu nazariyaga ko’ra: genetic axborot uzatish liniya,ketma-ketlikda,genlar mahalliylashtirilgan xromosomalar bilan bog’liq tomas hunt morgan (1866.25.9, leksington, kentukki-1945.4.12, pasadena, kaliforniya) – amerikalik zoolog, genetika asoschilaridan biri,aqsh milliy fanlar akademiyasi prezidenti(1927-1931). london qirollik jamiyati a’zosi (1919 yildan). kentukki (1866) va j.xopkens unversitetlarini tugatgan.brin- mordagi xotin-qizlar kolleji(1891-1904) va nyu-yorkdagi kolumbiya unversitetida (1904-1928) professor,pasadenadagi koliforniya texnologiya institutining bio.labaratoriya bo’shlig’i (1928-1945).morgan ekspremental embriologiya,regeneratsiya, hayvonlar jinsini aniqlash va irsiyatga oid tadqiqotlar olib borgan; irsiyatning xromosoma nazariyasini asoslab bergan.morgan va uning xodimlari tomonidan xroosomalar chalkashuvi va krosingover …

5 / 76

влоддан –авлодга утиш конунларини чех олими г.мендель(1822-1884) очган. 19 ва 20 асрлар оралигида ирсий хусусиятларни утишини биронта структурага боғламаган бўлсада, уларни жинсий хужайларда жойлашган кандайдир факторларга боғликлигига гумон килган. 20 аср арафасида дания олими и.иогансен «ген» деб ном берган. америка генетиклар мактабини бошлаган т.г.морган хромосомаларда генлар бир каторда жойлашишини аниклаб берган. бу янгилик «ирсиятни хромосома назарияси» деб аталган. генлар хромосомада бир қатор бўлиб жойлашади. хар битта хромосома генлар занжирини ташкил этади. гомологик хромосомаларни аллель кисмлари бир бири билан узаро алмашиши мумкин. хромосомаларда генлар орасини масофаси кроссинговерни фойзига тенг. одамни нормал кариотипи а – 4 ва 5 аутосома делецияси; б – изохромосома; в – 13-15 аутосома делецияси. а – 13 - аутосома робертсон транслокацияси; б – 21 - аутосома робертсон транслокацияси; в – реципрок транслокация (8 – аутосома калта елкаси ва 14 аутосома узун елкаси) ; г - реципрок транслокация (14 – 18 аутосомалар узун елкалари билан). транслокация т.морган тажрибаларининг объекти …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 76 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"xromosoma nazariyasi asoslari. morganning xromosoma nazariyasi: ta’rifi, asoslari va xususiyatlari" haqida

xromosoma nazariyasi asoslari. morganning xromosoma nazariyasi: ta’rifi,asoslari va xususiyatlari xix аср охирларида ҳужайранинг тузилиши ва физиологиясининг ўрганилиши ядро ва ундаги хромосомалар ирсият билан боғлиқлигини аниқлашга олиб келди. а.вейсман ирсиятнинг моддий асоси ҳужайра ядросидаги хроматин иплари экан- лигини исботлади. 1891-1892 йилларда жинсий ҳужайралар етилишидан олдин гомологик хромосомалар жуфтларга бирикиши (конъюгацияланиши), сўнгра редукцион бўлинишида улар бир-биридан қочиши аниқланди. 1905 йилда э.вильсон жинсни аниқлашнинг хромосома таълимоти асосларини яратди. шундай қилиб, ирсиятда хромосома таълимоти пайдо бўлишининг дастлабки босқичларида барча соматик ҳужайраларда уларнинг жуфтлиги, митоз бўлинишда улар қиз ҳужайраларга тенг тақсимланиши, жинсий ҳужайралар ...

Bu fayl PPTX formatida 76 sahifadan iborat (13,1 MB). "xromosoma nazariyasi asoslari. morganning xromosoma nazariyasi: ta’rifi, asoslari va xususiyatlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: xromosoma nazariyasi asoslari. … PPTX 76 sahifa Bepul yuklash Telegram