neytronlar ishtirokidagi yadro reaksiyalari

DOCX 815,2 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1696069134.docx neytronlar ishtirokidagi yadro reaksiyalari o’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti fizika fakulteti yadro fizikasi fanidan “neytronlar ishtirokidagi yadro reaksiyalari” mavzusida bajargan mustaqil ishi bajardi : tekshirdi: reja: i. kirish ii. asosiy qism 1. neytronning kashf qilinishi. neytronning modda bilan o’zaro ta’siri 2. neytron radioaktivlik 3. neytronlar ishtirokidagi yadro reaksiyalar iii. xulosa iv. foydalanilgan adabiyotlar kirish tabiiy radioaktivlikni o'rganish shuni ko'rsatadiki, bir kimyoviy elementning boshqa kimyoviy elementga aylanishi yadrodagi ichki jarayonlar, ya’ni atom yadrolari ichida ro’y beradigan o’zgarishlar sababli bo’ladi. shu munosabat bilan atom yadrolariga ta’sir qilib, bir kimyoviy elementni boshqalariga sun’iy aylantirish uchun urinib ko’rildi. bunday ta’sirning effektiv vositasi atom yadrolarini katta (bir necha milliondan o’n milliard elektron-voltlargacha) energiyali zarralar bilan bombardimon qilishdir. atom yadrolarining katta tezlik bilan harakatlanayotgan elementar zarralar (yoki boshqa atomlarning yadrolari) ta’sirida o’zgarish jarayoni yadro reaksiyasi deb ataladi. reaksiyaga kirishuvchi zarralar bir-biriga 10-15 m tartibidagi masofaga yaqinlashganda …

siya azot bilan to’ldirilgan vilson kamerasida o’tkazildi. bu reaksiya quyidagicha bo’ladi α -zarra (geliy izotopi yadrosi) azot atomi yadrosi ichiga kiradi va yutiladi. bu vaqtda yadrosi barqaror bo’lmagan oraliq yadro-ftor izotopi hosil bo’ladi. u darhol o’zidan yengil vodorod yadrosi (proton)ni chiqarib, kislorod izatopi yadrosiga aylanadi. bu yadro reaksiyasini quyidagicha yozish mumkin: shunday qilib, rezerford tajribasi yadro reaksiyalarini sun’iy ravishda amalga oshirish imkoni borligini tasdiqladi va shu bilan birga protonlar atom yadrolari tarkibiga kirishini hamda uni ajratish (urib chiqarish) mumkinligini ko'rsatdi. 1932- yilda ingliz fizigi chedvik yadro reaksiyasini amalga oshirib, butun yadro fizikasida muhim ro’l o’ynagan yangi zarra — neytronni kashf etdi. neytronning kashf etilish tarixi quyidagicha. 1920- yilda birinchi bo’lib rezerford atom yadrosida uni og’irlashtiruvchi yana qandaydir noma’lum zarralar mavjud, degan g’oyani ilgari suradi. 1930- yilda nemis fiziklari v. bote va g. bekker berilliy ni -zarralar bilan bombardimon qilib, kuchli o’tuvchanlik qobiliyatiga ega nurlanish chiqarilishini kuzatishadi.bu nurlanishga qattiq y-nurlanish kabi …

qori chastotali elektromagnit nurlanish vodorodi bor moddalardan protonlami ajratib chiqarish va ularga katta tezliklar berish xususiyatiga ega ekan», degan so’zlar bilan yakunlashadi. bir qarashda hodisa tushunarliga o’xshab ko’rinar edi. lekin, shu bilan birga, ko’p narsa tushunarsiz edi. masalan, katta energiyali bunday fotonlar qayoqdan olinadi? nima uchun o’z energiyalarini protonlarga berayotgan fotonlar o’sha vaqtda qo’rg’oshin atomlari bilan o’zaro ta’sirlashmaydi? bu tajriba natijalari bilan ingliz fizigi j. chedvig qiziqib qoladi. darhol u tajribalar o’tkazadi, o’lchashlami amalga oshiradi. jolio-kyurilar o’tkazgan tajribalami takrorlaydi va tekshiradi. chedvig eksperimental qurilmasining sxemasi 1.1- rasmda keltirilgan. 1 vakuumli kamerada sirtiga α-zarralar manbayi bo’lgan poloniy po surtilgan d disk o’matilgan. poloniydan nurlangan α-zarralar bilan berilliy be plastinkasi bombardimon qilinganda, berilliy yadrosi α-zarrani o’ziga qo’shib oladi va neytronni chiqarib, uglerod yadrosiga aylanadi: 1.1-rasm hosil bo’lgan neytronlar kameraning yupqa devoridan va pb qo’rg’oshin plastinkadan o’tib, parafin qopqoqqa tushadi va unda sekinlashadi. parafin qopqoqdan chiqqan tepki yadrolar — protonlar 2 ionizatsion kameraga …

g neytral zarralar oqimidan iboratdir.’’ bu zarrani neytron deb ataldi. shunday qilib, neytron kashf etildi. yadrolarni bombardimon qiluvchi eng qulay zarra — neytrondir, chunki u neytral zarra bo’lganligi uchun nishon yadroga bemalol yaqin kela oladi. binobarin, yadro reaksiyalarini amalga oshirishda neytronlardan foydalanish yaxshi samara beradi. asosiy qism eng ko’p axamiyatga ega bo’lgan yadro reaktsiyalari - bu neytronlar ta'sirida amalga oshiriladigan reaktsiyalardir. zaryadlangan zarralar (p, d, α) dan farqdi ravishda- neytronlar kulon itarilish kuchiga ega emas. natijada juda kichik energiyaga ega bo’lganda ham neytronlar yadro ichiga kirib bora oladilar. barcha atom yadrosi tarkibiga kira oladigan eng muhim elementar zarra neytrondir. 1932 yilda d.chedvik α - zarra bilan berilliy metalini bombardimon qilish tajribasida zaryadi yo’q, massasi protonning massasiga yaqin bo’lgan yangi elementar zarrani quyidagi yadro reaktsiyasidan topdi va unga deb nom berildi: bu reatsiyadan to shu kungacha neytronlar manbai sifatida foydalaniladi. bunday manbalarni berilliy metaliga α-nurlanish chiqaradigan preparat aralashtirib xosil qilinadi. neytronlar …

kinetik energiyasining bir qismini beradi. beriladigan energiya yadro va neytron massalarining nisbatiga bog’lik;. shuning uchun yengil yadrolar bilan to’qnashganida neytronning energiyasi anchagina kamayadi. deb ataladigan moddalar (grafit, og’ir suv berilliy qotishmalari)da tez neytronlar yadrolarda sochiladilar va energiyalari sekinlatgich atomlarining issikdik xarakat energiyalariga aylanadi. natijada neytronlar issiqdik neytronlariga aylanib qoladilar. ularning energiyasi uy temperaturasida taxminan 0,025 ev ni tashkil etadi. neytronlarning yadro bilan sodir bo’lganda neytron energiyasining bir qismi yadroni uyg’ongan holatga o’tkazishga sarf bo’ladi. bu yadro asosiy holatga kaytish jarayonida -nurlanish chiqaradi. yengil yadrolarda birinchi uyg’ongan sath energiyasi bir necha mevga teng. shuning uchun yengil yadrolarda neytronlarning noelastik sochilishi xisobga olinmaydigan darajada kichik bo’ladi. lekin og’ir yadrolarda birinchi uyg’ongan energetik sath, asosiy sathga ancha yaqin. ularning farqi 100 kev lar chamasida. shuning uchun buhxollarda noelastik sochilish kuzatiladi. yadro reaktsiyasi tufayli xosil kilingan izotoplarning radioaktivligi sun'iy radioaktivlik deb nom olgan. sun’iy radioaktivlik atom yadrosining barkdrorlik (stabillik) shartining buzilishi bilan bog’lik. yengil …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "neytronlar ishtirokidagi yadro reaksiyalari"

1696069134.docx neytronlar ishtirokidagi yadro reaksiyalari o’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti fizika fakulteti yadro fizikasi fanidan “neytronlar ishtirokidagi yadro reaksiyalari” mavzusida bajargan mustaqil ishi bajardi : tekshirdi: reja: i. kirish ii. asosiy qism 1. neytronning kashf qilinishi. neytronning modda bilan o’zaro ta’siri 2. neytron radioaktivlik 3. neytronlar ishtirokidagi yadro reaksiyalar iii. xulosa iv. foydalanilgan adabiyotlar kirish tabiiy radioaktivlikni o'rganish shuni ko'rsatadiki, bir kimyoviy elementning boshqa kimyoviy elementga aylanishi yadrodagi ichki jarayonlar, ya’ni atom yadrolari ichida ro’y beradigan o’zgarishlar sababli bo’ladi. shu munosabat bilan atom yadrolariga...

Формат DOCX, 815,2 КБ. Чтобы скачать "neytronlar ishtirokidagi yadro reaksiyalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: neytronlar ishtirokidagi yadro … DOCX Бесплатная загрузка Telegram