физик катталикларнинг ўлчов бирликлари

DOCX 72.8 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1699006864.docx k m w × 2 k m w 2 s m физик катталикларнинг ўлчов бирликлари режа: 1. катталиклар ва уларнинг бирликлари. 2. халқаро си бирликлар тизими. тизимдан ташқари бирликлар. 3. ўлчаш воситаларининг турлари: эталонлар, намунавий ва ишчи ўлчаш воситалари. 4. ўлчаш воситаларининг иш принципига кўра турлари. 5. ўлчаш воситаларининг метрологик характеристикалари. 1. катталиклар ва уларнинг бирликлари катталик – сифат жиҳатидан ажратилиши ва миқдор жиҳатидан аниқланиши мумкин бўлган ҳодисалар, моддий тизим, модданинг хоссасидир. сифат тавсифи катталикнинг моҳиятини, мазмунини ифодалайдиган тавсиф ҳисобланади. объектнинг ўлчови катталикнинг миқдор тавсифи бўлади. кўпинча параметр деган атама ҳам ишлатилади. параметр берилган катталикни ўлчашда ёрдамчи сифатида қараладиган катталик ҳисобланади. муайян гуруҳлардаги катталикларнинг орасида ўзаро боғлиқлик мавжуд бўлиб, уни физикавий боғланиш тенгламалари орқали ифодалаш мумкин. масалан, вақт бирлигидаги ўтилган масофа бўйича тезликни аниқлаш мумкин. мана шу боғланишлар асосида катталикларни икки гуруҳга - асосий ва ҳосилавий катталикларга бўлиб ўрганилади: асосий катталик деб кўрилаётган тизимга кирадиган ва шарт бўйича тизимнинг …

осланган ҳолда dim символи билан белгиланади. одатда, асосий катталикларнинг ўлчамлиги мос ҳолдаги бош ҳарфлар билан белгиланади, масалан, dim l = l; dim m = m; dim t = t. ҳосилавий катталикларнинг ўлчамлигини топишда қуйидаги қоидалар амал қилади: 1. тенгламанинг ўнг ва чап томонларининг ўлчамлиги мос келмаслиги мумкин эмас, чунки, фақат бир хил хоссаларгина ўзаро солиштирилиши мумкин. бундан хулоса қилиб айтадиган бўлсак, фақат бир хил ўлчамликка эга бўлган катталикларнигина алгебраик қўшишимиз мумкин. 1. ўлчамликларнинг алгебраси кўпаювчан, яъни фақат кўпайтириш амалидан иборат. 1. бир нечта катталиклар кўпайтмасининг ўлчамлиги уларнинг ўлчамликларининг кўпайтмасига тенг, яъни: a, b, c, q катталикларининг қийматлари орасидаги боғланиш q=abc кўринишда берилган бўлса, у ҳолда dim q = (dim a) (dim b) (dim c). 1. биркатталикнибошқасигабўлишдагибўлинманингўлчамлигиуларнингўлчамликларинингнисбатигатенг, яъниq = a/bбўлса, уҳолда dim q = dim a / dim b. 1. даражагакўтарилганиҳтиёрийкатталикнингўлчамлигиунингўлчамлигинишударажагаоширилганлигигатенгдир, яъни, q = anбўлса, уҳолда, dim q = dim an. масалан, агартезликv = l/tбўлса, уҳолдаdim v = dim l / …

қдорий аниқланганлигикатталикнинг ўлчамини белгилайди. катталик ўлчамининг катталик учун қабул қилинган бирликларнинг маълум бир сони билан ифодаси каталикнинг қиймати дейилади. катталикнинг қийматига кирувчи номсиз сон катталикнинг сонли қиймати ҳисобланади. сонли қиймат катталикнинг ўлчами нолдан қанча бирликка фарқланишини, ёки ўлчаш бирлиги сифатида олинган ўлчамдан қанча бирлик катта (кичик) эканлигини билдиради. бошқача айтганда q катталигининг қиймати уни ўлчаш бирлигининг ўлчами [q] ва сонли қиймати q билан ифодаланади деган маънони англашимиз лозим: q = q[q]. катталикнинг асосий бирлиги деб бирликлар тизимидаги иҳтиёрий равишда танланган асосий катталикнинг бирлигига айтилади. ҳосилавий бирлик деб, берилган бирликлар тизимининг бирликларидан тузилган, таърифловчи тенглама асосида келтириб чиқарилувчи ҳосилавий катталикнинг бирлигига айтилади. 2. халқаро си бирликлар тизими. тизимдан ташқари бирликлар 1960 йилда ўлчов ва оғирликларнинг xi бош конференцияси халқаро бирликлар тизимини қабул қилди. бу тизим си (si - systeme international) тизими деб юритилади. кейинги бош конференцияларда си тизимига бир қатор ўзгартиришлар киритилди. бу тизимнинг қатор қўлайликлари ва афзалликлари уни деярли барча …

соҳаларида ягона тизим сифатида қўлланилиши қонун билан белгилаб қўйилган. си тизими асосий ва ҳосилавий ўлчов бирликларидан иборат. си тизимида қабул қилинган асосий бирликлар 1- жадвалда берилган. 1 –жадвал си бирликлар тизимининг асосий ўлчов бирликлари катталик бирлик номи ўлчамлиги номи белгиси таърифи узунлик l метр m метр - ёруғликнинг 1/299792458 sвақт оралиғида вакуумда босиб ўтадиган масофаси масса m кило-грамм kg килограмм бу масса бирлиги бўлиб халқаро килограмм-прототипининг массасига тенг вақт т секунд s секундбуцезий-133 атомиасосийҳолатинингиккиўтанозиксатҳлариорасидагибир-биригаўтишигамувофиқкеладиганнурланишнинг 9192 631 770 давридир электр токи (электр токининг кучи) 1 ампер а ампербувакуумдабир-биридан1 mоралиқдажойлашган, чексизузун, ўтакичикдумалоқкўндалангкесимлииккипараллелтўғричизиқлиўтказгичлардантокўтгандаўтказгичнингҳар1 mузунлигида 210-7 n гатенгўзаротаъсиркучиниҳосилқилаоладиганўзгармастоккучи термодинамик ҳарорат θ кельвин к кельвинбутермодинамикҳароратбирлигибўлиб,усувнингучланмануқтаситермодинамикҳароратнинг 1/273,16 қисмигатенг модда миқдори n моль mol мольбумассаси0,012 kgбўлгануглерод-12дақанчаатомбўлса, узтаркибигашунчаэлементлариниолгантизимнингмоддамиқдоридир. мольнитадбиқэтишдаэлементларигуруҳланганбўлишилозимвауларатом, молекула, ион, электронвабошқазаррачаларгуруҳлариданиборатбўлишимумкин ёруғлик кучи j кандела cd кандела бу берилган йўналишда 540-10hz частотали монохраматик нурланишни тарқатувчи ва шу йўналишда энергетик ёруғлик кучи 1/683 w/sr ни ташкил этувчи манбанинг ёруғлик кучидир изоҳлар: 1. кельвин температурасидан (белгиси т) ташқари t=t-to …

г айирмаси ёки оралиғи кельвинлар билан ифодаланади. цельсий температураларининг айирмаси ёки оралиғини кельвинлар билан ҳам, цельсий градуслари билан ҳам ифодалашга рухсат этилади. 3. халқаро амалий температура белгисини 1990 йилги халқаро температура шкаласида ифодалаш учун, агар уни термодинамик температурадан фарқлаш лозим бўлса, унда термодинамик температура белгисига «90» индекси қўшиб ёзилади (масалан, т90ёки t90) си нинг ҳосилавий бирликлари си нинг когерент ҳосилавий бирликларини ҳосил қилиш қоидаларига мувофиқ келтириб чиқарилади. си нинг асосий бирликларидан фойдаланиб келтириб чиқарилган ҳосилавий бирликларнинг намуналари 2-жадвалда келтирилган. 2-жадвал номлари ва белгилари асосий бирликлар номларидан ва белгиларидан ташкил топган си нинг ҳосилавий бирликлари намуналари катталик бирлик номи ўлчамлиги номи белгиси майдон l2 метрнинг квадрати m2 ҳажм, сиғдирувчанлик l3 метрнинг куби m 3 тезлик lt-1 секундига метр m/s тезланиш lt-2 метр тақсим секунднинг квадрати m/s2 зичлик l-3m килограмм тақсим метрнинг куби kg/m3 тўлқин сон l-1 метрнинг даражаси минус бир m-1 электр токининг зичлиги l-2i ампер тақсим метрнинг квадрати а/m2 магнит …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "физик катталикларнинг ўлчов бирликлари"

1699006864.docx k m w × 2 k m w 2 s m физик катталикларнинг ўлчов бирликлари режа: 1. катталиклар ва уларнинг бирликлари. 2. халқаро си бирликлар тизими. тизимдан ташқари бирликлар. 3. ўлчаш воситаларининг турлари: эталонлар, намунавий ва ишчи ўлчаш воситалари. 4. ўлчаш воситаларининг иш принципига кўра турлари. 5. ўлчаш воситаларининг метрологик характеристикалари. 1. катталиклар ва уларнинг бирликлари катталик – сифат жиҳатидан ажратилиши ва миқдор жиҳатидан аниқланиши мумкин бўлган ҳодисалар, моддий тизим, модданинг хоссасидир. сифат тавсифи катталикнинг моҳиятини, мазмунини ифодалайдиган тавсиф ҳисобланади. объектнинг ўлчови катталикнинг миқдор тавсифи бўлади. кўпинча параметр деган атама ҳам ишлатилади. параметр берилган катталикни ўлчашда ёрдамчи сифатида қараладиган катталик ҳисобла...

DOCX format, 72.8 KB. To download "физик катталикларнинг ўлчов бирликлари", click the Telegram button on the left.

Tags: физик катталикларнинг ўлчов бир… DOCX Free download Telegram