tur paydo bo‘lishining tushuntirish usullari

PPTX 16 pages 4.9 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.9 MB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

turlarning paydo bo‘lishi turlarning paydo bo`lishi vobkent tuman 33-maktab biologiya fani o`qituvchisi shexov rahmatulla turlarning paydo bo‘lishi olimlar tur paydo bo‘lishini uchta asosiy usulini farq qiladilar. birinchi usulda turlar soni oshmagan holda bir tur o‘rnini ikkinchi yangi tur egallaydi. ikkinchi usulda ikki xil turga oid organizmlar chatishishi natijasida uchinchi turning kelib chiqishi kuzatiladi. uchinchi usul belgilarining ajralishi – divergensiya bilan bog‘liq yangi turlar paydo bo‘lishining filetik (1), duragaylash (2), divergensiya (3) yo‘nalishlari. tur paydo bo`lishini bilishdagi ikki qiyinchilik turlarning paydo bo‘lishini tushuntirishda ikkita qiyinchilik uchraydi: ulardan biri tur paydo bo‘lishining uzoq muddatli ekanligi va tajribada o‘rganishning qiyinligi bo‘lsa, ikkinchisi – tur paydo bo‘lishining har xil organizmlarda turlicha bo‘lishi bilan izohlanadi. yashash sharoitining o‘zgarishi bilan tabiiy tanlanish tufayli bir turga mansub populatsiyalar o‘rtasidagi farqlar tobora ortib boradi. oqibatda bir tur doirasida bir-biridan belgi-xossalari bilan farq qiluvchi bir necha guruhlar hosil bo‘ladi. yashash uchun kurash ko‘pgina hollarda oraliq formalarining sekin-asta kamayib, qirilib …

2 / 16

pmi morfologik, fiziologik, ekologik, genetik jihatdan farq qilgan individlardan tashkil topganligi yanada oydinlashdi. yangi turning paydo bo‘lishi ajdod turning yagona, o‘zaro bog‘liq bo‘lgan genlar, xromosomalar majmuasini buzib, yangi genofondini vujudga keltirish orqali amalga oshadi. tur paydo bo‘lishining tiplari ikki xil yo‘nalishda kechadi. 1. allopatrik yoki geografi k tur paydo bo‘lishi. 2. simpatrik yoki ekologik tur paydo bo‘lishi. a – allopatrik tur paydo bo‘lishi; b – simpatrik tur paydo bo‘lishi. allopatrik yo‘nalish yoki geografik alohidalanish bilan tur paydo bo‘lishi. tur areali kengayganda yoki yirik geologik jarayonlar: qit’alarning surilishi, tog‘ hosil bo‘lishi, suv to‘siqlari natijasida bir nechta alohidalashgan populatsiyalar paydo bo‘ladi. populatsiyalardagi irsiy o‘zgarishlar, yashash uchun kurash va tabiiy tanlanish natijasida asta-sekin populatsiyalardagi gen tarkibida farq paydo bo‘la boshlaydi. bu jarayon yangi tur hosil bo‘lishiga olib keladi. qirg‘ovullarning xiva, yettisoy, murg‘ob, kavkaz, manjur, yapon kenja turlari xuddi shu yo‘l bilan kelib chiqqan. galapagos orollaridagi tog‘ vyuroklari ham har bir orolda o‘ziga xos …

3 / 16

afrika, avstraliyaga tarqalgan. simpatrik yo‘nalishda tur paydo bo‘lishi ajdod tur areali doirasida alohidalanish sodir bo‘lishi bilan bog‘liq. alohidalashgan populatsiyalar ajdod tur bilan bir arealda tarqalgan bo‘ladi. odatda alohidalashgan individlar guruhi ajdod tur vakillaridan urchish muddati yoki yashash joyi, yoxud jinsiy jihatdan farq qilishi bilan ajralib turadi. shunday usulda alohidalashgan populatsiyalardan keyin chalik mutatsion o‘zgaruvchanlik, tabiiy tanlanish tufayli yangi turlar paydo bo‘ladi. filippinda 10 ming yil oldin paydo bo‘lgan lanao ko‘lida yagona bitta ajdod baliq turidan simpatrik yo‘nalish bilan 18 ta baliq turi, yonsuzar qisqichbaqa turkumining bir ajdod turidan 250 ta yangi tur paydo bo‘lgani ma’lum. shu singari simpatrik yo‘nalishdagi yangi turlarning paydo bo‘ lishi ekologik alohidalanish natijasi ekanligidan dalolat beradi. simpatrik yo‘nalishda tur paydo bo‘lishi ekologik alohidalanish natijasida umu miy areal doirasida chittaklarning 5 turi kelib chiqqan. katta chittak bog‘larda yirik hasharotlar bilan, moskovka chittagi hasharotlar tuxumlari va qurtlari bilan, lazorevka chittagi daraxt, butalar po‘stlog‘i orasidagi mayda hasharotlar bilan, kokilchali …

4 / 16

a tarqalmay qolishiga va poliploid turlarning kelib chiqishiga sabab bo‘ladi. simpatrik yo‘nalishda tur paydo bo‘lishi chunonchi, xrizantema avlodiga kiruvchi 18, 36, 90 xromosomali, tamaki avlodiga 24, 48, 72, bug‘doyda 14, 28, 42 xromosomali turlar borligi aniqlangan. polipoid turlar xromosomasi diploid to‘plamga ega turlarga nisbatan muhitning noqulay sharoitlariga ko‘proq moslashuvchan bo‘ladi. ba’zi bir o‘simlik turlari duragaylash yo‘li bilan paydo bo‘lgan. chunonchi, olxo‘ri olcha bilan tog‘olchaning chatishi shidan so‘ng xromosomalar sonining ikki hissa ortishi natijasida kelib chiqqan. olchada xromosomaning gaploid to‘plami 16, tog‘olchada esa 8, demak, ularda hosil bo‘lgan duragay da xromosomaning gaploid to‘plami 24 ga teng. olimlarning fikricha, xromosomaning gaploid to‘plami 13 bo‘lgan herbatseum turini boshqa 13 xromosomali turi bilan o‘zaro chatishib, so‘ng duragay xromosoma to‘plamining ikki hissa ortishi hisobiga 52 xromosoma to‘plamga ega bo‘lgan xirzutum, barbadenze g‘o‘za turlari kelib chiqqan deb faraz qilinadi. botanika va zoologiyadan o‘zlashtirgan bilimlaringiz asosida allopatrik va simpatrik tur paydo bo‘lishiga misollar keltiring. allopatrik tur hosil …

5 / 16

tur paydo bo‘lishining tushuntirish usullari - Page 5

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tur paydo bo‘lishining tushuntirish usullari"

turlarning paydo bo‘lishi turlarning paydo bo`lishi vobkent tuman 33-maktab biologiya fani o`qituvchisi shexov rahmatulla turlarning paydo bo‘lishi olimlar tur paydo bo‘lishini uchta asosiy usulini farq qiladilar. birinchi usulda turlar soni oshmagan holda bir tur o‘rnini ikkinchi yangi tur egallaydi. ikkinchi usulda ikki xil turga oid organizmlar chatishishi natijasida uchinchi turning kelib chiqishi kuzatiladi. uchinchi usul belgilarining ajralishi – divergensiya bilan bog‘liq yangi turlar paydo bo‘lishining filetik (1), duragaylash (2), divergensiya (3) yo‘nalishlari. tur paydo bo`lishini bilishdagi ikki qiyinchilik turlarning paydo bo‘lishini tushuntirishda ikkita qiyinchilik uchraydi: ulardan biri tur paydo bo‘lishining uzoq muddatli ekanligi va tajribada o‘rganishning qiyinligi bo‘ls...

This file contains 16 pages in PPTX format (4.9 MB). To download "tur paydo bo‘lishining tushuntirish usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: tur paydo bo‘lishining tushunti… PPTX 16 pages Free download Telegram